Ποινικός Κώδικας – Αυτές είναι οι αλλαγές – Τι προβλέπει

Κατα­τέ­θηκε στη Βουλή προς επε­ξερ­γα­σία, ύστερα από δημόσια δια­βού­λευση, το Νομο­σχέ­διο του Υπουρ­γείου Δικαιο­σύ­νης «Τρο­πο­ποι­ή­σεις του Ποι­νι­κού Κώδικα, του Κώδικα Ποι­νι­κής Δικο­νο­μίας και λοιπές επεί­γου­σες δια­τά­ξεις του Υπουρ­γείου Δικαιο­σύ­νης».

Το Νομο­σχέ­διο απο­σκο­πεί στην ενί­σχυση της ασφά­λειας και προ­στα­σίας του κοι­νω­νι­κού συνόλου από την εγκλη­μα­τι­κό­τητα, ενώ καλύ­πτει το νομο­θε­τικό κενό που προ­κά­λεσε η κατάρ­γηση ή η υπο­βάθ­μιση μεί­ζο­νος ποι­νι­κής απαξίας παρα­δο­σια­κών αδι­κη­μά­των, μετά την ισχύ των νέων Κωδίκων που ψήφισε η προη­γού­μενη κυβέρ­νηση.

Με το Νομο­σχέ­διο:

• Ενι­σχύ­ε­ται πρω­ταρ­χι­κώς η προ­στα­σία των ευά­λω­των κοι­νω­νι­κών ομάδων, όπως ανη­λί­κων, πολιτών τρίτων χωρών, θυμάτων σεξουα­λι­κής κακο­ποί­η­σης και εκμε­τάλ­λευ­σης, trafficking που λόγω της θέσης τους και της κακο­ποί­η­σης που έχουν υποστεί αδυ­να­τούν να κατα­θέ­σουν χωρίς την υπο­στή­ριξη ειδικών επι­στη­μό­νων. Ειδι­κό­τερα, η προ­στα­σία αυτή επι­τυγ­χά­νε­ται με ένα ευρύ πλέγμα τρο­πο­ποι­ή­σεων ουσια­στι­κών και δικο­νο­μι­κών ποι­νι­κών κανόνων, που εκκι­νούν από την αλλαγή του χρόνου έναρξης της παρα­γρα­φής των αδι­κη­μά­των κατά της γενε­τή­σιας ελευ­θε­ρίας ανη­λί­κων, του τρόπου άσκησης ποι­νι­κής δίωξης, την ανα­δια­μόρ­φωση των ηλι­κια­κών ορίων, την αυστη­ρο­ποί­ηση των ποινών, την πρό­βλεψη για δυνα­τό­τητα της κατά προ­τε­ραιό­τητα εκδί­κα­σης των υπο­θέ­σεων αυτών αλλά και την αυστη­ρο­ποί­ηση των προ­ϋ­πο­θέ­σεων για την απόλυση υπό όρο των κατα­δι­κα­σθέ­ντων των εν λόγω αδι­κη­μά­των. Οι εν λόγω ρυθ­μί­σεις απο­σκο­πούν στην εναρ­μό­νιση του ποι­νι­κού δικαι­ϊ­κού μας συστή­μα­τος με ευρω­παϊ­κές συμ­βά­σεις που ρυθ­μί­ζουν τα δικαιώ­ματα προ­στα­σίας και αξιο­λό­γη­σης των ανη­λί­κων και ενη­λί­κων θυμάτων.

• Αυστη­ρο­ποιεί­ται το πλαίσιο της από­λυ­σης των κατα­δί­κων υπό όρο όπως και της άρσης της από­λυ­σης εγκλη­μα­τιών που τελούν σοβαρά κακουρ­γή­ματα τα οποία τιμω­ρού­νται με ισόβια κάθειρξη (π.χ. ανθρω­πο­κτο­νία, θανα­τη­φόρο ληστεία που είχε ως επα­κό­λουθο το θάνατο και θανα­τη­φόρο βιασμό που είχε ως συνέ­πεια τον θάνατο του παθό­ντος). Επι­πλέον, προ­βλέ­πε­ται η απα­γό­ρευση από­λυ­σης με τον όρο της κατ΄οί­κον έκτισης της ποινής με ηλε­κτρο­νική επι­τή­ρηση σε μεί­ζο­νος ποι­νι­κής απαξίας αδι­κή­ματα όπως ναρ­κω­τικά, ανθρω­πο­κτο­νία, ληστεία, εγκλή­ματα κατά της γενε­τή­σιας ελευ­θε­ρίας κλπ.

