«Οι Ελληνες πορεύονται με τον μύθο ότι έχουμε πάντα καλοκαίρι»

Τη συζή­τηση για το θέμα άνοιξε ο θάνατος ενός 26χρονου Βρε­τα­νού του­ρί­στα πριν από δύο ημέρες στη Ρόδο από κεραυνό ενώ αθλού­νταν στη θάλασσα υπό έντονη βροχή.

Η λαν­θα­σμένη πεποί­θηση πως η Ελλάδα είναι ένας παρά­δει­σος καλο­και­ρίας αλλά και η έλλειψη σωστής εκπαί­δευ­σης κάνουν τους πολίτες να υπο­βαθ­μί­ζουν τον κίνδυνο ακραίων και­ρι­κών φαι­νο­μέ­νων

Χαλαροί, πεπει­σμέ­νοι ότι ζουν σε μια χώρα με μόνιμη καλο­και­ρία, με μια αίσθηση «σούπερ ήρωα» αλλά και με έλλειψη βασικών γνώσεων: τα στοι­χεία για το προφίλ του Ελληνα που αψηφά τα καιρικά φαι­νό­μενα, δεί­χνουν πως έχουμε πολλά να βελ­τιώ­σουμε.

Τη συζή­τηση για το θέμα άνοιξε ο θάνατος ενός 26χρονου Βρε­τα­νού του­ρί­στα πριν από δύο ημέρες στη Ρόδο από κεραυνό ενώ αθλού­νταν στη θάλασσα υπό έντονη βροχή. Κάτι παρό­μοιο είχε συμβεί και πέρυσι τον Αύγου­στο, όταν 55χρονος Ελληνας ερα­σι­τέ­χνης ορει­βά­της έχασε τη ζωή του, καθώς χτυ­πή­θηκε από κεραυνό στη διάρ­κεια πεζο­πο­ρίας στο όρος Φαλακρό.

Συνο­λικά, σύμφωνα με τα στοι­χεία του Ινστι­τού­του Ερευνών Περι­βάλ­λο­ντος και Βιώ­σι­μης Ανά­πτυ­ξης του Εθνικού Αστε­ρο­σκο­πείου Αθηνών, από το 2001 μέχρι και σήμερα, έχουν κατα­γρα­φεί 44 θάνατοι από χτύπημα κεραυ­νού, -37 ανδρών και μόλις επτά γυναικών- σχεδόν δύο κάθε χρόνο. Η Κατε­ρίνα Παπα­γιαν­νάκη, Ειδικός Τεχνι­κός Επιστήµονας στο παρα­πάνω Ινστι­τούτο, εξηγεί πως οι κεραυ­νοί «χτυπούν» συγκε­κρι­μέ­νες ομάδες πολιτών, οι οποίοι είναι εκτε­θει­μέ­νοι την ώρα της βρο­χό­πτω­σης: αγρότες, αθλητές, του­ρί­στες.

Παρά­τολ­μοι οι άνδρες με τις βροχές και τις πλημ­μύ­ρες

Οι συμπε­ρι­φο­ρι­κές μελέτες που έχει εκπο­νή­σει το Εθνικό Αστε­ρο­σκο­πείο Αθηνών γύρω από την αίσθηση κιν­δύ­νου που έχουν οι πολίτες απέ­να­ντι στα καιρικά φαι­νό­μενα, απο­κα­λύ­πτουν εξίσου ενδια­φέ­ρο­ντα στοι­χεία. Ειδι­κό­τερα, μελέτη που έγινε το 2019 και εστιά­ζει στη συμπε­ρι­φορά των θυμάτων πλημ­μύ­ρας, δείχνει πως ένα πολύ μεγάλο ποσοστό αυτών είχαν προ­σπα­θή­σει να δια­σχί­σουν με το όχημά τους έναν χεί­μαρρο, θέτο­ντας τη ζωή τους σε κίνδυνο.

Σύμφωνα με την ίδια μελέτη, τα τελευ­ταία 40 χρόνια στην Ελλάδα, 75 από τα 160 θύματα πλημ­μύ­ρας, δηλαδή το 47%, έχασαν τη ζωή τους με αυτόν τον τρόπο, είτε ως οδηγοί είτε ως συνο­δη­γοί.

