427.000 Ελληνες στο εξωτερικό από την αρχή της κρίσης

Ενα εκα­τομ­μύ­ριο επτα­κό­σιες εξή­ντα τέσ­σε­ρις χι­λιά­δες άτομα είναι ο απο­λο­γι­σμός της με­τα­νά­στευ­σης των Ελ­λή­νων στον 20ό και 21ο αιώνα. Ιστο­ρι­κά και πα­ρα­δο­σια­κά, η Ελ­λά­δα συ­γκα­τα­λέ­γε­ται στις χώρες με πλού­σια εμπει­ρία απο­δη­μί­ας. Η έκ­θε­ση της Τρά­πε­ζας της Ελ­λά­δος με θέμα «Φυγή αν­θρω­πί­νου κε­φα­λαί­ου: σύγ­χρο­νη τάση με­τα­νά­στευ­σης των Ελ­λή­νων στα χρό­νια της κρί­σης», που δη­μο­σιεύ­ει σή­με­ρα η «Κ», απο­κα­λύ­πτει για πρώτη φορά τον αριθ­μό των Ελ­λή­νων που εγκα­τέ­λει­ψαν τη χώρα εξαι­τί­ας της κρί­σης. Πα­ράλ­λη­λα, γί­νε­ται σύ­γκρι­ση με τις προη­γού­με­νες φά­σεις με­τα­νά­στευ­σης, ανα­λύ­ο­νται οι μα­κρο­οι­κο­νο­μι­κές συ­νέ­πειες και προ­τεί­νο­νται λύ­σεις για την αντι­με­τώ­πι­ση του φαι­νο­μέ­νου.

«Η με­τα­νά­στευ­ση και η φτώ­χεια είναι αδιαμ­φι­σβή­τη­τα οι δύο πιο επώ­δυ­νες συ­νέ­πειες που βιώ­νει μια κοι­νω­νία σε συν­θή­κες πα­ρα­τε­τα­μέ­νης κρί­σης», σχο­λιά­ζει στην «Κ» η κ. Σοφία Λα­ζα­ρέ­του, οι­κο­νο­μο­λό­γος της ΤτΕ και συγ­γρα­φέ­ας της σχε­τι­κής έρευ­νας. Σύμ­φω­να με τα στα­τι­στι­κά στοι­χεία που έχει στη διά­θε­σή της η ΤτΕ, ο αριθ­μός των μο­νί­μως εξερ­χό­με­νων Ελ­λή­νων ηλι­κί­ας 15-64 ετών, από το 2008 μέχρι σή­με­ρα, ξε­περ­νά τις 427.000. «Το 2013, πα­ρα­τη­ρού­με τρι­πλα­σια­σμό του μέσου όρου από το 2008 και οι με­τα­νά­στες ξε­περ­νούν τις 100.000 άτομα, ενώ σύμ­φω­να με όλες τις εν­δεί­ξεις το φαι­νό­με­νο συ­νε­χί­ζε­ται με αδιά­πτω­τη έντα­ση το 2014 και οξύ­νε­ται πε­ραι­τέ­ρω το πρώτο εξά­μη­νο του 2015». Οπως επι­ση­μαί­νει, η δια­δι­κα­σία εξό­δου Ελ­λή­νων για ανα­ζή­τη­ση ερ­γα­σί­ας στο εξω­τε­ρι­κό είναι ακόμη σε εξέ­λι­ξη και δεν φαί­νε­ται το πότε θα τερ­μα­τι­στεί. Το βέ­βαιο είναι ότι πρό­κει­ται για την τρίτη μα­ζι­κή με­τα­νά­στευ­ση που γνω­ρί­ζει η χώρα.

Στο διά­στη­μα των τε­λευ­ταί­ων 100 ετών, η χώρα έχει γνω­ρί­σει άλλες δύο ίδιες φά­σεις και από τη συ­γκρι­τι­κή με­λέ­τη τους προ­κύ­πτουν τρία βα­σι­κά χα­ρα­κτη­ρι­στι­κά. Και οι τρεις α) έχουν με­γά­λη χρο­νι­κή διάρ­κεια, πε­ρί­που δέκα χρό­νια, β) αυ­ξη­μέ­νη έντα­ση ως προς την έντα­ση της ροής και γ) κα­θυ­στέ­ρη­ση έναρ­ξης του φαι­νο­μέ­νου σε σχέση με τον χρόνο κα­τα­γρα­φής του υψη­λού πο­σο­στού ανερ­γί­ας.