• Διευ­ρύ­νε­ται το αξιό­ποινο στα κοινώς επι­κίν­δυνα εγκλή­ματα όπως στον εμπρη­σμό, την έκρηξη, την πλημ­μύρα κλπ., ενώ προ­βλέ­πε­ται και ειδική ρύθμιση για την επαύ­ξηση του αξιο­ποί­νου στον εμπρη­σμό των δασών. Στην ίδια λογική της προ­στα­σίας του θαλάσ­σιου περι­βάλ­λο­ντος εισά­γε­ται και το αδίκημα της αλιείας στην αιγια­λί­τιδα ζώνη και τα εσω­τε­ρικά ύδατα, με το οποίο τιμω­ρεί­ται η αλιεία χωρίς άδεια της αρμό­διας αρχής στα χωρικά ύδατα της ελλη­νι­κής επι­κρά­τειας υπό σημαία Κράτους τρίτης χώρας.

• Καλύ­πτο­νται νομο­θε­τι­κές αστο­χίες ή κενά στη δίωξη και τιμωρία αξιό­ποι­νων συμπε­ρι­φο­ρών τις οποίες ανέ­δειξε η δικα­στη­ριακή πρα­κτική κατά το χρόνο εφαρ­μο­γής των νέων Κωδίκων και κρίθηκε σκόπιμο να ρυθ­μι­στούν εκ νέου (π.χ η απρό­σφορη από­πειρα στο άρθρο 43ΠΚ, η δια­σπορά ψευδών ειδή­σεων στο άρθρο 191ΠΚ, η ψευδής αναφορά στις αρχές στο άρθρο 224 παρ. 4 ΠΚ, η σωμα­τική βλάβη σε βάρος υπαλ­λή­λου στο άρθρο 315 Α του ΠΚ).

• Ρυθ­μί­ζε­ται το δικαί­ωμα και του εισαγ­γε­λέα του Αρείου Πάγου να δια­τάσ­σει τη διε­ξα­γωγή της ανά­κρι­σης και την εισα­γωγή της υπό­θε­σης στο ακρο­α­τή­ριο κατ’απόλυτη προ­τε­ραιό­τητα για υπο­θέ­σεις εξαι­ρε­τι­κής φύσης ή επί κακουρ­γη­μά­των που αφορούν εγκλή­ματα κατά της γενε­τή­σιας ελευ­θε­ρίας και οικο­νο­μι­κής εκμε­τάλ­λευ­σης της γενε­τή­σιας ζωής. Για τα ενήλικα θύματα των ανωτέρω αδι­κη­μά­των εισά­γε­ται πρό­βλεψη για την εξέταση τους παρου­σία ψυχο­λό­γου, προ­κει­μέ­νου με αυτόν τον τρόπο αφενός να απο­φεύ­γε­ται η δευ­τε­ρο­γε­νής θυμα­το­ποί­ησή τους και αφε­τέ­ρου η χώρα να είναι συνεπής με τις διε­θνείς υπο­χρε­ώ­σεις της ως προς την απο­τε­λε­σμα­τική και επαρκή προ­στα­σία τους. Τέλος λαμ­βά­νε­ται ιδιαί­τερη μέριμνα για τη δια­σφά­λιση των δικαιω­μά­των των ανή­λι­κων κατη­γο­ρου­μέ­νων με τον αυτε­πάγ­γελτο διο­ρι­σμό συνη­γό­ρου χωρίς δικαί­ωμα παραί­τη­σης για τα κακουρ­γή­ματα και τα πλημ­με­λή­ματα.

