Τρία πράγματα που θα απασχολήσουν την παγκόσμια οικονομία το 2018

Ανε­ξάρ­τητα από τις δια­φο­ρε­τι­κές ιδε­ο­λο­γι­κές προ­σεγ­γί­σεις και εκτι­μή­σεις, αλλά και τα απρό­βλε­πτα, πλην όμως καθο­ρι­στικά, που μπορεί να φέρει ο νέος χρόνος, υπάρ­χουν και μερικά κοινώς απο­δε­κτά θέματα σχετικά με την οικο­νο­μία που ανα­μέ­νε­ται να μας απα­σχο­λή­σουν το 2018 και να επηρ­ρε­ά­σουν τις εξε­λί­ξεις, δια­μορ­φώ­νο­ντας νέα δεδο­μένα για τα χρόνια που θα ακο­λου­θή­σουν

Το The Conversation εστιά­ζει σε τρία: τις σχέσεις ΕΕ και Βρε­τα­νίας με την ολο­κλή­ρωση του Brexit, την εκρη­κτική ανά­πτυξη των ρομπότ και τη χρήση bitcoin και εν εν γένει των κρυ­πτο­νο­μι­σμά­των…

Brexit – EE

Η αλήθεια είναι ότι οι προ­βλέ­ψεις, μέχρι σήμερα, φαί­νε­ται να υπε­ρε­κτί­μη­σαν τις επι­πτώ­σεις που θα είχε το Brexit στην οικο­νο­μία του Ηνω­μέ­νου Βασι­λείου. Η οικο­νο­μική ανά­πτυξη του Ηνω­μέ­νου Βασι­λείου ξεπέ­ρασε τις προσ­δο­κίες των οικο­νο­μο­λό­γων το 2017. Οι προ­βλέ­ψεις για τον πλη­θω­ρι­σμό ανα­θε­ω­ρή­θη­καν, επίσης, υψη­λό­τερα. Ωστόσο, λίγοι αρνού­νται ότι υπάρ­χουν προ­βλή­ματα με την ΕΕ. Τα επόμενα στάδια της δια­πραγ­μά­τευ­σης ανάμεσα σε Βρε­τα­νούς και αξιω­μα­τού­χους της ΕΕ ανα­μέ­νε­ται να διε­ξα­χθούν σε κλίμα ακόμη μεγα­λύ­τε­ρης αντι­πα­ρά­θε­σης και αβε­βαιό­τη­τας. Αυτό του­λά­χι­στον δείχνει η εμπει­ρία των έντονων δια­πραγ­μα­τεύ­σεων που ξεκί­νη­σαν στις 17 του περα­σμέ­νου Ιούλη, με τις δύο πλευρές να κατα­λή­γουν τελικά στις 8 Δεκέμ­βρη σε μία 15σέλιδη συμ­φω­νία, στο παρά πέντε της Συνόδου Κορυφής στις 14 – 15 Δεκέμ­βρη.

Η συμ­φω­νία της 8ης Δεκέμ­βρη καλύ­πτει ορι­σμέ­νες βασικές αρχές, που αφορούν τρία ζητή­ματα: Τα δικαιώ­ματα των πολιτών των 27 χωρών της ΕΕ στη Βρε­τα­νία και των Βρε­τα­νών στις χώρες της ΕΕ, τα σύνορα Ιρλαν­δίας – Βόρειας Ιρλαν­δίας και τη μεθο­δο­λο­γία για την «κοστο­λό­γηση» του «δια­ζυ­γίου» Λον­δί­νου – Βρυ­ξελ­λών και τις οικο­νο­μι­κές υπο­χρε­ώ­σεις της Βρε­τα­νίας στον προ­ϋ­πο­λο­γι­σμό της ΕΕ έως το 2020. Υπάρ­χουν όμως ανοιχτά πολύ πιο σύνθετα και ευαί­σθητα ζητή­ματα, όπως οι μελ­λο­ντι­κές σχέσεις Βρε­τα­νίας – 27 χωρών της ΕΕ σε εμπόριο, άμυνα, ασφά­λεια κ.λπ.

Η περσινή ψήφος της Βρε­τα­νίας υπέρ του Brexit άφησε άναυδες πολλές επι­χει­ρή­σεις, με την προ­ο­πτική καθυ­στε­ρή­σεων στα σύνορα και επι­βο­λής δασμών να απει­λούν τις εφο­δια­στι­κές αλυ­σί­δες που έχουν δημιουρ­γή­σει σε όλη την ευρω­παϊκή ήπειρο τα τελευ­ταία 40 χρόνια. Ενώ πολλές επι­χει­ρή­σεις χαι­ρε­τί­ζουν το ενδε­χό­μενο μιας μετα­βα­τι­κής περιό­δου, προει­δο­ποιούν ότι δεν βοηθά εάν δεν γνω­ρί­ζουν τι είναι αυτό στο οποίο μετα­βαί­νουν.