Σε άλλη μελέτη, οι ερευ­νη­τές του Ινστι­τού­του εξέ­τα­σαν τους παρά­γο­ντες που επι­δρούν στην απόφαση ενός οδηγού να εισέλ­θει σε ένα πλημ­μυ­ρι­σμένο ρέμα. Το ερω­τη­μα­το­λό­γιο είχε τη μορφή πει­ρά­μα­τος και οι 1.940 συμ­με­τέ­χο­ντες κλή­θη­καν να παρα­τη­ρή­σουν εικόνες ενός οδηγού μπροστά σε πλημ­μυ­ρι­σμένο ρέμα. Οι δια­φο­ρές μεταξύ αυτών αφο­ρού­σαν στο βάθος του νερού. Τα βασι­κό­τερα συμπε­ρά­σματα της μελέτης ήταν τα εξής: Ο οδηγός θα απο­φα­σί­σει να εισέλ­θει στο πλημ­μυ­ρι­σμένο ρέμα κυρίως επειδή εγκρί­νει ο ίδιος την πράξη αυτή, κατά δεύ­τε­ρον, επειδή πιστεύει ότι έχει τον έλεγχο της κατά­στα­σης και κατά τρίτον, επειδή πιστεύει ότι και το περι­βάλ­λον του εγκρί­νει την απόφαση αυτή.

Κάπως έτσι, προ­έ­κυψε και το προφίλ του παρά­τολ­μου οδηγού που ετοι­μά­ζε­ται να δια­σχί­σει ένα φου­σκω­μένο ρέμα. Η κ. Παπα­γιαν­νάκη δίνει την περι­γραφή: «Είναι άνδρας, κάτω των 50 ετών, σε καλή φυσική κατά­σταση και επειδή βρί­σκε­ται κοντά στον προ­ο­ρι­σμό του, θεωρεί ότι έχει την ικα­νό­τητα να το κάνει. Οι γυναί­κες από την άλλη, στις συμπε­ρι­φο­ρι­κές μελέτες, εμφα­νί­ζο­νται να ανη­συ­χούν περισ­σό­τερο για τις επι­πτώ­σεις των παρα­κιν­δυ­νευ­μέ­νων απο­φά­σεων και να φοβού­νται να παίρ­νουν ρίσκα».

Αγνοια για τον αριθμό έκτα­κτης ανάγκης

«Ιδιαί­τερη κουλ­τούρα προ­στα­σίας απέ­να­ντι στα καιρικά φαι­νό­μενα, δεν υπάρχει στη χώρα μας», σημειώ­νει ο Κων­στα­ντί­νος Λαγου­βάρ­δος, διευ­θυ­ντής ερευνών στο Εθνικό Αστε­ρο­σκο­πείο Αθηνών και συμπλη­ρώ­νει: «To ότι η Ελλάδα είναι μια χώρα που έχει πάντα καλο­καίρι, είναι ένας μύθος. Με αυτόν τον μύθο όμως συνε­χί­ζουν να πορεύ­ο­νται οι Έλληνες. Για παρά­δειγμα, με το που μπαίνει το καλο­καίρι θεω­ρούμε πως είμαστε άτρωτοι. Αγνο­ούμε ή αδια­φο­ρούμε για τον κανόνα που λέει πως όταν βρέχει, δεν μπαί­νουμε στη θάλασσα. Ούτε θα πρέπει να καθό­μα­στε κάτω από την ομπρέλα στην παραλία, δήθεν για να προ­φυ­λα­χθούμε όσο διαρκεί η μπόρα, μιας κι η ομπρέλα έχει μεταλ­λικά στοι­χεία που μπορούν να τρα­βή­ξουν κεραυ­νούς».

Η κ. Παπα­γιαν­νάκη σκια­γρα­φεί κι αυτή μια διάθεση αδια­φο­ρίας που υπάρχει σε έναν βαθμό στη συμπε­ρι­φορά των Ελλήνων. «Στις απα­ντή­σεις που πήραμε στο πλαίσιο των μελετών, πολίτες μάς έλεγαν -πριν το 112- πως δεν γνώ­ρι­ζαν ποιος είναι ο αριθμός “έκτα­κτης ανάγκης”, ενώ πολλοί άλλοι παρα­δέ­χο­νταν πως δεν έχουν ασχο­λη­θεί ποτέ με το να καθα­ρί­σουν τα λούκια των σπιτιών τους».

Ο κ. Λαγου­βάρ­δος εστιά­ζει πάντως και στην έλλειψη πλη­ρο­φό­ρη­σης που υπάρχει εξαι­τίας της προ­βλη­μα­τι­κής και απο­σπα­σμα­τι­κής ενη­μέ­ρω­σης του κόσμου όσον αφορά τον καιρό και ειδικά τα ακραία καιρικά φαι­νό­μενα. «Δεν έχουμε ακόμα τα κατάλ­ληλα μέσα», λέει ο ίδιος και εξηγεί: «Στην Αμερική για παρά­δειγμα, μπαί­νεις στο κινητό σου και βλέπεις που, σε πόση ώρα και με τι ταχύ­τητα χτυπά ένα καιρικό φαι­νό­μενο. Εδώ έχουμε μεν το 112, αλλά δεν ακο­λου­θεί μια ανα­λυ­τική ενη­μέ­ρωση λεπτό προς λεπτό, όταν “τρέχει” το φαι­νό­μενο. Είναι όμως πολύ ανα­γκαίο όλα αυτά να αλλά­ξουν άμεσα. Είμαστε στην εποχή της κλι­μα­τι­κής κρίσης, με τα ακραία καιρικά φαι­νό­μενα να κάνουν ολοένα και πιο συχνά την εμφά­νισή τους. Σύμφωνα με τα στοι­χεία του Αστε­ρο­σκο­πείου, τα 60 πολύ έντονα και ακραία καιρικά φαι­νό­μενα της δεκα­ε­τίας 2000-2010 έγιναν 90 τη δεκα­ε­τία 2010-2020».

