Ένα χωριό στη Βουλγαρία ζει πουλώντας τα παιδιά του στην Ελλάδα-Ρεπορτάζ σοκ

«Αχ, μη ρωτάτε καν, στο χωριό μας σχεδόν όλοι έχουν αφήσει ένα μωρό στην Ελλάδα.

Εγώ του­λά­χι­στον κατά­φερα να αγοράσω αυτό το μικρό σπίτι με τα κατα­ρα­μένα χρήματα, ώστε να έχουμε στέγη για τα παιδιά μας. Δεν σπα­τά­λησα ούτε ένα λεβ. Πολλοί άνθρω­ποι εδώ, όμως, δίνουν τα μωρά τους για το εύκολο χρήμα – τρώνε, πίνουν, κάνουν πάρτι. Οταν τα χρήματα τελειώ­σουν, απλώς πουλάνε το επόμενο μωρό».

Αυτή είναι η Στάνκα, μια γυναίκα γύρω στα 30, από την περι­θω­ριο­ποι­η­μένη μειο­νό­τητα Ρομά της Βουλ­γα­ρίας, που παρα­δέ­χε­ται ότι πούλησε ένα νεο­γέν­νητο αγόρι στην Ελλάδα πριν από μερικά χρόνια για 3.500 ευρώ, ένα έγκλημα για το οποίο δικά­ζε­ται τώρα.

«Το μετα­νιώνω διαρκώς και δεν μπορώ να πάψω να σκέ­φτο­μαι το αγόρι, αλλά ήμουν νέα και ανόητη. Δεν μπο­ρούσα να σκεφτώ άλλον τρόπο για να κερδίσω χρήματα και να ταΐσω τα άλλα δύο παιδιά μου, ήμουν απελ­πι­σμένη», λέει με τρε­μά­μενη φωνή. Κλαίει όταν θυμάται πως ήρθαν στο σπίτι της άνθρω­ποι από τη γει­το­νική πόλη και προ­σφέρ­θη­καν να που­λή­σουν το τρίτο της παιδί, το οποίο ήταν ακόμη στην κοιλιά. Ολοι οι άλλοι αυτό έκαναν. Κατέ­ληξε ότι αυτή ήταν η απά­ντηση στα προ­βλή­ματά της. Τώρα ζει με τον άντρα και τα δύο αγόρια της σε ένα σπίτι στην πόλη Εκζάρ Αντί­μοβο, περίπου 40 χλμ. από το λιμάνι του Μπουρ­γκάς. Το σπίτι είναι ερει­πω­μένο, αλλά για εκείνη ήταν τερά­στια πρόοδος.

Το αντί­τιμο

Η Στάνκα είναι μία από τις δεκάδες γυναί­κες από τη Βουλ­γα­ρία που κάθε χρόνο πουλάνε τα βρέφη τους σε ζευ­γά­ρια από την Ελλάδα, που πασχί­ζουν να απο­κτή­σουν παιδί, όπως λένε οι αξιω­μα­τού­χοι. Υπο­ψιά­ζο­νται ότι ο πραγ­μα­τι­κός αριθμός αγγίζει τις εκα­το­ντά­δες. Οι μητέρες κερ­δί­ζουν έως 5.000 ευρώ, αλλά κάποιες φορές λιγό­τερα από 1.000, σύμφωνα με δικα­στικά έγγραφα που τέθηκαν υπόψη του Βαλ­κα­νι­κού Δικτύου Ερευ­νη­τι­κής Δημο­σιο­γρα­φίας (BIRN). Το μεγα­λύ­τερο μέρος των χρη­μά­των που πλη­ρώ­νουν όσοι υιο­θε­τούν κατα­λή­γει στα χέρια των μεσα­ζό­ντων. Οπως τονίζει η Στάνκα, η πρα­κτική αυτή δεν προ­κα­λεί κοι­νω­νικό στίγμα στους Ρομά, οι οποίοι απο­τε­λούν τη συντρι­πτική πλειο­νό­τητα των γνωστών υπο­θέ­σεων.

Οι Ρομά είναι μια ξεχω­ρι­στή εθνική μειο­νό­τητα με τη δική τους κουλ­τούρα και γλώσσα, και είναι συχνά φτωχοί, άνεργοι και με κακή εκπαί­δευση. Πολλοί ζουν σε ερει­πω­μένα γκέτο και αντι­με­τω­πί­ζουν δια­κρί­σεις.

