Kως: Η σφαγή των Ιταλών από τους ναζί το 1943

Ήταν ένα από τα με­γα­λύ­τε­ρα εγκλή­μα­τα πο­λέ­μου και αμέ­σως μετά την εξό­ντω­ση των Ιτα­λών στην Κε­φα­λο­νιά από τους Γερ­μα­νούς, το δεύ­τε­ρο κατά σειρά ση­μα­σί­ας και με­γέ­θους. Ανα­φε­ρό­μα­στε στις εκτε­λέ­σεις Ιτα­λών στο νησί της Κω, μετά τη συν­θη­κο­λό­γη­ση της Ιτα­λί­ας.

Για το θέμα αυτό μας μί­λη­σε ο Ιω­άν­νης Δ. Τρι­κοί­λης Κα­θη­γη­τής Φυ­σι­κής Αγω­γής, ενώ ευ­χα­ρι­στού­με και το Δήμο της Κω που μας εξυ­πη­ρέ­τη­σε στην έρευ­να αυτή.

Η ανάρ­τη­σή μας είναι ανα­δη­μο­σί­ευ­ση του σχε­τι­κού θέ­μα­τος που εί­χα­με κάνει το 2016 στο ert.gr με αφορ­μή τη θλι­βε­ρή επέ­τειο.

-Ποια ήταν η συ­μπε­ρι­φο­ρά των Ιτα­λών προς τους κα­τοί­κους της Κω και της Δω­δε­κα­νή­σου γε­νι­κό­τε­ρα;

-Η συ­μπε­ρι­φο­ρά των Ιτα­λών προς το ελ­λη­νι­κό πλη­θυ­σμό είναι γε­γο­νός ότι υπήρ­ξε σαφώς κα­λύ­τε­ρη από αυτή των Τούρ­κων αφού ανα­φε­ρό­μα­στε σε ευ­ρω­παϊ­κό προηγ­μέ­νο λαό και βε­βαί­ως χρι­στια­νι­κό λαό, που αυ­τό­μα­τα δη­μιουρ­γεί θε­τι­κά αντα­να­κλα­στι­κά και υψη­λές προσ­δο­κί­ες στους κα­τοί­κους των νη­σιών της Δω­δε­κα­νή­σου.  Είναι αλη­θές ότι από το 1912 και μέχρι την έλευ­ση του πρώ­του κυ­βερ­νή­τη Mario Lago το 1923 υπήρ­ξε στρα­τιω­τι­κή κα­το­χή κατά την οποία τα νησιά δεν ένιω­σαν κα­τα­πί­ε­ση από ενέρ­γειες επι­βο­λής ή αυ­ταρ­χι­κές συ­μπε­ρι­φο­ρές από τους στρα­τιω­τι­κούς Ιτα­λούς διοι­κη­τές.

Ο Mario Lago ως πρώ­τος κυ­βερ­νή­της  1923- 1936 όντας γε­ρου­σια­στής και μορ­φω­μέ­νος προ­σπά­θη­σε με αρ­κε­τά έξυ­πνο τρόπο (δια­μέ­σου με­γά­λων έργων υπο­δο­μών, νέων τε­χνι­κών και τε­χνο­λο­γιών  στις κα­τα­σκευ­ές και στις καλ­λιέρ­γειες) να δη­μιουρ­γή­σει ένα αί­σθη­μα στους κα­τοί­κους ότι θα αλ­λά­ξει η οι­κο­νο­μι­κή κα­τά­στα­ση τους προ­σφέ­ρο­ντας τους τη δυ­να­τό­τη­τα να απο­κτή­σουν εάν θέ­λουν την ιτα­λι­κή υπη­κο­ό­τη­τα και να έχουν πρό­σβα­ση σε διά­φο­ρες θέ­σεις στο Δη­μό­σιο και πα­ράλ­λη­λα τη δυ­να­τό­τη­τα σπου­δών σε ορι­σμέ­να Ιτα­λι­κά πα­νε­πι­στή­μια Ρώμης, Πίζας.  Μά­λι­στα μετά τον κα­τα­στρο­φι­κό σει­σμό του 1933 η ιτα­λι­κή διοί­κη­ση προ­έ­βη σε δη­μιουρ­γία της και­νούρ­γιας πόλης της Κω με μο­ντέρ­νες υπο­δο­μές και κτί­ρια που θα στε­γά­ζο­νταν όλες οι κρα­τι­κές υπη­ρε­σί­ες.