Οι πε­ρί­ο­δοι μα­ζι­κής με­τα­νά­στευ­σης Ελ­λή­νων είναι από το 1903 έως το 1917, 1960-1972 και 2010-σή­με­ρα και σχε­τί­ζο­νται και στις τρεις φά­σεις με οι­κο­νο­μι­κά κί­νη­τρα με εξαί­ρε­ση μέρος του δεύ­τε­ρου κύ­μα­τος, τα έτη 1969-1971, που οφεί­λε­ται σε πο­λι­τι­κούς λό­γους (δι­κτα­το­ρία). «Δεν είναι τυ­χαίο ότι και οι τρεις φά­σεις έλα­βαν χώρα μετά μια έντο­νη υφε­σια­κή δια­τα­ρα­χή που διεύ­ρυ­νε το χάσμα με­τα­ξύ της χώρας μας και των ανε­πτυγ­μέ­νων κρα­τών και τρο­φο­δό­τη­σε τη μα­ζι­κή φυγή αν­θρώ­πων, νέων στην πλειο­νό­τη­τά τους, που ανα­ζη­τού­σαν νέες ευ­και­ρί­ες και δυ­να­τό­τη­τες προ­ό­δου», σχο­λιά­ζει η κ. Λα­ζα­ρέ­του.

Εν­δια­φέ­ρου­σα, σύμ­φω­να με την έκ­θε­ση, είναι η σύ­γκρι­ση των δύο προ­γε­νέ­στε­ρων επει­σο­δί­ων με το ση­με­ρι­νό επει­σό­διο φυγής, όσον αφορά τα ποιο­τι­κά χα­ρα­κτη­ρι­στι­κά τους. Κατά το πρώτο επει­σό­διο φυγής, κύ­ριος προ­ο­ρι­σμός ήταν οι «υπε­ρω­κε­ά­νιες χώρες» (ΗΠΑ, Αυ­στρα­λία, Κα­να­δάς, Βρα­ζι­λία και ΝΑ Αφρι­κή). Επτά στους δέκα ήταν ηλι­κί­ας 15-44 χρό­νων, λι­γό­τε­ροι από 2 στους 10 ήταν γυ­ναί­κες και στη συ­ντρι­πτι­κή τους πλειο­νό­τη­τα ήταν ανει­δί­κευ­τοι ερ­γά­τες και αγρό­τες, χα­μη­λού μορ­φω­τι­κού επι­πέ­δου, που απα­σχο­λή­θη­καν στις χώρες υπο­δο­χής συ­νή­θως ως υπη­ρέ­τες και ερ­γά­τες. Το δεύ­τε­ρο επει­σό­διο με­τα­νά­στευ­σης αφο­ρού­σε κυ­ρί­ως νέους ηλι­κί­ας 20-34 χρό­νων (7 στους 10), 5 στους 10 δή­λω­ναν χει­ρώ­να­κτες, ενώ 4 στους 10 ήταν ανε­πάγ­γελ­τοι. Εξι στους 10 κα­τευ­θύν­θη­καν στη Γερ­μα­νία και στο Βέλ­γιο και απα­σχο­λή­θη­καν ως βιο­μη­χα­νι­κοί ερ­γά­τες. Αντί­θε­τα, η τω­ρι­νή φυγή αφορά νέους μορ­φω­μέ­νους με επαγ­γελ­μα­τι­κή εμπει­ρία, που κα­τευ­θύ­νο­νται κυ­ρί­ως στη Γερ­μα­νία, στο Ηνω­μέ­νο Βα­σί­λειο και στα Ηνω­μέ­να Αρα­βι­κά Εμι­ρά­τα.

Η Ελ­λά­δα κα­τέ­χει την τέ­ταρ­τη θέση στην Ε.Ε. στη μα­ζι­κό­τη­τα της με­τα­να­στευ­τι­κής εκρο­ής και στην ανα­λο­γία της στο ερ­γα­τι­κό δυ­να­μι­κό της χώρας, μετά την Κύπρο, την Ιρ­λαν­δία και τη Λι­θουα­νία, και την τρίτη θέση μετά την Κύπρο και την Ισπα­νία όσον αφορά το πο­σο­στό των νέων σε ηλι­κία εξερ­χό­με­νων με­τα­να­στών. Συ­γκε­κρι­μέ­να, οι εξερ­χό­με­νοι Ελ­λη­νες, μόνο κατά το 2013, αντι­προ­σω­πεύ­ουν πε­ρισ­σό­τε­ρο από το 2% του συ­νο­λι­κού ερ­γα­τι­κού δυ­να­μι­κού της χώρας, ενώ η ανα­λο­γία των νέων τής πλέον πα­ρα­γω­γι­κής ηλι­κί­ας 25-39 ετών ξε­περ­νά το 50% στο σύ­νο­λο των εξερ­χο­μέ­νων.

