Τα επικίνδυνα παιχνίδια με τις ΑΟΖ

Η προ­σπά­θεια επέ­κτα­σης των στρα­τη­γι­κών τουρ­κι­κών συμ­φε­ρό­ντων της Αγκυρας στην Ανα­το­λική Μεσό­γειο, μέσω του ΟΗΕ και αμφι­λε­γό­με­νων μνη­μο­νίων συνερ­γα­σίας με την κυβέρ­νηση της Τρί­πο­λης εις βάρος της Ελλάδας και της Κυπρια­κής Δημο­κρα­τίας, δεν έπεσε ως κεραυ­νός εν αιθρία στην Αθήνα. Ηδη υπήρχαν ενδεί­ξεις αφενός για την υιο­θέ­τηση της «Γαλά­ζιας Πατρί­δας» και από την επίσημη τουρ­κική διπλω­μα­τία, αφε­τέ­ρου για τη μετα­τροπή της κυβέρ­νη­σης εθνικής ενό­τη­τας της Τρί­πο­λης σε ένα σώμα απο­λύ­τως εξαρ­τώ­μενο από την Αγκυρα. Οι τουρ­κι­κές κινή­σεις, ωστόσο, επι­χει­ρούν να δημιουρ­γή­σουν τετε­λε­σμένα και περι­πλέ­κουν έτι περαι­τέρω την κατά­σταση.

Με τον ισχυ­ρι­σμό της ότι η περιοχή από τον 28ο έως και τον 32ο μεσημ­βρινό είναι απα­ρα­βί­α­στη τουρ­κική υφα­λο­κρη­πίδα, η Αγκυρα απο­σκο­πεί στο να «εξου­δε­τε­ρώ­σει» την επήρεια τόσο του Καστελ­λό­ρι­ζου όσο και της Κύπρου ενόσω η Ελλάδα δεν έχει οριο­θε­τή­σει ΑΟΖ με την Κυπριακή Δημο­κρα­τία. Από την άλλη, το μνη­μό­νιο με τη Λιβύη για τον «καθο­ρι­σμό θαλασ­σίων δικαιο­δο­σιών» εμπε­ριέ­χει κιν­δύ­νους για την ομαλή εξέλιξη της δια­δι­κα­σίας των ερευνών στα τεμάχια που έχει παρα­χω­ρή­σει η Αθήνα σε διεθνή κοι­νο­πρα­ξία νοτίως της Κρήτης.

Οι εξε­λί­ξεις της περα­σμέ­νης εβδο­μά­δας εκθέ­τουν σαφέ­στατα την τουρ­κική βεντά­λια ενεργών πρω­το­βου­λιών στην Ανα­το­λική Μεσό­γειο. Κυρίως, όμως, ανα­δει­κνύ­ουν μια τεσ­σα­ρα­κο­ντα­ετή αμη­χα­νία των ελλη­νι­κών κυβερ­νή­σεων στον τομέα οριο­θέ­τη­σης θαλασ­σίων ζωνών προς όλες τις κατευ­θύν­σεις. Η κατά­σταση δεν είναι προ­βλη­μα­τική μόνο έναντι της Τουρ­κίας, αλλά ακόμα και με χώρες της Ε.Ε. Η συμ­φω­νία του 1977 ανάμεσα στην Ελλάδα και στην Ιταλία για την οριο­θέ­τηση υφα­λο­κρη­πί­δας δεν έχει επε­κτα­θεί στην επι­φά­νεια της θάλασ­σας, με απο­τέ­λε­σμα οι δύο χώρες να μην δια­θέ­τουν απο­κλει­στική οικο­νο­μική ζώνη (ΑΟΖ).