Πα­ράλ­λη­λα έδωσε δά­νεια χα­μη­λό­το­κα και σε ορι­σμέ­νες πε­ρι­πτώ­σεις άτοκα για κα­τα­σκευή κα­τοι­κιών, γε­γο­νός που είχε θε­τι­κή απή­χη­ση στην πλειο­νό­τη­τα των φτω­χών κα­τοί­κων (πε­ρί­πτω­ση λαϊ­κών κα­τοι­κιών).  Στον τομέα της παι­δεί­ας ένα μέρος των χρη­μά­των για τη λει­τουρ­γία των σχο­λειών είχε προ­έ­λευ­ση από τα ιτα­λι­κά τα­μεία που βε­βαί­ως είχαν πό­ρους από το ιτα­λι­κό κρά­τος, αλλά και από μια σχε­τι­κά ήπια φο­ρο­λο­γία των νη­σιω­τών.

Το 1936 στη θέση του με­τριο­πα­θούς Mario Lago έρ­χε­ται ο τε­τράρ­χης του φα­σι­σμού Cesare Maria De Vecchi, άν­θρω­πος αυ­ταρ­χι­κός, σκλη­ρός και σε πολ­λές πε­ρι­πτώ­σεις βά­ναυ­σος απέ­να­ντι στους νη­σιώ­τες που τόλ­μη­σαν να oρθρώ­σουν το ανά­στη­μά τους όταν αυτός επι­χεί­ρη­σε να επι­βάλ­λει ολο­κλη­ρω­τι­κά την ιτα­λι­κή γλώσ­σα στα σχο­λεία και να ελέγ­ξει πλή­ρως την λει­τουρ­γία της εκ­κλη­σί­ας. Πολ­λές υπήρ­ξαν  οι αντι­δρά­σεις των νη­σιω­τών, ιδιαί­τε­ρα των Κα­λύ­μνιων δια­νο­ού­με­νων, αλλά και του απλού λαού όταν δη­μιουρ­γή­θη­κε το εκ­κλη­σια­στι­κό ζή­τη­μα.

Είναι γνω­στός ο «πε­τρο­πό­λε­μος» του γυ­ναι­κεί­ου πλη­θυ­σμού της Κα­λύ­μνου ενα­ντί­ων των Ιτα­λών κα­τα­κτη­τών που ήθε­λαν να δη­μιουρ­γή­σουν μια νέα κα­τά­στα­ση στα θρη­σκευ­τι­κά πράγ­μα­τα (που δεν άρ­μο­ζε στις θρη­σκευ­τι­κές πα­ρα­δό­σεις του νη­σιού των σφουγ­γα­ρά­δων).

-Υπήρ­χε στο νησί αντι­στα­σια­κή δρα­στη­ριό­τη­τα και αν ναι ποια;

-Στο νησί της Κω δεν μπο­ρού­με να πούμε ότι υπήρ­ξε ορ­γα­νω­μέ­νη αντι­στα­σια­κή δράση όμως δεν ήταν λίγες οι φορές που οι κά­τοι­κοι εξέ­φρα­ζαν σχε­δόν φα­νε­ρά την αντί­θε­ση τους με ορι­σμέ­νες πρα­κτι­κές της ιτα­λι­κής διοί­κη­σης κυ­ρί­ως σε ζη­τή­μα­τα θρη­σκεί­ας και εκ­παί­δευ­σης.

Ζή­τη­μα θρη­σκεί­ας: η προ­σπά­θεια των Ιτα­λών να απο­κό­ψουν την εκ­κλη­σία της Δω­δε­κα­νή­σου από το Πα­τριαρ­χείο της Κων­στα­ντι­νου­πό­λε­ως.

Ζή­τη­μα εκ­παί­δευ­σης: η επι­βο­λή της ιτα­λι­κής γλώσ­σας ως κύ­ριας γλώσ­σας στα σχο­λεία και η σχε­δόν κα­τάρ­γη­ση της ελ­λη­νι­κής στην πρω­το­βάθ­μια εκ­παί­δευ­ση.