Προ­τά­σεις ανά­σχε­σης του φαι­νο­μέ­νου

Η έκ­θε­ση της ΤτΕ κα­τα­λή­γει σε έξι προ­τά­σεις με στόχο την ανά­σχε­ση του φαι­νο­μέ­νου.

Κατά πρώ­τον, ει­ση­γεί­ται τη στρο­φή σε πα­ρα­γω­γι­κό­τε­ρους το­μείς και τη δια­σύν­δε­ση της εκ­παί­δευ­σης με την πα­ρα­γω­γή. Ερ­γα­λείο επα­να­κα­θο­ρι­σμού των επαγ­γελ­μά­των είναι η σύν­δε­ση της τρι­το­βάθ­μιας εκ­παί­δευ­σης με την πα­ρα­γω­γι­κή εξει­δί­κευ­ση.

Δεύ­τε­ρον, καλεί σε δρά­σεις στή­ρι­ξης της νε­ο­φυούς επι­χει­ρη­μα­τι­κό­τη­τας, όπως η δη­μιουρ­γία χώρων συ­νά­ντη­σης των νέων. Το 61% των μορ­φω­μέ­νων νέων που συμ­με­τεί­χε στην έρευ­να της Endeavour Greece 2014 επι­θυ­μεί να ερ­γα­στεί στον ιδιω­τι­κό τομέα, έστω και με τον ίδιο μισθό με το Δη­μό­σιο και το 52% να δρα­στη­ριο­ποι­η­θεί το ίδιο επι­χει­ρη­μα­τι­κά.

Τρί­τον, το­νί­ζει την αξία της αρι­στεί­ας, της δια­φά­νειας και της αξιο­κρα­τί­ας. Η διε­νέρ­γεια, με τη στή­ρι­ξη επαγ­γελ­μα­τι­κών φο­ρέ­ων και του κρά­τους, πε­ριο­δι­κών δια­γω­νι­σμών με γεν­ναία πρι­μο­δό­τη­ση, όπως βρα­βεία ή/και επι­δό­τη­ση των ερ­γο­δο­τών που θα προ­σλά­βουν νέους Ελ­λη­νες επι­στή­μο­νες, μπο­ρεί να απο­τε­λέ­σει την έμπρα­κτη από­δει­ξη για τη δια­σφά­λι­ση της αξιο­κρα­τί­ας.

Τέ­ταρ­τον, επι­ση­μαί­νει την ανά­γκη για γε­νι­κευ­μέ­νη υιο­θέ­τη­ση του θε­σμού της μα­θη­τεί­ας και της πρα­κτι­κής άσκη­σης.

Πέμ­πτον, προ­τρέ­πει στη δη­μιουρ­γία πε­ρι­βάλ­λο­ντος φι­λι­κού προς την επι­χει­ρη­μα­τι­κό­τη­τα. Με βάση τις εκτι­μή­σεις των δει­κτών αντα­γω­νι­στι­κό­τη­τας του World Economic Forum για το 2015 και 2016, η Ελ­λά­δα είναι ένας από τους με­γα­λύ­τε­ρους τρο­φο­δό­τες επι­στη­μό­νων και μη­χα­νι­κών στην ψη­φια­κή τε­χνο­λο­γία. Η μεί­ω­ση της γρα­φειο­κρα­τί­ας, η φι­λι­κή στάση του κρά­τους προς το επι­χει­ρείν, η μεί­ω­ση των ασφα­λι­στι­κών ει­σφο­ρών και η μεί­ω­ση της φο­ρο­λο­γί­ας μέ­χρις ότου η νε­ο­φυ­ής επι­χεί­ρη­ση κα­τα­στεί κερ­δο­φό­ρος συ­νι­στούν τα κρί­σι­μα στοι­χεία που συν­θέ­τουν ένα φι­λι­κό προς την επι­χει­ρη­μα­τι­κό­τη­τα θε­σμι­κό πλαί­σιο.

Εκτον, θε­ω­ρεί απα­ραί­τη­τη την επα­νέ­ντα­ξη των νέων εκτός εκ­παί­δευ­σης, κα­τάρ­τι­σης, ερ­γα­σί­ας (NEET). Στην Ελ­λά­δα, το πο­σο­στό των ΝΕΕΤ ηλι­κί­ας 15-24 ετών ξε­περ­νά το 19% της συ­γκε­κρι­μέ­νης ηλι­κια­κής ομά­δας και είναι το τρίτο υψη­λό­τε­ρο στην Ε.Ε. Οι νέοι αυτής της κα­τη­γο­ρί­ας συχνά θε­ω­ρούν τον εαυτό τους εγκα­τα­λε­λειμ­μέ­νο από την πο­λι­τεία και το­πο­θε­τού­νται στο πε­ρι­θώ­ριο της κοι­νω­νι­κής και οι­κο­νο­μι­κής ζωής.