Μεταναστευτικό: Τα πλοία – φαντάσματα από Τουρκία προς Ιταλία – Το ταξίδι του «VATHA» με τους 382 επιβάτες

Ναυ­πη­γή­θηκε το 1952 για να μετα­φέ­ρει στα αμπάρια του υγρά καύσιμα, όχι ανθρώ­πους. Στα τέλη του περα­σμέ­νου Οκτω­βρίου, όμως, το μήκους 35 μέτρων δεξα­με­νό­πλοιο με την ονο­μα­σία «VATHA»  εντο­πί­στηκε ακυ­βέρ­νητο σε από­σταση επτά ναυ­τι­κών μιλίων από τις ανα­το­λι­κές ακτές της Κρήτης. Στα σπλάχνα του κου­βα­λούσε 382 επι­βά­τες. Τα κου­λου­ρια­σμένα σώματά τους κάλυ­πταν κάθε σπιθαμή στο δάπεδο. Τα πόδια του ενός ακου­μπού­σαν στο προ­σκε­φάλι του άλλου. Η οσμή πετρε­λαιοει­δών έμπλεκε με αυτή των περιτ­τω­μά­των. Η αναπνοή ήταν σχεδόν αδύνατη.

Οι δια­κι­νη­τές τούς είχαν υπο­σχε­θεί ότι με αυτόν τον τρόπο θα ταξί­δευαν απευ­θείας από την Τουρκία στην Ιταλία. Είχαν κοστο­λο­γή­σει τη δια­δρομή προς 6.500 ευρώ κατά μέσον όρο ανά άτομο. Το πλοίο ρυμουλ­κή­θηκε αρχικά στην Κω, όπου απο­βι­βά­στη­καν οι δια­κι­νού­με­νοι και έπειτα μετα­φέρ­θηκε στη Λέρο, όπου στις 6 Νοεμ­βρίου αξιω­μα­τι­κοί του Λιμε­νι­κού πραγ­μα­το­ποί­η­σαν αυτοψία στα αμπάρια του. Τα ευρή­ματά τους, που παρου­σιά­ζει σήμερα η «Κ», μαρ­τυ­ρούν τον κίνδυνο που διέ­τρε­χαν οι επι­βαί­νο­ντες. Ηταν θέμα τύχης που είχαν φτάσει τόσο μακριά, χωρίς να βυθι­στούν.

Στο εσω­τε­ρικό των τοι­χω­μά­των και του κύτους η διά­βρωση ήταν τόσο εκτε­τα­μένη που η ναυ­σι­πλοΐα του «VATHA» ήταν επι­σφα­λής σύμφωνα με τις εθνικές και διε­θνείς δια­τά­ξεις. Εντο­πί­στη­καν νωπά κατά­λοιπα πετρε­λαιοει­δούς φορτίου σε πισ­σοειδή μορφή, καθώς και ποσό­τητα από σεντι­νό­νερα (θαλασ­σινό νερό ανα­με­μειγ­μένο με πετρε­λαιοειδή κατά­λοιπα). Ο χώρος ήταν απο­πνι­κτι­κός, με περιο­ρι­σμένη ροή καθαρού αέρα.

Σύμφωνα με τους λιμε­νι­κούς, η παρα­τε­τα­μένη παρα­μονή εκεί λόγω της περιε­κτι­κό­τη­τας σε θείο και άλλα βλαβερά χημικά συστα­τικά θα μπο­ρούσε να επι­φέ­ρει βλάβες στην ανθρώ­πινη υγεία. Στο δάπεδο βρέ­θη­καν κον­σέρ­βες, υπο­λείμ­ματα τροφών, υπνό­σα­κοι και δύο αυτο­σχέ­διοι ανε­μι­στή­ρες. Κάποιες ανορ­θό­δο­ξες κατα­σκευα­στι­κές παρεμ­βά­σεις, όπως η διά­νοιξη θυρών, παρότι τα αμπάρια πρέπει να είναι στεγανά, ενί­σχυαν την πιθα­νό­τητα επη­ρε­α­σμού της ευστά­θειας του πλοίου. Μια αυτο­σχέ­δια γραμμή φωτι­σμού με καλώδια και λαμ­πτή­ρες που είχαν κρε­μα­στεί πρό­χειρα πλάι σε εύφλε­κτες ύλες θα μπο­ρούσε να προ­κα­λέ­σει ανά­φλεξη.