Η κ. Παπα­γιαν­νάκη, βάζει στο τραπέζι και την έλλειψη εκπαί­δευ­σης των πολιτών. «Πρέπει να ξεκινά από το σχολείο και να φτάνει μέχρι τα σεμι­νά­ρια ενη­λί­κων. Πόσοι νομί­ζετε ξέρουν να δια­χει­ρι­στούν σωστά έναν πυρο­σβε­στήρα; Αλλά και τα παιδιά- κάνουν κάθε χρόνο στο σχολείο μια άσκηση για σεισμό αλλά δεν κάνουν ποτέ άσκηση ή μαθή­ματα για άλλα επι­κίν­δυνα φαι­νό­μενα, όπως η καται­γίδα, οι κεραυ­νοί, και οι πλημ­μύ­ρες».

Μετα­κι­νή­σεις με το αυτο­κί­νητο βρέξει χιο­νί­σει

Ο συγκοι­νω­νιο­λό­γος και ανα­πλη­ρω­τής καθη­γη­τής στο Εργα­στή­ριο Συγκοι­νω­νια­κής Τεχνι­κής του Εθνικού Μετσό­βιου Πολυ­τε­χνείου, Κων­στα­ντί­νος Κεπα­πτσό­γλου, σημειώ­νει πως παρότι δεν υπάρ­χουν στα­τι­στικά στοι­χεία, οι συγκοι­νω­νιο­λό­γοι παρα­τη­ρούν πως οι πολίτες κινού­νται στα οδικά δίκτυα, υπό κακές και­ρι­κές συν­θή­κες -έντονη βρο­χό­πτωση και έντονη χιονόπτωση-, ενώ αυτό θα έπρεπε να απο­φεύ­γε­ται.

Όπως συμπλη­ρώ­νει, κάποιοι κυκλο­φο­ρούν χωρίς τις απα­ραί­τη­τες αλυ­σί­δες χιονιού στο πορτ μπαγκάζ τους τον χειμώνα, ή χωρίς τον πυρο­σβε­στήρα, απλώς γιατί αδια­φο­ρούν ή γιατί δεν το θεωρούν σημα­ντικό.

Τόσο ο ίδιος, όσο και ο κ. Λαγου­βάρ­δος τονί­ζουν πως η μαζική έξοδος των οχη­μά­των στους δρόμους της πόλης την ώρα που σημειώ­νο­νται έντονα καιρικά φαι­νό­μενα, γίνεται πολλές φορές γιατί ο κόσμος δεν μπορεί να εμπι­στευ­τεί τα μέσα μαζικής μετα­φο­ράς για να φτάσει στη δουλειά του έγκαιρα και χωρίς ταλαι­πω­ρία. «Υπεν­θυ­μίζω ότι τη μέρα που οι άνθρω­ποι κόλ­λη­σαν ατε­λεί­ω­τες ώρες στην Αττική Οδό, είχαν κληθεί να εμφα­νι­στούν στην εργασία τους, ενώ θα έπρεπε να έχει υπάρξει απα­γό­ρευση μετα­κί­νη­σης βάσει των προ­γνώ­σεων που είχαμε κάνει. Η έλλειψη προ­στα­σίας του κράτους απέ­να­ντι στον πολίτη, καλ­λιερ­γεί με τη σειρά της και την έλλειψη κουλ­τού­ρας προ­στα­σίας του ίδιου μας του εαυτού» σημειώ­νει ο κ. Λαγου­βάρ­δος.

Σε κάθε περί­πτωση, η οδηγική συμπε­ρι­φορά που πρέπει να επι­δει­κνύ­ουμε την ώρα των και­ρι­κών φαι­νο­μέ­νων πρέπει κι αυτή να ανα­βαθ­μι­στεί, για να μπορούν οι πολίτες να αντι­με­τω­πί­ζουν με επάρ­κεια τις δυσκο­λίες. Όπως σημειώ­νει η κ. Παπα­γιαν­νάκη: «το πρό­γραμμα εκπαί­δευ­σης και κατάρ­τι­σης τόσο των νέων οδηγών όσο και των εκπαι­δευ­τών τους, οφείλει να ενι­σχυ­θεί με πρω­το­πο­ριακά και βιω­μα­τικά μέσα ανά­δει­ξης των κιν­δύ­νων που ενέχουν τα έντονα καιρικά φαι­νό­μενα».

Πηγή kathimerini.gr