Η Αστυ­νο­μία κατά της δια­κί­νη­σης και οι εισαγ­γε­λείς τονί­ζουν ότι οι μητέρες σπάνια μετα­νιώ­νουν για τις πράξεις τους ή επεν­δύ­ουν τα χρήματα σε ένα σπίτι. Συνήθως οι γυναί­κες, ηλικίας μόνο 18-19 ετών και σπανίως άνω των 25, απο­φα­σί­ζουν να που­λή­σουν παιδιά που προ­κύ­πτουν από μια ανε­πι­θύ­μητη εγκυ­μο­σύνη. Πρό­σφατα η Αστυ­νο­μία δια­πί­στωσε ότι υπάρ­χουν περι­πτώ­σεις σύλ­λη­ψης με μονα­δικό στόχο την πώληση.

Η Βέλικα, μητέρα τριών παιδιών από το γκέτο των Ρομά στην ανα­το­λική πόλη Σλίβεν, είναι πιο χαρα­κτη­ρι­στική περί­πτωση από τη Στάνκα. Δεν έχει δικό της σπίτι και δεν της έχει περισ­σέ­ψει τίποτα από τα 1.500 ευρώ που πήρε για το παιδί της – τα μισά από όσα της είχαν υπο­σχε­θεί. Κατα­δι­κά­στηκε σε δύο χρόνια φυλά­κιση με ανα­στολή επειδή πούλησε το μωρό της στη Θεσ­σα­λο­νίκη το 2009. Η Βέλικα, που έχει εργα­στεί μόνο ως ιερό­δου­λος, κατη­γο­ρεί τον πατέρα της ότι την πίεσε να που­λή­σει το μωρό και ξόδεψε τα χρήματα σε χρυσά κοσμή­ματα και μια τηλε­ό­ραση. Στην Ελλάδα πούλησε πρώτα ένα νεφρό και έτσι, σύμφωνα με την Αστυ­νο­μία, έκανε τις επαφές που οδή­γη­σαν στην πώληση του βρέφους.

ΠΩΣ ΚΛΕΙΝΟΝΤΑΙ ΟΙ ΣΥΜΦΩΝΙΕΣ

Η «ταρίφα» και τα κόλπα των δια­κι­νη­τών

Το εμπόριο βρεφών με την Ελλάδα ξεκί­νησε τη δεκα­ε­τία του 1990, όπως υπο­ψιά­ζε­ται η Αστυ­νο­μία στη Βουλ­γα­ρία, όταν η κατάρ­ρευση του κομ­μου­νι­σμού στην Ανα­το­λική Ευρώπη άνοιξε τα σύνορα. Το εμπόριο βρεφών συνέ­χισε να διευ­ρύ­νε­ται σταθερά, ιδιαί­τερα μετά την εισδοχή της Βουλ­γα­ρίας στην ΕΕ το 2007, εξα­φα­νί­ζο­ντας τα σύνορα.

Οι δια­κι­νη­τές είναι κυρίως άνδρες και γυναί­κες Ρομά, που ζούσαν για πολλά χρόνια με συμπα­τριώ­τες τους στην Ελλάδα και δια­τη­ρούν καλές επαφές. Επι­κε­ντρώ­νο­νται στα γκέτο των Ρομά γύρω από τα λιμάνια της Μαύρης Θάλασ­σας, Μπουρ­γκάς και Βάμα, και στη σχετικά φτωχή ανατολή, και τις πόλεις Σλίβεν, Γιάμπολ και Στάρα Ζαγκόρα. Μια έτοιμη αγορά τούς περι­μέ­νει στον Νότο, στην Ελλάδα, όπου συχνά τα άτεκνα ζευ­γά­ρια είναι πρόθυμα να πλη­ρώ­σουν για να παρα­κάμ­ψουν το κρατικό σύστημα υιο­θε­σιών, το οποίο τους αφήνει σε αναμονή για επτά ή οκτώ χρόνια. Το βρεφικό ίδρυμα «Μητέρα» στην Αθήνα λέει ότι μόνο μία στις πέντε από τις 500 υιο­θε­σίες ετησίως σχε­τί­ζε­ται με το κράτος.

Οι βουλ­γα­ρι­κές Αρχές ανα­φέ­ρουν ότι οι Ελληνες πλη­ρώ­νουν έως και 30.000 ευρώ για ένα κορίτσι και 40.000 για ένα αγόρι. Η Ελλη­νική Αστυ­νο­μία τοπο­θε­τεί το τίμημα ανάμεσα στα 3.000 και 30.000 ευρώ, με τις τιμές να έχουν μειωθεί λόγω της οικο­νο­μι­κής κρίσης. Τέσσερα από τα πέντε μωρά που πωλού­νται είναι αγόρια.