Η δια­κί­νηση

Αυτή δεν είναι η πρώτη φορά που γερα­σμένα εμπο­ρικά πλοία αντί να οδη­γη­θούν στα δια­λυ­τή­ρια επι­λέ­γο­νται ως μέσα δια­κί­νη­σης προ­σφύ­γων και μετα­να­στών. Τον Δεκέμ­βριο του 2014 το φορτηγό πλοίο «Blue Sky M» ανα­χώ­ρησε από τα τουρ­κικά παράλια της Μερ­σί­νης, διέ­σχισε ανε­νό­χλητο τις ελλη­νι­κές θάλασ­σες και κατέ­ληξε στο λιμάνι της Καλ­λί­πο­λης στην Ιταλία. Μετέ­φερε 769 ανθρώ­πους, ανάμεσά τους 60 παιδιά και ένα νεο­γέν­νητο. Σχεδόν αντί­στοιχη πορεία ακο­λού­θησε λίγες ημέρες αργό­τερα και το εμπο­ρικό πλοίο «Ezadeen» που ελλι­με­νί­στηκε στην Καλα­βρία. Πλοία-φαντάσματα σαν και αυτά, δεν είναι τα μόνα μέσα που επι­στρα­τεύ­ο­νται από τα κυκλώ­ματα των δια­κι­νη­τών σε αυτή τη θαλάσ­σια οδό, η οποία απο­κα­λεί­ται ως «η δια­δρομή της Καλα­βρίας».

Μέσα στο 2021 του­λά­χι­στον 120 σκάφη έχουν κατορ­θώ­σει να φτάσουν από την Τουρκία στις ιτα­λι­κές ακτές μετα­φέ­ρο­ντας 11.826 ανθρώ­πους – περισ­σό­τε­ρους από όσους έχουν φτάσει την ίδια περίοδο στα ελλη­νικά νησιά. Συνήθως επι­λέ­γο­νται μικρό­τερα σκαριά που μπορούν να παρα­πλα­νή­σουν τις Αρχές και να θεω­ρη­θούν του­ρι­στικά. Στα τρία πρό­σφατα δια­δο­χικά ναυάγια με του­λά­χι­στον 31 νεκρούς σε Πάρο, Φολέ­γαν­δρο και Αντι­κύ­θηρα, οι δια­κι­νη­τές είχαν χρη­σι­μο­ποι­ή­σει ένα κατα­μα­ράν, μία θαλα­μηγό και ένα ιστιο­φόρο. Ενα ακόμη ιστιο­φόρο που ακο­λου­θούσε την ίδια δια­δρομή προ­σά­ραξε παρα­μονή Χρι­στου­γέν­νων σε βραχώδη ακτή στην Ανα­το­λική Μάνη.

Σύμφωνα με στοι­χεία της Υπατης Αρμο­στείας του ΟΗΕ για τους Πρό­σφυ­γες, το 27% των φετινών θαλάσ­σιων αφίξεων στην Ιταλία είχε ανα­χω­ρή­σει από την Τουρκία. Τα περισ­σό­τερα δρο­μο­λό­για αυτού του είδους κατα­λή­γουν στην Καλα­βρία και δεν απο­κλεί­ε­ται τα κυκλώ­ματα των δια­κι­νη­τών να συνερ­γά­ζο­νται με κάποιο τρόπο με την ιταλική μαφία. «Στην Καλα­βρία βλέ­πουμε μέχρι στιγμής μια πιθανή νέα τάση αύξησης των αφίξεων από την Τουρκία. Κυρίως πρό­κει­ται για Αιγύ­πτιους ή Κούρ­δους του Ιράκ και του Ιράν», ανα­φέ­ρει στην «Κ» η Καρλότα Σάμι, εκπρό­σω­πος της Υπατης Αρμο­στείας του ΟΗΕ στην Ιταλία. Στα μέσα Νοεμ­βρίου φέτος είχαν φτάσει 9.687 άνθρω­ποι στην Καλα­βρία, ενώ την αντί­στοιχη περίοδο το 2020 είχαν μόλις ξεπε­ρά­σει τις 2.500.

