Βάιος Λάππας: Η αποστολή του Αδριανού Γολέμη στο διάστημα και οι ελληνικές διαστημικές καινοτομίες

Κύριε Λάππα, ο Αδρια­νός Γολέμης βρί­σκε­ται στη φάση της εκπαί­δευ­σης και είναι τερά­στια εθνική επι­τυ­χία το γεγονός ότι ετοι­μά­ζε­ται ο πρώτος Έλληνας αστρο­ναύ­της να συμ­με­τά­σχει σε αυτή την απο­στολή, μαζί με άλλους Ευρω­παί­ους αστρο­ναύ­τες.

Ο στόχος είναι κυρία Παμπρή να γίνει η εκτό­ξευση στο τέλος του καλο­και­ριού. Τα χρο­νο­δια­γράμ­ματα αυτά πάντοτε ενδέ­χε­ται να αλλά­ξουν. Δεν μπο­ρούμε να πούμε με ακρί­βεια, γιατί πρέπει να υπάρξει συντο­νι­σμός πολλών παρα­γό­ντων. Είναι όπως οι πτήσεις των αερο­σκα­φών. Υπάρχει μια αβε­βαιό­τητα, καθώς παίζουν ρόλο πολλοί παρά­γο­ντες, ακόμη και τα καιρικά φαι­νό­μενα, όπως αυτά που έπληξαν πρό­σφατα το νησί μας. Όλα αυτά επη­ρε­ά­ζουν την ακριβή ημε­ρο­μη­νία και ώρα.

Για ποιον λόγο θα πραγ­μα­το­ποι­η­θούν αυτά τα επι­στη­μο­νικά πει­ρά­ματα στην τροχιά της Γης; Τι θα αφορούν;

Είναι πολύ καλή και σημα­ντική η ερώτησή σας. Υπάρχει ενδια­φέ­ρον να πραγ­μα­το­ποι­η­θούν του­λά­χι­στον 40 ελλη­νικά πει­ρά­ματα στο διά­στημα. Πολλά από αυτά αφορούν, για παρά­δειγμα, στη φαρ­μα­κευ­τική, στη δια­τρο­φο­λο­γία και στην επι­στήμη των υλικών. Το διά­στημα μάς προ­σφέ­ρει τη δυνα­τό­τητα να μελε­τή­σουμε τη ζωή, τους μικρο­ορ­γα­νι­σμούς και τα φάρμακα με έναν πολύ δια­φο­ρε­τικό τρόπο από ό,τι στο περι­βάλ­λον της βαρύ­τη­τας που έχουμε εδώ στη Γη. Μπο­ρούμε, για παρά­δειγμα, να μελε­τή­σουμε ουσίες και δια­δι­κα­σίες που ενδε­χο­μέ­νως να οδη­γή­σουν στην ανά­πτυξη νέων φαρ­μά­κων.

Είναι επίσης σημα­ντικό να πούμε ότι τα πει­ρά­ματα θα έχουν ελλη­νική συμ­με­τοχή. Έλληνες επι­στή­μο­νες, πανε­πι­στή­μια, εται­ρείες και βιο­μη­χα­νίες θα μπο­ρέ­σουν να δοκι­μά­σουν νέες τεχνο­λο­γίες στο πλαίσιο της απο­στο­λής του κ. Γολέμη. Για τη συγκε­κρι­μένη απο­στολή εκτι­μά­ται ότι θα πραγ­μα­το­ποι­η­θούν περίπου 10 έως 15 πει­ρά­ματα. Αυτή την περίοδο γίνεται η επιλογή τους από τον Ευρω­παϊκό Οργα­νι­σμό Δια­στή­μα­τος (European Space Agency – ESA).

Τα πει­ρά­ματα κ. Λάππα θα γίνουν για λογα­ρια­σμό ευρω­παϊ­κών και ελλη­νι­κών ερευ­νη­τι­κών ιδρυ­μά­των και επι­χει­ρή­σεων ή θα είναι απο­κλει­στικά ελλη­νικά;

