Οι πληγές δεν μπορούν να περιμένουν – Πρέπει να «τρέξουν» τα αντιπλημμυρικά – Ειδική μέριμνα για το πλατώνι

Ποια είναι η επό­με­νη ημέρα για τη Ρόδο μετά την κα­τα­στρο­φή; Τα 206.600 στρέμ­μα­τα δα­σι­κών και γε­ωρ­γι­κών εκτά­σε­ων που κά­η­καν αφή­νουν μια ση­μα­ντι­κή πληγή στο νησί. Οι ει­δι­κοί επι­ση­μαί­νουν ότι τα αντι­πλημ­μυ­ρι­κά έργα πρέ­πει να «τρέ­ξουν» άμεσα, έχο­ντας οδηγό τα δι­δάγ­μα­τα της με­γά­λης φω­τιάς του 2008 στο νησί. Ει­δι­κή μέ­ρι­μνα πρέ­πει να λη­φθεί για τις εκτά­σεις που κά­η­καν για δεύ­τε­ρη φορά μέσα σε λίγα χρό­νια, αλλά και για το πλα­τώ­νι, το προ­στα­τευό­με­νο είδος της οι­κο­γέ­νειας των ελα­φι­δών.

Σύμ­φω­να με τα τε­λι­κά στοι­χεία του Ευ­ρω­παϊ­κού Συ­στή­μα­τος Πλη­ρο­φό­ρη­σης για τις δα­σι­κές πυρ­κα­γιές (EFFIS), από τα 206.610 στρέμ­μα­τα, τα 21.965 βρί­σκο­νται εντός προ­στα­τευό­με­νων πε­ριο­χών (πε­ριο­χές Natura και κα­τα­φύ­για άγριας ζωής). Το 49,5% των κα­μέ­νων εκτά­σε­ων είναι δάση πεύ­κης, το 37,7% θα­μνώ­δεις, το 9,5% γε­ωρ­γι­κές εκτά­σεις και το υπό­λοι­πο άλλης κά­λυ­ψης. Ως απο­τέ­λε­σμα, η κή­ρυ­ξη των ανα­δα­σω­τέ­ων πε­ριο­χών θα είναι μια ιδιαί­τε­ρα δύ­σκο­λη υπό­θε­ση, καθώς πρέ­πει να εξαι­ρε­θούν οι εκτά­σεις που είχαν κη­ρυ­χθεί πα­λαιό­τε­ρα ανα­δα­σω­τέ­ες, καθώς και οι γε­ωρ­γι­κές εκτά­σεις που ήταν διά­σπαρ­τες στην πε­ριο­χή. Εμπει­ρα στε­λέ­χη της Διεύ­θυν­σης Δασών Δω­δε­κα­νή­σου εκτι­μούν ότι θα χρεια­στούν και αρ­κε­τές αυ­το­ψί­ες, καθώς τα στοι­χεία του δο­ρυ­φό­ρου Copernicus δεν είναι πάντα στην επι­θυ­μη­τή ακρί­βεια. «Αν η κή­ρυ­ξη των ανα­δα­σω­τέ­ων στην προη­γού­με­νη, πολύ μικρή, πυρ­κα­γιά της Ρόδου ήταν περί τις 30 σε­λί­δες (λόγω των συ­ντε­ταγ­μέ­νων), σε αυτή θα πρέ­πει να είναι… τα άπα­ντα του Πα­πα­δια­μά­ντη», σχο­λιά­ζει στέ­λε­χος της υπη­ρε­σί­ας.

Η γε­ωρ­γία

Οι πα­ρεμ­βά­σεις, ωστό­σο, δεν μπο­ρούν να πε­ρι­μέ­νουν. «Οταν η κα­τα­στρο­φή είναι τέ­τοιας έκτα­σης, η απο­κα­τά­στα­ση είναι μια πο­λύ­πλο­κη υπό­θε­ση, καθώς δεν αφορά μόνο το πε­ρι­βάλ­λον αλλά και τις αν­θρώ­πι­νες δρα­στη­ριό­τη­τες, όπως τη γε­ωρ­γία – αν και τα τε­λευ­ταία χρό­νια η γε­ωρ­γι­κή πα­ρα­γω­γή στη Ρόδο είχε ση­μα­ντι­κά πε­ριο­ρι­στεί», εκτι­μά ο Γιώρ­γος Κα­ρέ­τσος, που συ­ντα­ξιο­δο­τή­θη­κε πρό­σφα­τα έπει­τα από μια μακρά θη­τεία (τα τε­λευ­ταία χρό­νια ως διευ­θυ­ντής) στο Ιν­στι­τού­το Με­σο­γεια­κών Δα­σι­κών Οι­κο­συ­στη­μά­των. «Πρώτη προ­τε­ραιό­τη­τα θα πρέ­πει να είναι η εκτέ­λε­ση των αντι­πλημ­μυ­ρι­κών έργων, με πρώ­τες τις πε­ριο­χές όπου βρί­σκο­νται κρί­σι­μες υπο­δο­μές. Μετά τη φωτιά δη­μιουρ­γεί­ται ένα υδρό­φο­βο στρώ­μα από στά­χτη, το οποίο εμπο­δί­ζει την απορ­ρό­φη­ση του νερού από το έδα­φος και διευ­κο­λύ­νει τα πλημ­μυ­ρι­κά φαι­νό­με­να. Ιδα­νι­κά, αν έρ­θουν πρώτα μα­λα­κές βρο­χές, το στρώ­μα αυτό “σπάει” – χωρίς βλά­στη­ση όμως το νερό κι­νεί­ται γρη­γο­ρό­τε­ρα».