Το ταξίδι του «VATHA»

Η έρευνα στο ιστο­ρικό του δεξα­με­νό­πλοιου με τους 382 ανθρώ­πους απο­κά­λυψε ότι είχε νηο­λο­γη­θεί στο λιμάνι Κρίμπι του Καμε­ρούν και ότι έφερε τις ονο­μα­σίες «SALIM N1» και «MURAT 729», προτού μετο­νο­μα­στεί σε «VATHA». Το 2017 έπλεε με σημαία Ταν­ζα­νίας, σύμφωνα με τη ναυ­τι­λιακή βάση δεδο­μέ­νων Equasis, ενώ δεν έχει διευ­κρι­νι­στεί ακόμη ποιος ήταν ο τελευ­ταίος ιδιο­κτή­της του.

Πέντε από τους επι­βά­τες του, τρεις Σύροι και δύο Λιβα­νέ­ζοι, συνε­λή­φθη­σαν ως δια­κι­νη­τές. Κατά τις απο­λο­γίες τους φέρο­νται να αρνή­θη­καν τις πράξεις που τους απο­δί­δο­νται. Από τις μαρ­τυ­ρίες των δια­σω­θέ­ντων προ­κύ­πτει ότι το πλοίο ξεκί­νησε από τα παράλια της Σμύρνης. Μεταξύ των δια­κι­νου­μέ­νων βρί­σκο­νταν και Αφγανοί, ανάμεσά τους ένας αστυ­νο­μι­κός και ένας στρα­τιω­τι­κός, οι οποίοι όπως κατέ­θε­σαν είχαν εγκα­τα­λεί­ψει τη χώρα τους λίγο πριν από την επι­κρά­τηση των Ταλι­μπάν.

Οι δια­κι­νού­με­νοι έφτασαν στα τέλη Οκτω­βρίου στο σημείο συγκέ­ντρω­σης, στα τουρ­κικά παράλια, με δια­φο­ρε­τικά μέσα. Μια ομάδα 70 Αφγανών μετα­φέρ­θηκε με φορτηγό από την Κων­στα­ντι­νού­πολη. Οι δια­κι­νη­τές ζήτησαν από τους άντρες να μπουν στα αμπάρια, ενώ οδή­γη­σαν γυναί­κες και παιδιά σε ξεχω­ρι­στό χώρο. Τους απα­γό­ρευ­σαν να ανέβουν στο κατά­στρωμα λέγο­ντας ότι θα τους εντό­πι­ζαν τα ραντάρ της αστυ­νο­μίας. «Στο αμπάρι μύριζε πετρέ­λαιο και χτυ­πού­σαμε τις πόρτες για να μας ανοί­γουν, να παίρ­νουμε λίγο αέρα», κατέ­θεσε ένας εκ των επι­βα­τών.

Το «VATHA» στα­μά­τησε του­λά­χι­στον δύο φορές προτού εντο­πι­στεί από τις ελλη­νι­κές αρχές. Τη δεύτερη φορά, σύμφωνα με μαρ­τυ­ρία επιβάτη, πιθα­νό­τατα προ­έ­κυψε κάποια δια­φω­νία μεταξύ των δια­κι­νη­τών και του επι­κε­φα­λής του κυκλώ­μα­τος. Τα μέλη του πλη­ρώ­μα­τος φέρο­νται να είχαν ζητήσει 200.000 ευρώ για τις υπη­ρε­σίες τους και κατά μία εκδοχή, φοβού­με­νοι ότι δεν θα λάβουν την αμοιβή τους, απεί­λη­σαν ότι θα κατευ­θύ­νουν το πλοίο στη Λιβύη. Οταν το νέο έφτασε στα αμπάρια επι­κρά­τησε ανα­στά­τωση. Ενας επι­βά­της είπε στην κατά­θεσή του ότι επι­κοι­νώ­νησε με τη μη κυβερ­νη­τική οργά­νωση Aegean Boat Report και το βρε­τα­νικό τηλε­ο­πτικό δίκτυο BBC, λέγο­ντας ότι το πλήρωμα ήθελε να τους απα­γά­γει και να τους οδη­γή­σει στη Λιβύη.

«Αρχί­σαμε αμέσως να φωνά­ζουμε, βγήκαμε από το αμπάρι, ανε­βή­καμε στο κατά­στρωμα και απει­λώ­ντας ζητή­σαμε να μας πάνε στην Ελλάδα», ανέφερε άλλος δια­κι­νού­με­νος. Από την ελλη­νική πλευρά κατά τη ρυμούλ­κηση του πλοίου υπο­βλή­θη­καν αιτή­ματα επι­στρο­φής του στην Τουρκία, τα οποία δεν έγιναν απο­δε­κτά.

Πηγή kathimerini.gr