Ανα­λυ­τι­κό­τερα με το προ­τει­νό­μενο Νομο­σχέ­διο:

1. Προ­βλέ­πε­ται ως μονα­δική ποινή η ισόβια κάθειρξη για τα αδι­κή­ματα της εσχάτης προ­δο­σίας, ανθρω­πο­κτο­νίας, της θανα­τη­φό­ρας ληστείας και του ομα­δι­κού βιασμού.

2. Αυστη­ρο­ποιού­νται οι τυπικές και ουσια­στι­κές προ­ϋ­πο­θέ­σεις για την απόλυση υπό όρο του κρα­του­μέ­νου. Ειδι­κό­τερα, σε περί­πτωση πρό­σκαι­ρης κάθειρ­ξης για τα εγκλή­ματα του νόμου περί ναρ­κω­τι­κών (σε δια­κε­κρι­μένη μορφή), για εγκλη­μα­τική οργά­νωση, τρο­μο­κρα­τι­κές πράξεις, εσχάτη προ­δο­σία, ανθρω­πο­κτο­νία, ληστεία, εμπρη­σμός, εμπρη­σμός σε δάση, εκβίαση, βιασμό ανη­λί­κου, εμπορία ανθρώ­πων, αρπαγή ανη­λί­κου και όλα τα κατά της γενε­τή­σιας ελευ­θε­ρίας εγκλή­ματα, δίνεται η δυνα­τό­τητα για απόλυση υπό όρο μόνο αν έχουν εκτιθεί με ευερ­γε­τικό υπο­λο­γι­σμό τα 4/5 της ποινής. Άρα, από  τα 3/5 που ισχύει σήμερα, αυξά­νε­ται στα 4/5. Ως εκ τούτου, αυστη­ρο­ποιεί­ται για τα ανωτέρω αδι­κή­ματα η διάταξη, και ακόμα και με τον ευερ­γε­τικό υπο­λο­γι­σμό της ποινής, κατά τα ανωτέρω, ο κρα­τού­με­νος θα παρα­μέ­νει περισ­σό­τερο χρόνο στο σωφρο­νι­στικό κατά­στημα. Επι­πλέον, για τα παρα­πάνω εγκλή­ματα, θα απαι­τεί­ται πραγ­μα­τική παρα­μονή σε σωφρο­νι­στικό κατά­στημα, ίση με τα 3/5 της ποινής (πραγ­μα­τική έκτιση της ποινής). Άρα, από τα 2/5 που ισχύει σήμερα αυξά­νε­ται στα 3/5. Ακόμη, προ­βλέ­πε­ται ότι σε περί­πτωση κατα­δί­κης για τα παρα­πάνω εγκλή­ματα σε ποινή ισοβίου καθείρ­ξεως, το κατώ­τατο όριο παρα­μο­νής στο σωφρο­νι­στικό κατά­στημα του κατα­δί­κου αυξά­νε­ται από 16 έτη σε 18 έτη (πραγ­μα­τική έκτιση). Επίσης προ­βλέ­πε­ται ότι στις περι­πτώ­σεις των ανωτέρω κακουρ­γη­μά­των δεν επι­τρέ­πε­ται απόλυση υπό τον όρο της κατ’ οίκον έκτισης της ποινής με ηλε­κτρο­νική επι­τή­ρηση.

3. Η παρα­γραφή για τα εγκλή­ματα κατά της γενε­τή­σιας ελευ­θε­ρίας που τελού­νται σε βάρος ανη­λί­κου θα αρχίζει ένα έτος μετά την ενη­λι­κί­ωσή του, εφόσον η πράξη είναι πλημ­μέ­λημα και τρία έτη εφόσον είναι κακούρ­γημα. Με τον τρόπο αυτό, δίνεται η δυνα­τό­τητα, ειδικά για τα αδι­κή­ματα αυτά, τα οποία έχουν ιδιά­ζουσα, λόγω της φύσης τους, απαξία, να υπάρχει επαρκής χρόνος, κατά τον οποίο ο ανή­λι­κος θα μπορεί να τα καταγ­γεί­λει, ώστε να ασκού­νται διώξεις και να μη μένουν ατι­μώ­ρητα.