Πολύ ση­μα­ντι­κή στα έργα αυτά είναι η επι­τή­ρη­ση από τα έμπει­ρα στε­λέ­χη των το­πι­κών δα­σι­κών υπη­ρε­σιών, προ­κει­μέ­νου να χρη­σι­μο­ποι­η­θούν οι εμπει­ρί­ες του πα­ρελ­θό­ντος για τη βελ­τί­ω­ση των έργων. Για πα­ρά­δειγ­μα, όπως ανα­φέ­ρει ένα από τα στε­λέ­χη αυτά στην «Κ», τα φράγ­μα­τα που είχαν το­πο­θε­τη­θεί στην κοίτη ρε­μά­των το 2008 απο­δεί­χθη­κε στην πράξη ότι δεν ήταν σε θέση να συ­γκρα­τή­σουν τα φερτά υλικά που τα ρέ­μα­τα «κα­τέ­βα­ζαν» στις με­γά­λες βρο­χο­πτώ­σεις, υπο­δει­κνύ­ο­ντας την ανά­γκη το­πο­θέ­τη­σής τους ψη­λό­τε­ρα στη λε­κά­νη απορ­ρο­ής, εκεί όπου το ρέμα σχη­μα­τί­ζε­ται.

«Πρέ­πει να τε­λειώ­σουν γρή­γο­ρα τα αντι­πλημ­μυ­ρι­κά και να έχουν καλή δια­χεί­ρι­ση, ώστε λ.χ. οι κορ­μο­σει­ρές να έχουν καλή επαφή με το έδα­φος, να φτια­χτούν μικρά φραγ­μα­τά­κια σε όλο το μήκος των ρε­μά­των ώστε να τι­θα­σεύ­ε­ται βαθ­μι­δω­τά το ρέμα και να συ­γκρα­τεί­ται το χώμα και τα φερτά. Εκεί όπου η κοίτη είναι πιο φαρ­διά πρέ­πει να γί­νουν “φράγ­μα­τα βά­ρους”, πέ­τρι­να ή μπε­το­νέ­νια, εγκάρ­σια στη ροή του νερού», εξη­γεί ο κ. Κα­ρέ­τσος.

Σε δεύ­τε­ρο επί­πε­δο πρέ­πει να υπάρ­ξει ιδιαί­τε­ρη μέ­ρι­μνα για τις πε­ριο­χές που έχουν καεί στο πρό­σφα­το πα­ρελ­θόν. «Γε­νι­κώς στα δάση αφή­νεις τη φύση να κάνει τη δου­λειά της και προ­στα­τεύ­εις τις πε­ριο­χές αυτές από τη βό­σκη­ση, ιδίως από κα­τσί­κες», λέει ο κ. Κα­ρέ­τσος. «Στα δι­πλο­κα­μέ­να θα πρέ­πει οι δα­σο­λό­γοι να πε­ρι­μέ­νουν έναν χρόνο να δουν τι φυ­σι­κή ανα­γέν­νη­ση υπάρ­χει γιατί εν­δε­χο­μέ­νως να χρεια­στεί τε­χνη­τή ανα­δά­σω­ση. Η τρα­χεία πεύκη, πά­ντως, που είναι το κυ­ρί­αρ­χο είδος στο νησί, έχει την ίδια συ­μπε­ρι­φο­ρά με τη χα­λέ­πιο και θα ξα­να­φυ­τρώ­σει γρή­γο­ρα. Το ίδιο και τα πλα­τύ­φυλ­λα θα­μνώ­δη είδη, όπως τα πουρ­νά­ρια, οι κου­μα­ριές και τα σχίνα, που δια­τη­ρούν ζω­ντα­νούς οφθαλ­μούς κοντά στο έδα­φος και σύ­ντο­μα θα ξα­να­βλα­στή­σουν».