Υπάρ­χουν και συνερ­γα­τικά πει­ρά­ματα. Ένα σημα­ντικό πλε­ο­νέ­κτημα που έχουμε ως χώρα είναι η συμ­με­τοχή μας στην Ευρω­παϊκή Ένωση και σε ευρω­παϊ­κούς θεσμούς, όπως ο Ευρω­παϊ­κός Οργα­νι­σμός Δια­στή­μα­τος, τον οποίο θα μπο­ρού­σαμε απλοϊκά να χαρα­κτη­ρί­σουμε ως τη NASA της Ευρώπης. Πολλά από τα πει­ρά­ματα θα πραγ­μα­το­ποι­η­θούν μέσα από συνερ­γα­σίες. Για παρά­δειγμα, έχουμε και εμείς, ως πανε­πι­στή­μιο, ένα συνερ­γα­τικό πείραμα με το Τμήμα Ιατρι­κής του Πανε­πι­στη­μίου Αθηνών και δύο ακόμη ευρω­παϊκά πανε­πι­στή­μια. Υπάρ­χουν, επο­μέ­νως, συνερ­γα­τικά πει­ρά­ματα, αλλά και αμιγώς ελλη­νικά.

Πόσο απαι­τη­τική είναι αυτή η εκπαί­δευση στο Ευρω­παϊκό Κέντρο Αστρο­ναυ­τών για μια τέτοια απο­στολή;

Είναι ιδιαί­τερα απαι­τη­τική. Είχα τη χαρά, όταν ήμουν καθη­γη­τής στο Πανε­πι­στή­μιο του Surrey στην Αγγλία, πριν από αρκετά χρόνια, να έχω έναν φοιτητή και ερευ­νητή μου, τον κ. Μόγκεν­σεν, ο οποίος έγινε ο πρώτος Δανός αστρο­ναύ­της. Πέρασε, δηλαδή, από μια αντί­στοιχη δια­δι­κα­σία και σήμερα είναι διευ­θυ­ντής των αστρο­ναυ­τών στο Ευρω­παϊκό Κέντρο Αστρο­ναυ­τών, στην Κολωνία. Η επιλογή είναι πάρα πολύ δύσκολη. Ο κ. Γολέμης πέρασε από μια δια­δι­κα­σία στην οποία συμ­με­τεί­χαν περίπου 20.000 με 25.000 υπο­ψή­φιοι, για να κατα­λά­βετε το μέγεθος του αντα­γω­νι­σμού. Κατά­φερε να φτάσει στους δέκα επι­κρα­τέ­στε­ρους υπο­ψη­φί­ους, πριν ακόμη η Ελλάδα απο­φα­σί­σει να επεν­δύ­σει στο πρό­γραμμα αστρο­ναυ­τών.

Η εκπαί­δευση που έχει ήδη ξεκι­νή­σει είναι επίσης απαι­τη­τική. Δεν αφορά μόνο στη σωμα­τική κατά­σταση, αλλά και την πνευ­μα­τική και ψυχο­λο­γική προ­ε­τοι­μα­σία. Το μεγάλο πλε­ο­νέ­κτημα του κ. Γολέμη, πέρα από τον χαρα­κτήρα και την απλό­τητά του, είναι ότι υπήρξε επι­κε­φα­λής ιατρός στην εκπαί­δευση των αστρο­ναυ­τών. Τα τελευ­ταία οκτώ χρόνια η δουλειά του ήταν να εκπαι­δεύει και να υπο­στη­ρί­ζει ιατρικά τις δια­στη­μι­κές πτήσεις.

Στην ουσία, ήταν ο ίδιος ένας από τους ανθρώ­πους που υπο­στή­ρι­ζαν την εκπαί­δευση των αστρο­ναυ­τών. Τώρα, ένας νέος άνθρω­πος από τη Λάρισα, που σπού­δασε Ιατρική σε ελλη­νικό πανε­πι­στή­μιο, θα μπο­ρέ­σει να εκπρο­σω­πή­σει τη χώρα μας. Ευχό­μα­στε όλοι να πάνε καλά τα πράγ­ματα σε αυτή την εθνική προ­σπά­θεια.

Με δια­στη­μική κάψουλα θα ταξι­δέ­ψει στο διά­στημα;

Ο Αδρια­νός θα ταξι­δέ­ψει με μια ιδιω­τική δια­στη­μική κάψουλα της SpaceX, της εται­ρείας του Elon Musk, η οποία πραγ­μα­το­ποιεί μεγάλο μέρος των μετα­φο­ρών προς τον Διεθνή Δια­στη­μικό Σταθμό. Η κάψουλα Dragon, σε συν­δυα­σμό με τον πύραυλο Falcon 9, απο­τε­λεί ένα από τα βασικά συστή­ματα μετα­φο­ράς αστρο­ναυ­τών στον σταθμό. Πρό­κει­ται για επα­να­χρη­σι­μο­ποιού­μενη τεχνο­λο­γία που έχει συμ­βά­λει σημα­ντικά στην πρό­σβαση στο διά­στημα.