-Μετά τη συν­θη­κο­λό­γη­ση της Ιτα­λί­ας και μέχρι τις πα­ρεμ­βά­σεις των Γερ­μα­νών, ποια ήταν η στάση των Ιτα­λών στο νησί;

Από την 8^η Σε­πτεμ­βρί­ου 1943 ημέρα κατά την οποία ο Βα­σι­λεί­ας Vittorio Emmanouele ο Γ’ και ο στρα­τάρ­χης Pietro Badoglio κα­τέ­λη­ξαν σε μυ­στι­κή συν­θη­κο­λό­γη­ση με τους συμ­μά­χους δεν υπάρ­χουν μαρ­τυ­ρί­ες ή γε­γο­νό­τα που να μας βε­βαιώ­νουν ότι υπήρ­ξε κά­ποια αλ­λα­γή στη στάση της ιτα­λι­κής διοί­κη­σης ένα­ντι των κα­τοί­κων της Κω  βε­βαί­ως υπήρ­ξε ένα κλίμα έντα­σης και αβε­βαιό­τη­τας αφού ο φόβος για αντί­δρα­ση των Γερ­μα­νών ήταν διά­χυ­τος στις τά­ξεις της ιτα­λι­κής φρου­ράς του νη­σιού.

Σε κά­ποιες μά­λι­στα πε­ρι­πτώ­σεις έχου­με μαρ­τυ­ρί­ες κα­τοί­κων της Κω που είχαν κά­ποια σχέση με Ιτα­λούς υπαλ­λή­λους αλλά και χα­μη­λό­βαθ­μους Ιτα­λούς αξιω­μα­τι­κούς ότι ο φόβος αντι­ποί­νων από πλευ­ρά των εξα­γριω­μέ­νων Γερ­μα­νών έκα­ναν τους Ιτα­λούς να απο­κτή­σουν ένα ηπιό­τε­ρο προ­σω­πείο απέ­να­ντι στους κα­τοί­κους.

Οι Γερ­μα­νοί αμέ­σως μετά την συν­θη­κο­λό­γη­ση των Ιτα­λών έθε­σαν σε εφαρ­μο­γή την επι­χεί­ρη­ση για τον αφο­πλι­σμό της ιτα­λι­κής φρου­ράς στα Δω­δε­κά­νη­σα μά­λι­στα σε αυτήν την επι­χεί­ρη­ση έδω­σαν ει­ρω­νι­κά την κω­δι­κή ονο­μα­σία «ΑΞΩΝ».  Στη Ρόδο με αστρα­πιαία κί­νη­ση ο έμπει­ρος υπο­στρά­τη­γος Ulrich Kleemann με τη με­ραρ­χία εφό­δου «ΡΟΔΟΣ» κα­τά­φε­ρε μέσα σε λίγες ώρες να αιχ­μα­λω­τί­σει αμα­χη­τί τον κύριο όγκο της με­ραρ­χί­ας «REGINA» που έδρευε στη Ρόδο, ένα σύ­νο­λο αν­δρών όλων των κλά­δων που αριθ­μού­σε γύρω στις 40.000.  Ο επό­με­νος στό­χος ήταν η Κως και η Λέρος.

Η Κως έπρε­πε να κα­τα­λη­φθεί πρώτη γιατί διέ­θε­τε αε­ρο­δρό­μιο και οι υπε­ρα­σπι­στές της Ιτα­λοί ήταν γύρω στις 4.000 και οι Βρε­τα­νοί 1.600, αριθ­μός που σί­γου­ρα ήταν μι­κρό­τε­ρος από αυτόν της Ναυ­τι­κής βάσης της Λέρου.  Οι Γερ­μα­νοί άρ­χι­σαν να βομ­βαρ­δί­ζουν από την επο­μέ­νη της συν­θη­κο­λό­γη­σης των Ιτα­λών όλους τους στρα­τιω­τι­κούς στό­χους της Κω, πα­ράλ­λη­λα δε με προ­κη­ρύ­ξεις ενη­μέ­ρω­ναν τους Ιτα­λούς ότι σε πε­ρί­πτω­ση συ­νερ­γα­σί­ας αυτοί θα θε­ω­ρη­θούν σύ­ντρο­φοι και σύμ­μα­χοι, σε πε­ρί­πτω­ση που πα­ρα­δο­θούν θα θε­ω­ρη­θούν αιχ­μά­λω­τοι πο­λέ­μου και η με­τα­χεί­ρι­ση τους θα είναι η προ­βλε­πό­με­νη από τις προ­βλε­πό­με­νες συν­θή­κες.

