Αντίθετα «τράβηξαν» Νάξος και Αστυπάλαια

Το τέλειο φυσικό παρά­δειγμα για να κατα­λά­βουμε τι συνέβη στη Σαντο­ρίνη είναι η μηχανή του εσπρέσσο. Η κάψουλα του καφέ συμ­βο­λί­ζει έναν συγκε­κρι­μένο χώρο, μια περιοχή. Βάζουμε την κάψουλα στη μηχανή. Μετά έρχεται με πίεση το θερμό νερό, κυκλο­φο­ρεί στην κάψουλα και δημιουρ­γεί μια υπερ-πίεση. Τη στιγμή αυτή τα ενδε­χό­μενα είναι δύο: ή η ακίδα της μηχανής θα ανοίξει μια τρύπα στην κάψουλα δημιουρ­γώ­ντας μια έξοδο για το υγρό. Ή η υπερ-πίεση θα συνε­χι­στεί, με απο­τέ­λε­σμα η μηχανή να σπάσει. Αυτή η πίεση, η οποία δεν εκτο­νώ­θηκε, είναι αυτή που προ­κά­λεσε τα 5 Ρίχτερ τις πρώτες ημέρες της κρίσης».

Με αυτή την ενδια­φέ­ρουσα παρο­μοί­ωση η Μαρ­γα­ρίτα Σέγκου, διευ­θύ­ντρια Ερευνών στο British Geological Survey, περιέ­γραψε πολύ συνο­πτικά τον μηχα­νι­σμό που οδήγησε στην κρίση του περα­σμέ­νου Φεβρουα­ρίου. Μια κρίση που, όπως ανέφερε ο διευ­θυ­ντής Ερευνών στο Γεω­δυ­να­μικό Ινστι­τούτο Θανάσης Γκανάς, είχε ως απο­τέ­λε­σμα να μετα­κι­νη­θούν η Αστυ­πά­λαια και η Νάξος κατά 2 και 2,8 εκα­το­στά αντί­στοιχα. Και, όπως προ­σέ­θεσε η καθη­γή­τρια Γεω­λο­γι­κής Ωκε­α­νο­γρα­φίας στο Πανε­πι­στή­μιο Αθηνών Εύη Νομικού, η περιοχή του υπο­θα­λάσ­σιου υφαι­στείου του Κολού­μπο να βυθι­στεί κατά 19 εκα­το­στά.

Eμιλι Χουφτ: «Το ηφαί­στειο στη Σαντο­ρίνη επα­να­φορ­τί­ζε­ται»

Οι πολύ ενδια­φέ­ρου­σες ανα­κοι­νώ­σεις έγιναν προχθές σε επι­στη­μο­νική εκδή­λωση, που διορ­γά­νωσε το Κέντρο Ερευνας Φυσικών Κατα­στρο­φών της Ακα­δη­μίας Αθηνών, με θέμα «Διά­λο­γοι για τη Σαντο­ρίνη», με τη συμ­με­τοχή επι­φα­νών επι­στη­μό­νων από την Ελλάδα και το εξω­τε­ρικό.

Είναι απα­ραί­τητο να δημιουρ­γη­θεί ένα ηφαι­στειακό παρα­τη­ρη­τή­ριο, τόνισε ο διευ­θυ­ντής Ερευνών στο Γεω­δυ­να­μικό Ινστι­τούτο Θανάσης Γκανάς σε εκδή­λωση με τη συμ­με­τοχή ειδικών από την Ελλάδα και το εξω­τε­ρικό.

Η Μαρ­γα­ρίτα Σέγκου περιέ­γραψε πώς η κρίση της Σαντο­ρί­νης ξεδι­πλώ­θηκε σε τέσ­σε­ρις φάσεις. «Στην πρώτη φάση, έως την 1η Φεβρουα­ρίου, υπήρχαν σει­σμικά γεγο­νότα, αλλά μειω­μένα. Στη δεύτερη φάση, από 2 έως 5 Φεβρουα­ρίου, παρα­τη­ρεί­ται μια έντονη αύξηση της σει­σμι­κό­τη­τας, με σει­σμούς έως 5 Ρίχτερ. Αιτία είναι η κατά­τμηση των πετρω­μά­των από την πίεση που ασκεί από κάτω το μάγμα. Στην τρίτη φάση, από 6 έως 10 Φεβρουα­ρίου, πραγ­μα­το­ποιεί­ται μετα­κί­νηση του μάγ­μα­τος και αυξη­μένα σει­σμικά επει­σό­δια. Τέλος, στην τέταρτη φάση, από 11 έως 14 Φεβρουα­ρίου, αρχίζει και γίνεται περισ­σό­τερο αντι­λη­πτή από τους ρυθμούς της σει­σμι­κό­τη­τας ότι υπάρχει εμπλοκή και των ρηγ­μά­των της περιο­χής».