Η Ρώμη απο­φεύ­γει τη μετα­τροπή της συμ­φω­νίας για την υφα­λο­κρη­πίδα σε συμ­φω­νία για την ΑΟΖ (απο­τε­λεί προβολή του βυθού στη στήλη ύδατος που μεσο­λα­βεί μέχρι την επι­φά­νεια της θάλασ­σας), με βασικό επι­χεί­ρημα την απουσία αντί­στοι­χου νομικά δεσμευ­τι­κού κει­μέ­νου ανάμεσα στην Ελλάδα και στην Αλβανία. Το 2009, επί κυβερ­νή­σεως Κώστα Καρα­μανλή, η Αθήνα έφθασε κοντά στην ορι­στι­κο­ποί­ηση της συμ­φω­νίας για την ΑΟΖ και τα θαλάσ­σια σύνορα με τα Τίρανα. Στο τέλος, λόγω συνταγ­μα­τι­κών εμπο­δίων που προ­φα­σί­στηκε η αλβα­νική κυβέρ­νηση, η συμ­φω­νία δεν επι­κυ­ρώ­θηκε. Περίπου τα ίδια επι­χει­ρή­ματα χρη­σι­μο­ποιού­νται από την αλβα­νική κυβέρ­νηση μέχρι και σήμερα. Στους διπλω­μα­τι­κούς κύκλους απο­τε­λεί κοινό μυστικό ότι τα Τίρανα δέχο­νται πιέσεις από την Αγκυρα, ώστε να μην ολο­κλη­ρώ­σουν μια συμ­φω­νία με την Αθήνα.

Η κατά­σταση δεν είναι δια­φο­ρε­τική προς τα νότια. Τα πράγ­ματα στη Λιβύη έχουν «παγώσει» οποια­δή­ποτε προ­σπά­θεια εδώ και χρόνια, αν και τους τελευ­ταί­ους μήνες γίνεται απο­λύ­τως σαφές ότι η Αθήνα πρέπει να απο­κτή­σει έρεισμα στην κυβέρ­νηση του Χαλίφα Χαφτάρ, που ελέγχει τη δυτική Λιβύη, τις πετρε­λαιο­πη­γές της χώρας και τον λιβυκό εθνικό στρατό, ο οποίος απο­τε­λεί τη μονα­δική αξιό­μαχη δύναμη στην περιοχή. Οι ίδιες δυσκο­λίες υπήρχαν και πριν την de facto διά­σπαση της λιβυκής επι­κρά­τειας, καθώς η Τρίπολη δεν ανα­γνώ­ριζε ποτέ ότι, για παρά­δειγμα, η Γαύδος έχει κάποια επήρεια στην οριο­θέ­τηση θαλασ­σίων ζωνών, ούτε όμως και την πρα­κτική της μέσης γραμμής.

Η Αθήνα αντι­με­τω­πί­ζει σοβα­ρό­τα­τες δυσκο­λίες και στις αργό­συρ­τες και κατά καιρούς δια­κο­πτό­με­νες δια­πραγ­μα­τεύ­σεις που εξε­λίσ­σο­νται από το 2009 με την Αίγυπτο για την οριο­θέ­τηση ΑΟΖ ανάμεσα στη βορειο­α­φρι­κα­νική ακτή και στα Δωδε­κά­νησα (στη γραμμή Ρόδου – Καρ­πά­θου – Κάσου). Οι συζη­τή­σεις έχουν ανα­θερ­μαν­θεί επα­νει­λημ­μέ­νως τα τελευ­ταία χρόνια, πολλές από τις συνα­ντή­σεις έγιναν κάτω από τα ραντάρ της δημο­σιό­τη­τας, ωστόσο, παρά τις θερμές δια­βε­βαιώ­σεις, δεν υπάρχει κάποια εξέλιξη. Προ­φα­νώς η Ελλάδα ουδέ­ποτε οριο­θέ­τησε ΑΟΖ με την Κυπριακή Δημο­κρα­τία, καθώς δεν έχει κατα­θέ­σει συντε­ταγ­μέ­νες στον ΟΗΕ, όπως έχει κάνει η Λευ­κω­σία, με τελευ­ταίο παρά­δειγμα τον περα­σμένο Ιούνιο, ως αντί­δραση στην εισβολή του πλωτού γεω­τρύ­πα­νου «Φατίχ» στην κυπριακή υφα­λο­κρη­πίδα.