Οι νεαρές μητέρες παίρ­νουν ένα ελά­χι­στο κομμάτι αυτών των χρη­μά­των. Τα υπό­λοιπα πηγαί­νουν στην τσέπη των δια­κι­νη­τών και των μεσα­ζό­ντων. «Δεν είναι σπάνιο οι δια­κι­νη­τές να εξα­πα­τούν τις γυναί­κες και να τους δίνουν μόνο 500 ευρώ ή ακόμη και μόνο ένα εισι­τή­ριο επι­στρο­φής στη Βουλ­γα­ρία», λέει ένας ερευ­νη­τής.

Το οδικό δίκτυο προς την Ελλάδα είναι εύκολο και γνωστό. Οι δια­κι­νη­τές περνούν τις εγκύους από τα σύνορα χωρίς έλεγχο δια­βα­τη­ρίων και εάν οι φρουροί ρωτή­σουν τον σκοπό του ταξι­διού, συνήθως επι­κα­λού­νται αγρο­τι­κές εργα­σίες. Οι γυναί­κες αντι­με­τω­πί­ζο­νται σαν παρο­χείς προ­ϊ­ό­ντων και δεν τους επι­τρέ­πε­ται να βγουν έξω μέχρι να γεν­νή­σουν. Κατόπιν επι­στρέ­φουν στο κατά­λυμά τους μέχρι την ορι­στι­κο­ποί­ηση της συμ­φω­νίας. «Το δίκτυο δεν μπορεί να οργα­νω­θεί χωρίς για­τρούς, τοπι­κούς δικη­γό­ρους και ίσως εισαγ­γε­λείς», είπε στο BIRN ένας αξιω­μα­τι­κός.

Μια μέθοδος νομι­μο­ποί­η­σης της υιο­θε­σίας είναι ένας Ελληνας άνδρας να ισχυ­ρι­στεί ότι είναι ο πατέρας του παιδιού. Μερι­κούς μήνες αργό­τερα η μητέρα παραι­τεί­ται των γονεϊ­κών της δικαιω­μά­των. Πιο συνη­θι­σμένη είναι η ιδιω­τική υιο­θε­σία. Ενας δικη­γό­ρος ή ένας γυναι­κο­λό­γος βοηθά το ζευγάρι να εντο­πί­σει μια γυναίκα που θέλει να δώσει το αγέν­νητο παιδί της. Το μόνο που έχουν να κάνουν είναι να υπο­γρά­ψουν ένα ιδιω­τικό συμ­φω­νη­τικό. Αυτό είναι όλο, αν και από το 2013 το συμ­φω­νη­τικό πρέπει να επι­κυ­ρω­θεί από δικα­στή­ριο. Δεν πρέπει να υπάρχει χρη­μα­τική συναλ­λαγή, ωστόσο, όπως ανα­γνω­ρί­ζουν οι Αρχές, η απουσία τακτι­κών ελέγχων δημιούρ­γησε μια γόνιμη μαύρη αγορά.

Πρόταση

Εθε­λο­ντής ανθρω­πι­στι­κής οργά­νω­σης στο Σλίβεν τονίζει ότι η Βουλ­γα­ρία και η Ελλάδα δεν μπορούν να στα­μα­τή­σουν το εμπόριο. Προ­τεί­νει μια λύση που πιθανώς θα προ­σκρού­σει σε κλει­στές πόρτες. «Ισως και οι δύο χώρες θα έπρεπε να σκε­φτούν μια μορφή νομι­μο­ποί­η­σης. Να επι­βά­λουν σαφείς κανόνες για την πληρωμή της μητέρας, για την υπο­στή­ριξή της κατά την εγκυ­μο­σύνη, την πληρωμή των ιατρι­κών εξε­τά­σεων και τη διαμονή. Αυτό του­λά­χι­στον θα έβαζε τέλος στη μαύρη αγορά, που ευνοεί κυρίως τους δια­κι­νη­τές και τους μεσά­ζο­ντες».

• Αυτό το άρθρο γρά­φτηκε στο πλαίσιο της υπο­τρο­φίας Balkan Fellowship for Journalistic Excellence, με τη στήριξη του ERSTE Foundation και του Open Society Foundations, σε συνερ­γα­σία με το Balkan Investigative Reporting Network (www.birn.eu.com).

Γιου­λιάνα Κόλεβα – Κώστας Καλ­λέρ­γης

ΕΘΝΟΣ