Το διά­στημα, όμως, έχει και μια ακόμη πολύ σημα­ντική διά­σταση: ενώνει τους ανθρώ­πους και τα κράτη. Ο Διεθνής Δια­στη­μι­κός Σταθμός είναι ένα από τα μέρη όπου Ρώσοι, Ευρω­παίοι, Αμε­ρι­κα­νοί, Ιάπωνες και Καναδοί συνερ­γά­ζο­νται και εργά­ζο­νται μαζί.

Παράλ­ληλα, υπάρ­χουν σημα­ντι­κές επαγ­γελ­μα­τι­κές προ­ο­πτι­κές. Βλέπω νέους ανθρώ­πους που σπου­δά­ζουν αερο­δια­στη­μική, απο­φοι­τούν, κάνουν μετα­πτυ­χιακά και στη συνέ­χεια εργά­ζο­νται σε κορυ­φαίες εται­ρείες σε όλο τον κόσμο. Το διά­στημα δεν αφορά μόνο τους αστρο­ναύ­τες και τον Διεθνή Δια­στη­μικό Σταθμό. Έχει εφαρ­μο­γές που επη­ρε­ά­ζουν άμεσα την καθη­με­ρι­νό­τητά μας.

Για παρά­δειγμα, μέσω των δορυ­φό­ρων μπο­ρούμε να παρα­κο­λου­θούμε περι­βαλ­λο­ντι­κές κατα­στρο­φές και να αξιο­ποιούμε δορυ­φο­ρικά δεδο­μένα για την κατα­νό­ηση ακραίων και­ρι­κών φαι­νο­μέ­νων. Στη νότια Ρόδο, σύμφωνα με τις ανα­λύ­σεις που έχουν γίνει, σε ορι­σμένα σημεία η ποσό­τητα του νερού που έπεσε αντι­στοι­χούσε σε βρο­χό­πτωση αρκετών μηνών. Η Μεσό­γειος απο­τε­λεί μια ιδιαί­τερα ευαί­σθητη περι­βαλ­λο­ντική περιοχή. Επο­μέ­νως, η δια­στη­μική τεχνο­λο­γία δεν είναι μόνο οι αστρο­ναύ­τες και οι απο­στο­λές, αλλά και οι εφαρ­μο­γές που βοηθούν την κοι­νω­νία.

Θυμάμαι όσα είχαμε συζη­τή­σει και την προη­γού­μενη φορά για τη βοήθεια που προ­σφέ­ρουν οι δορυ­φό­ροι στην πολι­τική προ­στα­σία, στη γεωργία και σε άλλους τομείς. Εσείς παρέ­χετε δεδο­μένα στο συντο­νι­στικό κέντρο ή στο υπουρ­γείο την ώρα που συμ­βαί­νει ένα φαι­νό­μενο;

Όχι ακριβώς με αυτόν τον τρόπο. Εμείς συμ­βάλ­λουμε επι­στη­μο­νικά, μέσα από τα απο­τε­λέ­σματα της έρευνάς μας και τις συνερ­γα­σίες μας, όπως αυτή με το Εθνικό Αστε­ρο­σκο­πείο Αθηνών. Μελε­τάμε τι έχει συμβεί τα προη­γού­μενα χρόνια και μπο­ρούμε να εξα­γά­γουμε συμπε­ρά­σματα για τις αλλαγές που παρα­τη­ρού­νται. Τα δεδο­μένα μάς επι­τρέ­πουν να εξε­τά­ζουμε με επι­στη­μο­νικό τρόπο τις μετα­βο­λές στα καιρικά φαι­νό­μενα και τη σύνδεσή τους με την κλι­μα­τική αλλαγή. Όταν μετράς την ποσό­τητα της βροχής σε μια περιοχή και έχεις στοι­χεία από 20 ή 30 χρόνια πίσω, μπορείς να εντο­πί­σεις σημα­ντι­κές αλλαγές. Εμείς υπο­στη­ρί­ζουμε αυτή τη δια­δι­κα­σία θεσμικά και επι­στη­μο­νικά, κυρίως μέσα από τη μακρο­χρό­νια έρευνα και την ανάλυση των δεδο­μέ­νων.