Το casus belli

Αν και οι πρό­σφα­τες εξε­λί­ξεις αφορούν κατά κύριο λόγο την υφα­λο­κρη­πίδα και την ΑΟΖ, η Ελλάδα δεν έχει κάνει χρήση και του μονο­με­ρούς δικαιώ­μα­τος που της παρέχει το δίκαιο της θάλασ­σας για επέ­κταση της αιγια­λί­τι­δας ζώνης (ή χωρικά ύδατα) της από τα 6 στα 12 ναυτικά μίλια. Βασική αιτία απο­τε­λεί το casus belli, δηλαδή η απόφαση της τουρ­κι­κής εθνο­συ­νέ­λευ­σης να κηρύξει πόλεμο στην Ελλάδα σε περί­πτωση επέ­κτα­σης των χωρικών υδάτων σε 12 ναυτικά μίλια στο Αιγαίο. Εως και το 2011 είχαν γίνει δεκάδες γύροι διε­ρευ­νη­τι­κών επαφών σε διπλω­μα­τικό, τεχνο­κρα­τικό και ενίοτε πολι­τικό επίπεδο ανάμεσα σε Αγκυρα και Αθήνα, οι οποίες κατέ­λη­ξαν σε αδιέ­ξοδο, κυρίως λόγω της προϊ­ού­σας (τότε) κατάρ­ρευ­σης της κυβέρ­νη­σης του Γιώργου Παπαν­δρέου.

Τον Οκτώ­βριο του 2018, κατά την τελετή παρά­δο­σης – παρα­λα­βής του υπουρ­γείου Εξω­τε­ρι­κών, ο παραι­τη­θείς Νίκος Κοτζιάς ανήγ­γειλε επέ­κταση των χωρικών υδάτων στο Ιόνιο και κλεί­σιμο των κόλπων, ώστε να μετα­τρα­πούν σε νερά από­λυ­της κυριαρ­χίας. Τελικά, η κλυ­δω­νι­ζό­μενη κυβέρ­νηση ΣΥΡΙΖΑ – ΑΝΕΛ δεν προ­χώ­ρησε σε αυτή την κίνηση, ούτε βεβαίως και η νέα μονο­κομ­μα­τική κυβέρ­νηση της Ν.Δ. Και τούτο διότι εξα­κο­λου­θούν να υπάρ­χουν σοβα­ρό­τα­τες αντι­δρά­σεις, καθώς μια μερική επέ­κταση χωρικών υδάτων θα λει­τουρ­γούσε ως έμμεση παρα­δοχή του τουρ­κι­κού επι­χει­ρή­μα­τος περί ειδικών συν­θη­κών στο Αιγαίο. Αντι­στρό­φως, υπάρχει το επι­χεί­ρημα ότι η Ελλάδα αδρανεί όσον αφορά την άσκηση κυριαρ­χι­κών δικαιω­μά­των της ακόμα και εκεί που μπορεί, δηλαδή στο Ιόνιο.

Τουρκία νότια της Κρήτης

Ισως η πλέον ανη­συ­χη­τική διά­σταση του μνη­μο­νίου που υπέ­γρα­ψαν Αγκυρα και Τρίπολη είναι τα δικαιώ­ματα που αποκτά η Τουρκία στη θαλάσ­σια περιοχή βόρεια της Λιβύης. Δημιουρ­γού­νται προ­ϋ­πο­θέ­σεις ακόμα και για παρα­χώ­ρηση θαλάσ­σιων τεμα­χίων από την Τρίπολη στην Τουρ­κική Εται­ρεία Πετρε­λαίων (ΤΡΑΟ), κάτι που πρα­κτικά θα μπο­ρούσε να οδη­γή­σει ακόμα και σε σταθερή ναυτική παρου­σία της Αγκυρας στα νότια της Κρήτης. Κάτι τέτοιο θα μπο­ρούσε ακόμη και να παρα­χω­ρή­σει στο τουρ­κικό ναυτικό τη δυνα­τό­τητα να κάνει νηοψίες σε περιο­χές που βρί­σκο­νται σε ζώνες που η Ελλάδα θεωρεί ως ευρι­σκό­με­νες εντός των ορίων δικαιο­δο­σίας της.

Παρά το γεγονός ότι μια τέτοια κίνηση δεν θα παρή­γαγε νομικά απο­τε­λέ­σματα με βάση το διεθνές δίκαιο, θα απο­τε­λούσε ένα νομι­μο­φα­νές έρεισμα για την Αγκυρα, η οποία ούτως ή άλλως ερμη­νεύει το δίκαιο της θάλασ­σας με τρόπο που απλά συνάδει με τα συμ­φέ­ρο­ντά της.

πηγή kathimerini.gr