Σε πε­ρί­πτω­ση ένο­πλης αντί­στα­σης αυ­τό­μα­τα θα κα­τα­δι­κα­στούν για έσχα­τη προ­δο­σία με ό,τι αυτό συ­νε­πά­γε­ται.  Η συ­ντρι­πτι­κή πλειο­ψη­φία των Ιτα­λών αξιω­μα­τι­κών πλην ελα­χί­στων πε­πει­σμέ­νοι ότι η πα­ρου­σία των Βρε­τα­νών από τη μια αλλά και η πτώση της γερ­μα­νι­κής στρα­τιω­τι­κής ισχύ­ος από την άλλη κα­θι­στού­σε δύ­σκο­λο το εγ­χεί­ρη­μα των Γερ­μα­νών να κα­τα­λά­βουν τα νησιά. Έτσι λοι­πόν αγνό­η­σαν τα τε­λε­σί­γρα­φα των Γερ­μα­νών και ετοι­μά­στη­καν για μια θα­νά­σι­μη μέ­χρις εσχά­των μάχη.

Οι  Ιτα­λοί πα­ρα­μο­νή της γερ­μα­νι­κής επί­θε­σης (που έλαβε την ονο­μα­σία ICEBERG – πο­λι­κή άρ­κτος) διέ­θε­ταν στην Κω γύρω στις 4000 άν­δρες υπό την διοί­κη­ση του συ­νταγ­μα­τάρ­χη Felice Leggio.  Στην Κω η βρε­τα­νι­κή δύ­να­μη αριθ­μού­σε γύρω στους 1600 άν­δρες και μια υπο­λο­γί­σι­μη δύ­να­μη αε­ρο­σκα­φών με έδρα το αε­ρο­δρό­μιο της Αντι­μά­χειας, αλλά σε συν­θή­κες ανά­γκης και στους αε­ρο­δια­δρό­μους στην πε­ριο­χή Τι­γκά­κι και στη πε­ριο­χή Λάμπη πλη­σί­ον της πόλης της Κω.

-Πως ξε­κί­νη­σαν τα γε­γο­νό­τα;

-Στις 3 Οκτω­βρί­ου 1943 οι Γερ­μα­νοί με από­λυ­το αιφ­νι­δια­σμό έκα­ναν από­βα­ση ταυ­τό­χρο­να σε τρία ση­μεία της Κω. Ο κύ­ριος όγκος των Γερ­μα­νών απο­βι­βά­στη­κε στην βόρια πα­ρα­λια­κή πε­ριο­χή ανά­με­σα Μαρ­μά­ρι και Τι­γκά­κι, υπό την διοί­κη­ση του ταγ­μα­τάρ­χη Silvester von Saldern.  Ένα άλλο τμήμα απο­βι­βά­στη­κε στη νότια πε­ριο­χή του νη­σιού στην πε­ριο­χή Αγιος Ζα­χα­ρί­ας υπό τις δια­τα­γές του λο­χα­γού Philip Aschof.

Το τρίτο τμήμα απο­τε­λού­σε ένας λόχος αμ­φί­βιων κα­τα­δρο­μέ­ων της με­ραρ­χί­ας Brandenburg και απο­βι­βά­στη­κε στην νότια πλευ­ρά της Κω κοντά στη Κέ­φα­λο μαζί με ένα λόχο αλε­ξι­πτω­τι­στών της ίδιας με­ραρ­χί­ας που έπεσε με­τα­ξύ Κε­φά­λου και αε­ρο­δρο­μί­ου της Αντι­μά­χειας.

Αυτοί οι δύο λόχοι υπό την διοί­κη­ση του λο­χα­γού Αρμιν Κουλ­μαν  και του υπο­λο­χα­γού Οsatz είχαν ως κύριο στόχο την κα­τά­λη­ψη του αε­ρο­δρο­μί­ου.   Οι Γερ­μα­νοί έχο­ντας κυ­ριαρ­χή­σει αε­ρο­πο­ρι­κά στις προη­γού­με­νες μέρες της από­βα­σης με αστρα­πιαί­ες κι­νή­σεις κα­τά­φε­ραν να κα­τα­λά­βουν ολό­κλη­ρο το νησί της Κω μέσα σε μια ημέρα, αιχ­μα­λω­τί­ζο­ντας 3145 Ιτα­λούς και 1388 Βρε­τα­νούς.