Ευ. Λέκκας: Στις Κυκλά­δες εκλύ­θηκε σει­σμική ενέρ­γεια ίση με σεισμό 6,5 Ρίχτερ

Ο κ. Γκανάς από την πλευρά του ανα­φέρ­θηκε στις σει­σμο­τε­κτο­νι­κές διερ­γα­σίες στην ευρύ­τερη περιοχή. «Κάθε χρόνο η Σαντο­ρίνη και η Αμοργός μετα­κι­νού­νται κατά 4,5 χιλιο­στά προς τα βορειο­α­να­το­λικά και η Αστυ­πά­λαια με την Ανάφη προς τα νοτιο­δυ­τικά και ταυ­τό­χρονα μετα­το­πί­ζο­νται και ορι­ζό­ντια. Χάρη στην κρίση του Φεβρουα­ρίου, η Αστυ­πά­λαια μετα­κι­νή­θηκε κατά 2 εκα­το­στά προς τα νοτιο­α­να­το­λικά, ενώ η Νάξος κατά 2,8 εκα­το­στά προς τα βόρεια-βορειοδυτικά. Η Ανυδρος, όπως προ­κύ­πτει από τα δορυ­φο­ρικά δεδο­μένα, μετα­κι­νή­θηκε κατά 14 εκα­το­στά προς τα δυτικά και βυθί­στηκε κατά 12 εκα­το­στά, καθώς βρέθηκε στο επί­κε­ντρο της ηφαιστειακής-τεκτονικής δρα­στη­ριό­τη­τας». Οπως ανέφερε, ο μέγι­στος σεισμός στην περιοχή ήταν 5,3 Ρίχτερ, ωστόσο το δυνα­μικό των υπο­θα­λάσ­σιων ρηγ­μά­των μπορεί να φθάσει στα 7,1 Ρίχτερ (+/- 0,3).

Συνερ­γα­σίες και δεδο­μένα

«Ημασταν τυχεροί γιατί η περιοχή μελε­τά­ται πολλά χρόνια. Ετσι γνω­ρί­ζαμε τα ρήγματα – υπάρ­χουν περι­πτώ­σεις που γίνεται ένας υπο­θα­λάσ­σιος σεισμός και ανα­ρω­τιό­μα­στε πού ακριβώς έγινε. Και επειδή έχουν γίνει πολλές συνερ­γα­σίες με ξένα πανε­πι­στή­μια και ωκε­α­νο­γρα­φι­κές απο­στο­λές στη Σαντο­ρίνη, δια­θέ­τουμε πολλά δεδο­μένα, παρότι εμείς ως χώρα δεν ευνο­ούμε τη θαλάσ­σια έρευνα», εξηγεί στην «Κ» η κ. Νομικού. «Επι­πλέον ήμασταν τυχεροί γιατί στις 24 Δεκεμ­βρίου, στο πλαίσιο ερευ­νη­τι­κού προ­γράμ­μα­τος, τοπο­θε­τή­σαμε υπο­θα­λάσ­σιους σει­σμο­γρά­φους και αισθη­τή­ρες μετα­κί­νη­σης του πυθμένα. Οι συσκευές αυτές μας έδειξαν ότι η περιοχή του Κολού­μπο βυθί­στηκε κατά 19 εκα­το­στά, μια κατα­γραφή που συμ­φω­νεί με τα δεδο­μένα που προ­έρ­χο­νται από την ξηρά».

Σαντο­ρίνη: Απο­κα­λυ­πτή­ρια για το δημόσιο κτήμα της Καλ­ντέ­ρας

Οι επι­στή­μο­νες που συμ­με­τεί­χαν στην εκδή­λωση της Ακα­δη­μίας Αθηνών ανέ­λυ­σαν το πώς λει­τούρ­γη­σαν οι μαγ­μα­τι­κοί θάλαμοι που βρί­σκο­νται στην ευρύ­τερη περιοχή της Σαντο­ρί­νης. «Συν­θέ­το­ντας όλα τα δεδο­μένα κατα­λή­γουμε στο συμπέ­ρα­σμα ότι οι επα­να­λαμ­βα­νό­με­νοι σεισμοί είχαν ως αιτία μια “φλέβα τρο­φο­δο­σίας”, τη μετα­κί­νηση ρευστών από βαθύ­τε­ρους μαγ­μα­τι­κούς θαλά­μους προς την επι­φά­νεια, μια κίνηση που μετα­κί­νησε τα ρήγματα και προ­κά­λεσε τους σει­σμούς. Είναι ξεκά­θαρο ότι δεν ήταν καθαρά τεκτο­νι­κοί οι σεισμοί».