Σε μια ένδειξη του πόσο στενά περι­θώ­ρια ελιγμών έχει η κυβέρ­νηση, το CityUK, ο εμπο­ρι­κός οργα­νι­σμός που εκπρο­σω­πεί τον ισχυρό χρη­μα­το­πι­στω­τικό κλάδο της Βρε­τα­νίας, δήλωσε ότι η όποια μετα­βα­τική διευ­θέ­τηση θα πρέπει να χρη­σι­μο­ποι­η­θεί για να κατα­λή­ξει σε μια συμ­φω­νία που να επι­τρέ­πει στη Βρε­τα­νία να καθο­ρί­σει το δικό της μέλλον και να μην ακο­λου­θεί τους κανόνες που ορίζουν οι Βρυ­ξέλ­λες.

Ακόμα και αν το Ηνωμένο Βασί­λειο δια­πραγ­μα­τευ­τεί μια ευνοϊκή εμπο­ρική συμ­φω­νία το 2018, είναι άγνωστο ποιος θα είναι ο αντί­κτυ­πος στη βιο­μη­χα­νία του Ηνω­μέ­νου Βασι­λείου, αλλά και πως αυτό θα επηρ­ρε­ά­σει την παγκό­σμια οικο­νο­μία και τις διε­θνείς οικο­νο­μι­κές σχέσεις. Το πιο πιθανό είναι πως μετά το «δια­ζύ­γιο» θα δημιουρ­γη­θούν νέα δεδο­μένα και κανείς δεν μπορεί να απο­κλεί­σει το ξέσπα­σμα μιας οικο­νο­μι­κής – εται­ρι­κής σύγκρου­σης.

Ρομπότ και εργασία

Η βιο­μη­χα­νική στρα­τη­γική έχει επι­κε­ντρω­θεί σε τομείς νέας τεχνο­λο­γίας, όπως η ρομπο­τική, κι αυτό φαί­νε­ται να απειλεί τις θέσεις εργα­σίας κατά τα επόμενα δέκα χρόνια. Ποια είναι σήμερα η μεγα­λύ­τερη απειλή για τους εργα­ζο­μέ­νους, αλλά και η κορυ­φαία πρό­κληση για τις κυβερ­νή­σεις των ανε­πτυγ­μέ­νων και ανα­δυό­με­νων οικο­νο­μιών; Τα ρομπότ απα­ντούν οι ειδικοί και προει­δο­ποιούν ότι θα πρέπει να ληφθούν άμεσα μέτρα για τις τερά­στιες αλλαγές που φέρνει η αυτο­μα­το­ποί­ηση στις αγορές εργα­σίας. Η πιο πρό­σφατη προει­δο­ποί­ηση έρχεται από τον ερευ­νη­τικό βρα­χί­ονα της McKinsey, ο οποίος υπο­λο­γί­ζει ότι έως το 2030 θα κιν­δυ­νεύ­σουν να χάσουν τη δουλειά τους έως και 800 εκα­τομ­μύ­ρια εργα­ζό­με­νοι ανά τον πλανήτη – μέγεθος που αντι­στοι­χεί σε περισ­σό­τερο από 1/5 του υφι­στά­με­νου παγκό­σμιου εργα­τι­κού δυνα­μι­κού.

Υπάρ­χουν όμως κι αυτοί που ισχυ­ρί­ζο­νται ότι η τεχνο­λο­γία δεν θα δημιουρ­γή­σει νέους άνερ­γους. Πρώτον γιατί, αν και η νέα τεχνο­λο­γία αντι­κα­θι­στά ορι­σμέ­νες θέσεις εργα­σίας, δημιουρ­γεί και άλλες νέες. Και δεδο­μέ­νου ότι η τεχνο­λο­γική και­νο­το­μία συνήθως συμ­βάλ­λει στην προ­ώ­θηση της οικο­νο­μι­κής ανά­πτυ­ξης, το απο­τέ­λε­σμα θα είναι γενικά περισ­σό­τε­ρες θέσεις εργα­σίας παρά λιγό­τε­ρες.