Ο Γερ­μα­νός διοι­κη­τής όλων των δυ­νά­με­ων της από­βα­σης αντι­στρά­τη­γος Φρί­ντριχ Μύλ­λερ όρισε έκτα­κτο στρα­το­δι­κείο με­τα­ξύ 5-6 Οκτω­βρί­ου στο ιτα­λι­κό στρα­τό­πε­δο της πε­ριο­χής Λι­νο­πο­τί­ου.  Εκεί δι­κα­στής υπήρ­ξε ο σκλη­ρός λο­χα­γός των κα­τα­δρο­μέ­ων Άρμιν Κούλ­μαν ο οποί­ος με συ­νο­πτι­κές δια­δι­κα­σί­ες απήλ­λα­ξε όσους Ιτα­λούς αξιω­μα­τι­κούς πα­ρέ­μει­ναν κατά τη διάρ­κεια της μάχης αδρα­νείς και απο­δε­δειγ­μέ­να πι­στοί στην φα­σι­στι­κή και να­ζι­στι­κή συμ­μα­χία και όσους άλ­λους αξιω­μα­τι­κούς υπη­ρε­τού­σαν σε μο­νά­δες υγειο­νο­μι­κού.

Οι υπό­λοι­ποι 103 αξιω­μα­τι­κοί με το πρό­σχη­μα ότι θα οδη­γη­θούν στην πα­ρα­λία κοντά στην αλυκή για να τους πα­ρα­λά­βει πλοίο που θα τους με­τα­φέ­ρει στον Πει­ραιά και από εκεί σε άλ­λους χώ­ρους αιχ­μα­λω­σί­ας εκτε­λέ­στη­καν  κατά ομά­δες και θά­φτη­καν σε ομα­δι­κούς τά­φους που ήδη είχαν ανοι­χθεί στην πε­ριο­χή Τσι­φλί­κα δίπλα στην αλυκή.

Οι εκτε­λέ­σεις πα­ρέ­μει­ναν μυ­στι­κές για όλους του υπό­λοι­πους Ιτα­λούς αιχ­μα­λώ­τους, υπήρ­ξαν όμως κά­ποιοι Ιτα­λοί αξιω­μα­τι­κοί και κα­θο­λι­κοί ιε­ρείς στους οποί­ους εκ­μυ­στη­ρεύ­θη­καν μετά από λίγο οι συ­νερ­γά­τες των Γερ­μα­νών, ένας από αυ­τούς ήταν ο Ιτα­λός υπο­λο­χα­γός Aielo.  Θα πρέ­πει να ση­μειω­θεί ότι υπήρ­ξαν και κά­ποιοι, ελά­χι­στοι βέ­βαια, Κωοι που είδαν το φρι­κια­στι­κό αυτό έγκλη­μα των Γερ­μα­νών αλλά υπό τον φόβο της τι­μω­ρί­ας πα­ρέ­μει­ναν σιω­πη­λοί.

-Μετά τις εκτε­λέ­σεις ποια ήταν η κα­θη­με­ρι­νό­τη­τα στο νησί μέχρι και τη λήξη του πο­λέ­μου;

-Μετά την εκτέ­λε­ση των Ιτα­λών και την επι­κρά­τη­ση των Γερ­μα­νών στην Κω επι­κρα­τεί ένα κλίμα φόβου και ανα­σφά­λειας παρ’ όλο που οι Γερ­μα­νοί έμει­ναν ου­δέ­τε­ροι και ου­σια­στι­κά αδιά­φο­ροι για την διοι­κη­τι­κή ορ­γά­νω­ση του νη­σιού.  Στην ουσία επέ­τρε­ψαν στο ιτα­λι­κό διοι­κη­τι­κό προ­σω­πι­κό να συ­νε­χί­σει το έργο του, ενώ αυτοί είχαν μόνο την στρα­τιω­τι­κή κα­το­χή.  Την πε­ρί­ο­δο των 19 μηνών πα­ρου­σί­ας των Γερ­μα­νών στην Κω έχου­με τα πρώτα θύ­μα­τα της σκλη­ρό­τη­τας τους απέ­να­ντι σ’ εκεί­νους που πί­στευαν ότι συ­νερ­γά­ζο­νταν με τους Άγ­γλους.