Θα ήταν η κα­τα­στρο­φή ευ­και­ρία να αντι­κα­τα­στα­θούν κά­ποια είδη με λι­γό­τε­ρο εύ­φλε­κτα; «Η φύση ξέρει να κάνει τη δου­λειά της. Δεν είναι εύ­κο­λο να αντι­κα­τα­στή­σεις είδη», λέει ο κ. Κα­ρέ­τσος. «Αυτό που θα μπο­ρού­σε να γίνει είναι να φυ­τευ­θεί κατά μήκος των ρε­μά­των η υγράμ­βα­ρη, ένα είδος που μοιά­ζει πολύ με το πλα­τά­νι και υπάρ­χει ήδη στο δάσος των πε­τα­λού­δων, αλλά και πι­κρο­δάφ­νες, καθώς κα­τε­βά­ζουν την έντα­ση της φω­τιάς – στην Τουρ­κία τις λένε “πυ­ρο­σβέ­στη” γιατί δεν είναι τόσο εύ­φλε­κτη».

Το πλα­τώ­νι

Ει­δι­κή μέ­ρι­μνα πρέ­πει να λη­φθεί και για το πλα­τώ­νι, το προ­στα­τευό­με­νο μι­κρό­σω­μο θη­λα­στι­κό, που υπάρ­χει σε φυ­σι­κό πλη­θυ­σμό στην Ελ­λά­δα μόνο στη Ρόδο και τη Λήμνο. Ο Δημ. Μπα­κα­λού­δης, κα­θη­γη­τής Οι­κο­λο­γί­ας και δια­χεί­ρι­σης άγριας πα­νί­δας στο Τμήμα Δα­σο­λο­γί­ας και Φυ­σι­κού Πε­ρι­βάλ­λο­ντος του ΑΠΘ πραγ­μα­το­ποί­η­σε τα τε­λευ­ταία χρό­νια με την ομάδα του κα­τα­γρα­φή του εί­δους στο νησί. «Από τη με­λέ­τη μας υπο­λο­γί­σα­με τις πυ­κνό­τη­τες του εί­δους σε τρία δια­φο­ρε­τι­κά εν­διαι­τή­μα­τα: σε θα­μνό­το­πους, σε δάση τρα­χεί­ας πεύ­κης και σε μει­κτές πε­ριο­χές, όπου συ­νυ­πάρ­χουν νη­σί­δες βλά­στη­σης με αγρο­τι­κές καλ­λιέρ­γειες. Αυτό που δια­πι­στώ­σα­με είναι ότι οι πυ­κνό­τη­τές τους είναι χα­μη­λό­τε­ρες από αυτές της διε­θνούς και ευ­ρω­παϊ­κής βι­βλιο­γρα­φί­ας. Αυτό ση­μαί­νει ότι το είδος βρί­σκε­ται υπό πίεση και θα πρέ­πει να μην επι­τρα­πεί η θή­ρευ­σή του. Το επι­ση­μαί­νω αυτό γιατί υπήρ­χαν πιέ­σεις στο νησί να θη­ρευ­τεί επει­δή προ­κα­λού­σε ζη­μιές, είχε γίνει και ση­μα­ντι­κός αριθ­μός τρο­χαί­ων με πλα­τώ­νια, ευ­τυ­χώς χωρίς αν­θρώ­πι­να θύ­μα­τα», εξη­γεί ο κ. Μπα­κα­λού­δης.