Δεύ­τε­ρον, αν ο αριθμός των θέσεων εργα­σίας – ή μάλλον, το συνο­λικό ποσό της απα­σχό­λη­σης – θα μειω­νό­ταν, αυτό θα ήταν καλό, καθώς οι θέσεις εργα­σίες θα μπο­ρού­σαν να μοι­ρα­στούν. Αυτό θα δώσει περισ­σό­τερο ελεύ­θερο χρόνο για αναψυχή, με λιγό­τερο εντα­τική, αγχω­τική δουλειά. Αυτή είναι από καιρό η υπό­σχεση, αν και σπάνια γίνεται πραγ­μα­τι­κό­τητα. Το 2015 οι ερευ­νη­τές Γκέοργκ Γκετζ (Πανε­πι­στή­μιο Ουψάλα) και Γκάι Μάικλς (London School of Economics) συγκε­ντρώ­νο­ντας στοι­χεία από 17 χώρες για την περίοδο 1993-2007 έδειξαν ότι η χρήση των ρομπότ συνέ­βαλε κατά μέσο όρο σε ετήσια αύξηση του ΑΕΠ και της παρα­γω­γι­κό­τη­τας κατά 0,37 και 0,36 ποσο­στιαία μονάδα αντί­στοιχα, ενώ δεν επη­ρέ­ασε τα γενικά ποσοστά απα­σχό­λη­σης. «Έφαγε» θέσεις χαμηλής και μεσαίας ειδί­κευ­σης, αλλά δημιούρ­γησε νέες για ειδι­κευ­μένο προ­σω­πικό.

Όπως από άλλη σκοπιά εξηγεί ο Αμε­ρι­κα­νός οικο­νο­μο­λό­γος Ντιν Μπέικερ, οι θεωρίες για την επέλαση των ρομπότ έρχο­νται απλώς να συσκο­τί­σουν άλλους σημα­ντι­κούς παρά­γο­ντες αύξησης της ανερ­γίας που δεν συν­δέ­ο­νται με την αυτο­μα­το­ποί­ηση της παρα­γω­γής. Αν υπάρχει ένα σοβαρό πρό­βλημα, εξηγεί ο Μπέικερ, δεν είναι ότι τα ρομπότ παίρ­νουν τις δου­λειές των εργατών, αλλά ότι στο υπάρχον οικο­νο­μικό σύστημα λει­τουρ­γούν σαν εργα­λεία για τη μεγα­λύ­τερη συγκέ­ντρωση πλούτου στα χέρια λίγων. Ενώ θα έπρεπε να είναι φτηνά και να βοηθούν τον άνθρωπο να αυξήσει την παρα­γω­γι­κό­τητά του, λόγω του καθε­στώ­τος ευρε­σι­τε­χνιών και των μονο­πω­λίων που ελέγ­χουν τα πνευ­μα­τικά δικαιώ­ματα, παρα­μέ­νουν ιδιαί­τερα ακριβά στην παρα­γωγή τους και συνε­χί­ζουν να ελέγ­χο­νται από μια μικρή ομάδα ανθρώ­πων.

Bitcoin, κρυ­πτο­νο­μί­σματα και φούσκες

Πριν από 10 χρόνια, ο κόσμος ήρθε αντι­μέ­τω­πος με την πιο κατα­στρο­φική χρη­μα­το­πι­στω­τική κρίση μετά το Κραχ του 1929. Η BNP Paribas «πάγωσε» τρία επεν­δυ­τικά κεφά­λαια, υπο­στη­ρί­ζο­ντας ότι δεν μπο­ρούσε να απο­τι­μή­σει τιτλο­ποι­η­μένα στε­γα­στικά δάνεια, διότι δεν πραγ­μα­το­ποιού­νταν καμία απο­λύ­τως πράξη. Την ίδια ημέρα, η Ευρω­παϊκή Κεντρική Τράπεζα (ΕΚΤ) διο­χέ­τευσε δισ. ευρώ στις χρη­μα­τα­γο­ρές για να δια­τη­ρή­σει σε λει­τουρ­γία το ευρω­παϊκό τρα­πε­ζικό σύστημα, καθώς το κύμα των ρευ­στο­ποι­ή­σεων ήταν τερά­στιο.

Ηταν Πέμπτη 9 Αυγού­στου 2007, όταν ο κόσμος άρχισε να συνει­δη­το­ποιεί ότι δεν θα ήταν ελεγ­χό­με­νες οι συνέ­πειες του αθρόου δανει­σμού στην αμε­ρι­κα­νική αγορά στε­γα­στι­κής πίστης και των τιτλο­ποι­η­μέ­νων δανείων που προ­ήλ­θαν από αυτήν, όπως είχε προει­δο­ποι­ή­σει ο τότε πρό­ε­δρος της Ομο­σπον­δια­κής Τρά­πε­ζας των ΗΠΑ (Fed) Μπεν Μπερ­νάνκι.