4. Προ­βλέ­πε­ται ότι το αδίκημα του εμπρη­σμού δάσους τιμω­ρεί­ται ως κακούρ­γημα, προ­κει­μέ­νου να αντι­με­τω­πι­στούν οι συνήθως εμπνε­ό­με­νες από επι­δί­ωξη οικο­νο­μι­κού κέρδους συμπε­ρι­φο­ρές και για τις οποίες η πρό­σφατη εμπει­ρία έδειξε ότι χρειά­ζο­νται αυστη­ρό­τερη αντι­με­τώ­πιση.

5. Αυστη­ρο­ποιεί­ται η ποινή για το αδίκημα της πρό­κλη­σης βαριάς σωμα­τι­κής βλάβης στην περί­πτωση κατά την οποία ο δράστης επε­δί­ωκε την πρό­κλησή της και προ­στί­θε­νται στην έννοια της βαριάς σωμα­τι­κής βλάβης η ανα­πη­ρία και η μόνιμη παρα­μόρ­φωση.

6. Προ­στί­θε­ται νέα ποινική διάταξη κατά την οποία συνιστά επι­βα­ρυ­ντική περί­σταση η τέλεση σωμα­τι­κής βλάβης σε βάρος υπαλ­λή­λου κατά την εκτέ­λεση της εργα­σίας ή στο πλαίσιο της εργα­σίας του.

7. Αυστη­ρο­ποιεί­ται το πλαίσιο ποινής στην εμπορία ανθρώ­πων προ­κει­μέ­νου να προ­στα­τευ­τούν οι ευά­λω­τες κοι­νω­νι­κές ομάδες, όπως πολίτες τρίτων χωρών και θύματα σεξουα­λι­κής κακο­ποί­η­σης και εκμε­τάλ­λευ­σης.

8. Η προ­σβολή της γενε­τή­σιας αξιο­πρέ­πειας, όταν τελεί­ται στο χώρο εργα­σίας τιμω­ρεί­ται πλέον μόνο με φυλά­κιση και διώ­κε­ται αυτε­πάγ­γελτα.

9. Προ­βλέ­πε­ται ρητά για πρώτη φορά η περί­πτωση βιασμού σε βάρος ανη­λί­κου, με προ­βλε­πό­μενη ποινή την ισόβια κάθειρξη.

10. Ιδιαί­τερα σημα­ντική αλλαγή είναι ότι για την περί­πτωση του αδι­κή­μα­τος των γενε­τή­σιων πράξεων με ανη­λί­κους ή ενώπιόν τους (απο­πλά­νηση ανη­λί­κων), το αδίκημα τιμω­ρεί­ται στη βασική του μορφή πλέον μόνο ως κακούρ­γημα.

11. Η προ­σβολή της γενε­τή­σιας αξιο­πρέ­πειας θα διώ­κε­ται αυτε­παγ­γέλ­τως, όταν έχει ως θύμα ανήλικο πρόσωπο (στην ουσία ηλικίας από δώδεκα έως δεκα­ο­κτώ ετών) και όχι κατ’ έγκληση όπως σήμερα, καθώς κάτω των δώδεκα ετών η πράξη είναι ούτως ή άλλως βαρύ­τερη και αυτε­παγ­γέλ­τως διω­κό­μενη. Επι­πλέον διευ­ρύ­νε­ται η προ­στα­σία του ανη­λί­κου με την κατάρ­γηση της κατ’ έγκληση δίωξης της βάναυ­σης προ­σβο­λής της γενε­τή­σιας ευπρέ­πειας προ­σώ­πων νεό­τε­ρων των δεκα­πέ­ντε ετών.

Τέλος στον κατά­λογο των αδι­κη­μά­των για τα οποία προ­βλέ­πε­ται άρση του απορ­ρή­του προ­στί­θε­νται αυτά της «βαριάς σκο­πού­με­νης σωμα­τι­κής βλάβης» και των κακουρ­γη­μά­των του «εμπρη­σμού» και του «εμπρη­σμού σε δάση».

Πηγή in.gr