Οπως επι­ση­μαί­νει, το πλα­τώ­νι είναι το μόνο είδος για το οποίο πρέ­πει οπωσ­δή­πο­τε να γί­νουν κά­ποιες πα­ρεμ­βά­σεις. «Τα πλα­τώ­νια εντο­πί­ζουν τη θερ­μό­τη­τα της φω­τιάς νω­ρί­τε­ρα και απο­μα­κρύ­νο­νται. Αυτά που εί­δα­με κα­μέ­να στις φω­το­γρα­φί­ες πι­θα­νό­τα­τα εγκλω­βί­στη­καν σε κά­ποια πε­ριο­χή από τις πε­ρι­φρά­ξεις. Σε με­γα­λύ­τε­ρη πυ­κνό­τη­τα βρί­σκε­ται το είδος στην Απο­λακ­κιά, στα νο­τιο­δυ­τι­κά του νη­σιού, που δεν πει­ρά­χτη­κε από τη φωτιά. Αυτό που πρέ­πει να γίνει είναι να πα­ρέ­χου­με για δύο μήνες λίγη τροφή (λ.χ. σανό βρώ­μης, τρι­φύλ­λι) ανά δύο εβδο­μά­δες, στις άκαυ­τες πε­ριο­χές κοντά σε εκεί­νες που κά­η­καν. Πρέ­πει όμως η τροφή να μπει μα­κριά από δρό­μους, καλ­λιέρ­γειες και οι­κι­σμούς γιατί αυτά ανα­ζη­τούν τροφή και θα μεί­νουν εκεί που τη βρί­σκουν. Από τις πρώ­τες βρο­χές θα βλα­στή­σει η γη και δεν θα έχουν πρό­βλη­μα να βο­σκή­σουν. Τα υπό­λοι­πα είδη της άγριας πα­νί­δας, όσα επι­βί­ω­σαν, έχουν βρει κα­τα­φύ­γιο στις άκαυ­τες πε­ριο­χές οπότε δεν θα έχουν πρό­βλη­μα, αρκεί οι πε­ριο­χές αυτές να προ­στα­τευ­θούν».

SOS εκ­πέ­μπουν οι δα­σι­κές υπη­ρε­σί­ες

Λίγο πριν από την κα­τάρ­ρευ­ση βρί­σκο­νται οι δα­σι­κές υπη­ρε­σί­ες, σύμ­φω­να με την Πα­νελ­λή­νια Ενωση Δα­σο­λό­γων του Δη­μο­σί­ου (ΠΕΔΔΥ). Οπως επι­ση­μαί­νει, οι ερ­γα­ζό­με­νοι στα δα­σαρ­χεία των πυ­ρό­πλη­κτων πε­ριο­χών είναι ελά­χι­στοι και «δί­νουν αγώνα με αυ­τα­πάρ­νη­ση και ελά­χι­στα μέσα». «Η σύγ­χρο­νη και απο­τε­λε­σμα­τι­κή λει­τουρ­γία των δα­σι­κών υπη­ρε­σιών είναι απα­ραί­τη­τη προ­ϋ­πό­θε­ση για την εφαρ­μο­γή σε επι­χει­ρη­σια­κό επί­πε­δο πιο απο­τε­λε­σμα­τι­κών προ­γραμ­μά­των πρό­λη­ψης και κα­τα­στο­λής των δα­σι­κών πυρ­κα­γιών και η ανά­γκη αυτή προ­ϋ­πο­θέ­τει την πλήρη ανα­θε­ώ­ρη­ση των ρυθ­μί­σε­ων για την πρό­λη­ψη των δα­σι­κών πυρ­κα­γιών του νόμου 2612/1998, που εκ του απο­τε­λέ­σμα­τος απέ­τυ­χε», ανα­φέ­ρει η ΠΕΔΔΥ. «Ζη­τά­με από την κυ­βέρ­νη­ση να αξιο­λο­γή­σει τα προ­βλή­μα­τα επι­χει­ρη­σια­κού σχε­δια­σμού και κυ­ρί­ως να ολο­κλη­ρώ­σει τις δια­δι­κα­σί­ες ανα­διορ­γά­νω­σης των δα­σι­κών υπη­ρε­σιών και να προ­σλά­βει επι­τέ­λους ει­δι­κούς επι­στή­μο­νες, που βρί­σκο­νται σε εκ­κρε­μό­τη­τα εδώ και τέσ­σε­ρα χρό­νια, αλλά και δα­σο­φύ­λα­κες, δε­δο­μέ­νου ότι η τρα­γι­κή υπο­στε­λέ­χω­ση σε όλα τα επί­πε­δα υπο­στή­ρι­ξης της λει­τουρ­γί­ας της θα οδη­γή­σει σε κα­τάρ­ρευ­ση τις δα­σι­κές υπη­ρε­σί­ες», κα­τα­λή­γει η ΠΕΔΔΥ.

Οι αριθ­μοί

206.600 στρέμ­μα­τα δα­σι­κών και γε­ωρ­γι­κών εκτά­σε­ων κά­η­καν συ­νο­λι­κά στο νησί.

21.965 στρέμ­μα­τα βρί­σκο­νται εντός προ­στα­τευό­με­νων πε­ριο­χών (πε­ριο­χές Natura και κα­τα­φύ­για άγριας ζωής).

49,5% των κα­μέ­νων εκτά­σε­ων είναι δάση πεύ­κης.

37,7% είναι θα­μνώ­δεις εκτά­σεις.

Πηγή kathimerini.gr

Γιώρ­γος Λιά­λιος