Οι οικο­νο­μίες του ανε­πτυγ­μέ­νου κόσμου ακόμα μετρούν απώ­λειες. Μετά τις τερά­στιες απώ­λειες που κατα­γρά­φη­καν το 2008, οι μετοχές του χρη­μα­το­πι­στω­τι­κού κλάδου εξα­κο­λου­θούν να κυμαί­νο­νται σε επίπεδα χαμη­λό­τερα σε σχέση με άλλους κλάδους των χρη­μα­τι­στη­ρίων, ανα­φέ­ρει το Reuters. Τι άραγε θα μπο­ρούσε να ενερ­γο­ποι­ή­σει την επόμενη κρίση; Διε­θνείς συγκρού­σεις, ένας πόλεμος ή ίσως η φούσκα που λέγεται bitcoin; Η φούσκα bitcoin θα σκάσει; ή το bitcoin γίνεται mainstream; ή μήπως και τα δύο;

Επι­κε­φα­λής διεθνών οργα­νι­σμών, κυβερ­νή­σεων, κεντρι­κών τρα­πε­ζών και επεν­δυ­τι­κών κολοσ­σών μιλάνε πλέον ανοιχτά για το ψηφιακό νόμισμα που έχει «διχάσει» την παγκό­σμια επεν­δυ­τική κοι­νό­τητα. Το Bitcoin έχει κατα­φέ­ρει να κατα­γρά­ψει άνοδο 480% μέσα στο 2017. Βρι­σκό­ταν στα 1.000 δολάρια την πρω­το­χρο­νιά του 2017 για να φτάσει πριν λίγες ημέρες στα 5.825 δολάρια. Και μπορεί οι δια­κυ­μάν­σεις του ψηφια­κού νομί­σμα­τος να είναι απα­γο­ρευ­τι­κές ακόμη και για τους ριψο­κίν­δυ­νους επεν­δυ­τές των «παρα­δο­σια­κών» επεν­δύ­σεων, όμως οι απο­δό­σεις είναι κάτι παρα­πάνω από ελκυ­στι­κές. Πόσο μάλλον στην εποχή των μηδε­νι­κών επι­το­κίων.

Άλλοι τάσ­σο­νται υπέρ των ανα­τρο­πών που φέρνει η ψηφιακή τεχνο­λο­γία στις παγκό­σμιες συναλ­λα­γές και άλλοι προει­δο­ποιούν ότι «προ­ϊ­ό­ντα» της τεχνο­λο­γίας blockchain, όπως το Bitcoin, είναι «απάτη» και χρη­σι­μο­ποιού­νται μόνο για σκο­τει­νούς σκοπούς, όπως εμπόριο ναρ­κω­τι­κών και όπλων, ξέπλυμα μαύρου χρή­μα­τος κ.ά.

Πρό­σφατα ο πανί­σχυ­ρος τρα­πε­ζί­της επι­κε­φα­λής της JP Morgan όχι μόνο τόλμησε να προ­φέ­ρει τη λέξη Bitcoin αλλά χαρα­κτή­ρισε το κρυ­πτο­νό­μι­σμα «απάτη». Από κει και πέρα ξεκί­νησε ένα γαϊ­τα­νάκι δηλώ­σεων και το θέμα έφτασε να συζη­τη­θεί εκτενώς στην Eτήσια Σύνοδο του ΔΝΤ και της Παγκό­σμιας Τρά­πε­ζας στην Ουά­σινγ­κτον. Εκεί, η Κριστίν Λαγκάρντ είπε ότι τα κρυ­πτο­νο­μί­σματα θα πρέπει να παρα­κο­λου­θού­νται και πως ακόμη και το ΔΝΤ μπορεί να δημιουρ­γή­σει το δικό του ψηφιακό νόμισμα.

Στη συνέ­χεια είχαμε τους ανα­λυ­τές της Goldman Sachs, οι οποίοι έσπευ­σαν να ξεκα­θα­ρί­σουν ότι το Bitcoin δεν είναι «νέος χρυσός» και ότι τα πολύ­τιμα μέταλλα συνε­χί­ζουν να απο­τε­λούν «ανα­γκαία» τοπο­θέ­τηση για κάθε χαρ­το­φυ­λά­κιο. Σίγουρα η τεχνο­λο­γία Blockchain έχει φέρει επα­νά­σταση καθώς αρχίζει να χρη­σι­μο­ποιεί­ται ευρέως και οι εφαρ­μο­γές εκτι­μά­ται πως θα φέρουν και άλλες ανα­τρο­πές σε πολλές πτυχές των συναλ­λα­γών. Όμως το κατά πόσο το Bitcoin θα φτάσει στις 10.000 δολάρια ή θα καταρ­ρεύ­σει μέσα στους επό­με­νους μήνες και χρόνια είναι κάτι που κανείς δεν μπορεί να προ­βλέ­ψει με σιγου­ριά. Άλλωστε, η UBS θεωρεί πως είναι μία «κερ­δο­σκο­πική φούσκα» που ποτέ δεν θα γίνει ένα πραγ­μα­τικό νόμισμα.

tvxs.gr