Με την κα­τη­γο­ρία ότι εντο­πί­σθη­κε αγ­γλι­κό υλικό στην κα­το­χή τους εκτε­λέ­στη­καν με απαγ­χο­νι­σμό οι γε­ωρ­γο­κτη­νο­τρό­φοι Ηλίας Κα­πι­ρης, Θε­ό­κρι­τος Κώ­στο­γλου, Γε­ώρ­γιος Ζου­μπου­λι­κος, Ανε­ζού­λα Πα­τά­κου και Στα­μα­τία Περρή.

-Υπήρ­ξαν προ­σπά­θειες από­δο­σης δι­καιο­σύ­νης και τι­μω­ρί­ας των ενό­χων για εγκλή­μα­τα πο­λέ­μου και ποια ήταν η τύχη τους;

-Μετά το τέλος του πο­λέ­μου είναι γε­γο­νός ότι υπήρ­ξαν προ­σπά­θειες για την από­δο­ση ευ­θυ­νών στις βαρ­βα­ρό­τη­τες των Γερ­μα­νών ενα­ντί­ων των Ιτα­λών.  Για τους εκτε­λε­σθέ­ντες νη­σιώ­τες ούτε λόγος να γί­νε­ται.  Ο στρα­τη­γός Μύλερ υπήρ­ξε διοι­κη­τής  των γερ­μα­νι­κών δυ­νά­με­ων που κα­τέ­λα­βαν την Κω και την Λέρο και έκανε πράξη την «ΟΔΗ­ΓΙΑ» του Χί­τλερ σχε­τι­κά με την με­τα­χεί­ρι­ση των Ιτα­λών που θα αντι­στέ­κο­νταν με τα όπλα ενα­ντί­ον των πρώην συμ­μά­χων τους.  Ο στρα­τη­γός Μύλερ το 1947 κα­τα­δι­κά­σθη­κε σε θά­να­το από το στρα­το­δι­κείο των Αθη­νών, η κα­τα­δί­κη του όμως δεν αφο­ρού­σε στην εκτέ­λε­ση των Ιτα­λών αξιω­μα­τι­κών, αλλά για τις δο­λο­φο­νί­ες των αμά­χων στην Κρήτη της οποί­ας υπήρ­ξε φρού­ραρ­χος για ένα με­γά­λο διά­στη­μα.

Η μοίρα των Ιτα­λών αιχ­μα­λώ­των υπήρ­ξε τρα­γι­κή αναμ­φι­σβή­τη­τα, και πα­ρα­δό­ξως κα­νέ­νας Γερ­μα­νός δεν διώ­χθη­κε ποι­νι­κά για αυτή τη δο­λο­φο­νία αφού νο­μι­κί­στι­κα οι εκτε­λέ­σεις ήταν κα­λυμ­μέ­νες από το γε­γο­νός ότι η κυ­βέρ­νη­ση Μπα­ντό­λιο δεν είχε κη­ρύ­ξει πό­λε­μο κατά της Γερ­μα­νί­ας την 8^η Σε­πτεμ­βρί­ου με  απο­τέ­λε­σμα αυτοί οι Ιτα­λοί αξιω­μα­τι­κοί να θε­ω­ρη­θούν προ­δό­τες των συμ­μά­χων τους και να εκτε­λε­σθούν.

– Στο νησί υπάρ­χει μνη­μείο από τον Δήμο και έχουν γίνει και εκ­δη­λώ­σεις με πα­ρου­σία απο­γό­νων των θυ­μά­των. Ο αντί­κτυ­πος των γε­γο­νό­των αλλά και οι κα­το­πι­νές εκ­δη­λώ­σεις μνή­μης στην Ιτα­λία ποιος μπο­ρού­με να πούμε ότι είναι;

-Οι κά­τοι­κοι της Κω και ο Δήμος της Κω πα­ρό­τι οι Ιτα­λοί αξιω­μα­τι­κοί υπήρ­ξαν κα­τα­κτη­τές, πε­ριέ­βα­λε την μνήμη τους με σε­βα­σμό.  Δη­μιούρ­γη­σε μνη­μείο μαρ­μά­ρι­νο όπου ανα­γρά­φο­νται όλα τα ονό­μα­τα των εκτε­λε­σθέ­ντων Ιτα­λών αξιω­μα­τι­κών στο χώρο του κα­θο­λι­κού νε­κρο­τα­φεί­ου.  Τα τε­λευ­ταία χρό­νια σε συ­νερ­γα­σία με το κο­μι­τά­το των Ιτα­λών πε­σό­ντων στο Αι­γαίο γί­νο­νται λα­μπρές εκ­δη­λώ­σεις μνή­μης πα­ρου­σία των Ιτα­λι­κών Αρχών αλλά και πλή­θους συγ­γε­νών των εκτε­λε­σθέ­ντων.