Το εντυ­πω­σιακό στην περί­πτωση της πρό­σφα­της ηφαιστειακής-σεισμικής κρίσης στη Σαντο­ρίνη είναι ότι οι επι­στή­μο­νες κατέ­λη­ξαν στα συμπε­ρά­σματα αυτά μέσα σε μερικές εβδο­μά­δες, όταν σε αντί­στοι­χες περι­πτώ­σεις στο παρελ­θόν χρειά­στη­καν μήνες ή και χρόνια. «Πλέον στις επι­στη­μο­νι­κές ομάδες οι επι­στή­μο­νες συνερ­γά­ζο­νται με ανα­λυ­τές δεδο­μέ­νων», εκτιμά η κ. Σέγκου, από το British Geological Survey. Εμείς επε­ξερ­γα­στή­καμε τα στοι­χεία με βάση έναν αλγό­ριθμο μηχα­νι­κής εκμά­θη­σης, που συστη­μα­τικά ανι­χνεύει δέκα φορές περισ­σό­τερα γεγο­νότα από ό,τι οι καθιε­ρω­μέ­νες τεχνι­κές. Ετσι την 1η Φεβρουα­ρίου, λίγο πριν αρχίσει η κρίση, είδαμε ότι η έξαρση είχε αρχίσει από τις 30 Νοεμ­βρίου. Με τη χρήση των νέων τεχνο­λο­γι­κών εργα­λείων ο χρόνος επι­στη­μο­νι­κής από­κρι­σης έχει μειωθεί σημα­ντικά. Ανα­γνω­ρί­ζο­ντας ότι η κρίση στη Σαντο­ρίνη είχε ως αιτία μια ορι­ζό­ντια μαγ­μα­τική φλέβα και ότι αυτού του είδους τα γεγο­νότα επα­νέρ­χο­νται και έχοντας δει τι μπο­ρούμε να κάνουμε με τη χρήση τεχνη­τής νοη­μο­σύ­νης, οφεί­λουμε να συντο­νι­στούμε: όλα τα επι­στη­μο­νικά όργανα να βελ­τιώ­σουμε τα δίκτυά μας, ώστε να είμαστε έτοιμοι για την επόμενη φορά».

«Νομίζω ότι η περί­πτωση της Σαντο­ρί­νης μας έδειξε ότι πρέπει να δημιουρ­γη­θεί ένα ηφαι­στειακό παρα­τη­ρη­τή­ριο», εκτιμά ο κ. Γκανάς, από το Γεω­δυ­να­μικό Ινστι­τούτο. «Επίσης μας απο­δει­κνύει την ανάγκη να είναι ελεύ­θερα και ανοιχτά όλα τα επι­στη­μο­νικά δεδο­μένα όλων των δικτύων προς όλους». Στην παρου­σί­ασή του ο κ. Γκανάς σημεί­ωσε ότι τα δεδο­μένα HEPOS του κτη­μα­το­λο­γίου είναι δια­θέ­σιμα μόνο μετά από αίτηση και ότι χρειά­στηκε παρέμ­βαση του τότε υφυ­πουρ­γού Κώστα Κυρα­νάκη για να δοθούν γρήγορα στο Γεω­δυ­να­μικό Ινστι­τούτο. «Ας μη μιλάμε όμως μόνο για τις δυσκο­λίες… Εως τις αρχές Απρι­λίου στην ευρύ­τερη περιοχή θα λει­τουρ­γούν 32 σταθμοί GNSS κατα­γρα­φής μετα­κι­νή­σεων του εδάφους, εκ των οποίων οι 21 στη Σαντο­ρίνη. Πρό­κει­ται για κάτι πρω­το­φα­νές για τα ελλη­νικά δεδο­μένα».

«Συνεχής παρα­κο­λού­θηση»

«Είναι υπερ-απαραίτητο να παρα­κο­λου­θεί­ται το Κολού­μπο, με όργανα τοπο­θε­τη­μένα μέσα στον κρατήρα», συμπλη­ρώ­νει η Εύη Νομικού, από το τμήμα Γεω­λο­γίας και Γεω­πε­ρι­βάλ­λο­ντος του Πανε­πι­στη­μίου Αθηνών. «Ημασταν τυχεροί γιατί χάρη στην ωκε­α­νο­γρα­φική απο­στολή μπο­ρέ­σαμε να συλ­λέ­ξουμε στοι­χεία και δείγ­ματα αερίων και ρευστών. Η μελέτη και παρα­κο­λού­θηση της περιο­χής, όμως, οφείλει να είναι συνεχής και συστη­μα­τική».

«Η Σαντο­ρίνη έχει 380.000 χρόνια ηφαι­στεια­κής ιστο­ρίας, με περισ­σό­τε­ρες από 200 γνωστές εκρή­ξεις», ανέφερε ο Ντέι­βιντ Πάιλ, καθη­γη­τής στο Πανε­πι­στή­μιο της Οξφόρ­δης. «Τα πετρώ­ματα μπορούν να μας δείξουν τι συνέβη σε μια έκρηξη, δεν μπορούν όμως να μας πουν για τα γεγο­νότα που τελικά δεν οδή­γη­σαν σε έκρηξη. Τα τελευ­ταία 15 χρόνια έχουμε καλύ­τερη κατα­νό­ηση τόσο των εκρή­ξεων που έγιναν όσο και όσων δεν έγιναν. Υπάρ­χουν δια­φο­ρές ανάμεσα στα ηφαι­στειακά συστή­ματα της Σαντο­ρί­νης και του Κολού­μπο και πρέπει να τα έχουμε υπό συνεχή παρα­κο­λού­θηση».

Πηγή: kathimerini.gr