Ο Πρό­ε­δρος της Ιτα­λι­κής Δη­μο­κρα­τί­ας Giorgio Napolitano είχε προ­γραμ­μα­τί­σει την επί­σκε­ψη του στην Κω στην 70^η επέ­τειο της εκτέ­λε­σης όμως πο­λι­τι­κοί λόγοι της τε­λευ­ταί­ας στιγ­μής (πτώση της κυ­βέρ­νη­σης Berlusconi) δεν του επέ­τρε­ψαν να πα­ρα­στεί στις εκ­δη­λώ­σεις μνή­μης. Ωστό­σο έστει­λε δια αντι­προ­σώ­που του μια πλα­κέ­τα που ευ­χα­ρι­στεί τον Κωακό λαό για τον σε­βα­σμό και την συ­μπά­θεια του προς τους Ιτα­λούς πε­σό­ντες.  Είναι γε­γο­νός ότι τα τε­λευ­ταία χρό­νια έχει δοθεί τε­ρά­στια δη­μο­σιό­τη­τα στο γε­γο­νός των Ιτα­λών αξιω­μα­τι­κών της Κω.  Σε αυτές τις προ­σπά­θειες πρω­τερ­γά­της είναι ο συ­νταγ­μα­τάρ­χης εν απο­στρα­τεία Pietro Giovanni Liuzzi και βέ­βαια όλοι οι συγ­γε­νείς των θυ­μά­των.

Το  2015 με  πρω­το­βου­λί­ες  του κ. Liuzzi και του στρα­τιω­τι­κού ακό­λου­θου της ιτα­λι­κής πρε­σβεί­ας στην Αθήνα έγινε προ­σπά­θεια εντο­πι­σμού και ανα­σκα­φής στην  πε­ριο­χή όπου έγι­ναν οι εκτε­λέ­σεις για τον εντο­πι­σμό των υπο­λοί­πων τριών ομα­δι­κών τάφων και την εύ­ρε­ση των λει­ψά­νων πε­ρί­που 30 αξιω­μα­τι­κών που δεν είχαν εντο­πι­σθεί στις πρώ­τες έρευ­νες στις οποί­ες είχε γίνει η εκτα­φή των 64 σορών, λίγα χρό­νια μετά το τέλος του πο­λέ­μου.

Δυ­στυ­χώς δεν κα­τέ­στη δυ­να­τό να εντο­πι­σθούν οι υπο­λει­πό­με­νοι ομα­δι­κοί τάφοι όμως εντο­πί­σθη­κε με­γά­λος αριθ­μός προ­σω­πι­κών αντι­κει­μέ­νων από τους ήδη ανοιγ­μέ­νους τά­φους.

Συ­γκε­κρι­μέ­να βρέ­θη­καν χρυσά γυα­λιά, χρυσά με­ντα­γιόν και φυ­λα­κτά, μια χρυσή πένα, κου­μπιά, δια­κρι­τι­κά βαθ­μού και ει­δι­κο­τή­των, λίγα οστά και το συ­γκλο­νι­στι­κό­τε­ρο όλων δε­κα­ε­πτά κά­λυ­κες από τις χα­ρι­στι­κές βολές των Γερ­μα­νών εκτε­λε­στών.  Τα αντι­κεί­με­να αυτά κα­τό­πιν από­φα­σης του κο­μι­τά­του των Ιτα­λών πε­σό­ντων εκτί­θε­νται στο μου­σείο νε­ώ­τε­ρης ιστο­ρί­ας της Κω.

Φωτο: αρ­χείο Ιω­άν­νη Τρι­κοί­λη

Φω­το­γρα­φί­ες Ιτα­λών εκτε­λε­σθέ­ντων: αρ­χείο Pietro Giovanni Liuzzi

Συ­νέ­ντευ­ξη: Nάσος Μπρά­τσος

Πηγή: ert.gr