Η Ελλάδα άργησε να μπει στον παγκό­σμιο χάρτη της δια­στη­μι­κής τεχνο­λο­γίας;

Είναι πολύ σωστό αυτό που λέτε. Ξεκι­νή­σαμε πριν από περίπου 25 χρόνια με τον πρώτο τηλε­πι­κοι­νω­νιακό δορυ­φόρο, τον Hellas Sat. Υπάρ­χουν πολλοί Έλληνες επι­στή­μο­νες που ασχο­λού­νται με το διά­στημα στο εξω­τε­ρικό, όπως ήμουν και εγώ. Ωστόσο, η χώρα μας άργησε να επεν­δύ­σει στην έρευνα και στην ανά­πτυξη.

Για πολλά χρόνια η Ελλάδα βρι­σκό­ταν στις τελευ­ταίες θέσεις της Ευρω­παϊ­κής Ένωσης όσον αφορά στις επεν­δύ­σεις στην έρευνα. Η επέν­δυση ήταν πολύ χαμη­λό­τερη από εκείνη χωρών όπως η Φιν­λαν­δία ή η Ολλαν­δία. Αν δεν επεν­δύ­σεις στην έρευνα, δεν μπορείς να δημιουρ­γή­σεις νέο πλούτο, νέα γνώση, νεο­φυ­είς επι­χει­ρή­σεις και νέες προ­ο­πτι­κές για τους νέους ανθρώ­πους. Υπάρχει, μάλιστα, μια αντί­φαση στην Ελλάδα. Παρά­γουμε μεγάλο αριθμό επι­στη­μό­νων και μηχα­νι­κών, αλλά πολλές φορές δεν μπο­ρούμε να τους κρα­τή­σουμε στη χώρα ή να αξιο­ποι­ή­σουμε τις δυνα­τό­τη­τές τους.

Η δια­στη­μική και η αερο­δια­στη­μική βιο­μη­χα­νία, όμως, είναι τομείς με πολύ μεγάλο πολ­λα­πλα­σια­στικό όφελος. Η επέν­δυση μπορεί να επι­στρέ­ψει στην οικο­νο­μία πολ­λα­πλά­σια οφέλη, δημιουρ­γώ­ντας τεχνο­γνω­σία, επι­χει­ρή­σεις και θέσεις εργα­σίας. Το περι­βάλ­λον στην Ελλάδα είναι πλέον ιδιαί­τερα θετικό. Υπάρ­χουν εται­ρείες, όπως η iSpace και η Open Cosmos, που σχε­διά­ζουν σημα­ντι­κές επεν­δύ­σεις στον τομέα της κατα­σκευής δορυ­φό­ρων. Έχουν ανα­κοι­νω­θεί σχέδια για τη δημιουρ­γία μεγάλων παρα­γω­γι­κών εγκα­τα­στά­σεων στην Αθήνα μέσα στο 2027. Αυτό δείχνει ότι η Ελλάδα αρχίζει να αποκτά έναν σημα­ντι­κό­τερο ρόλο στον ευρω­παϊκό δια­στη­μικό τομέα.

Εκδη­λώ­νε­ται πλέον μεγάλο ενδια­φέ­ρον και από Ροδι­τό­πουλα για την Σχολή. Είναι πολύ σημα­ντικό και για εμάς στη Ρόδο να βλέ­πουμε νέα παιδιά από τον τόπο μας να επι­λέ­γουν το συγκε­κρι­μένο αντι­κεί­μενο, να προ­χω­ρούν σε μετα­πτυ­χια­κές σπουδές και να δια­κρί­νο­νται. Πρό­σφατα ξεκί­νη­σαν τα μαθή­ματα στα πανε­πι­στή­μια και είχατε και μια σημα­ντική εκδή­λωση στο ΕΚΠΑ.

Πράγ­ματι. Την περα­σμένη Δευτέρα είχαμε μια πολύ όμορφη εκδή­λωση του Πανε­πι­στη­μίου Αθηνών, στα Προ­πύ­λαια, στη μεγάλη αίθουσα, όπου βρα­βεύ­σαμε τους πρώτους εισα­χθέ­ντες από όλα τα τμήματα του ΕΚΠΑ. Είχαμε τη χαρά να παρευ­ρε­θούν η υπουρ­γός Παι­δείας Σ. Ζαχα­ράκη, και ο υφυ­πουρ­γός, κ. Βλάσης. Είχαμε επίσης την τιμη­τική μας ως Ροδίτες, καθώς η πρώτη εισα­χθείσα στην Ιατρική, η κυρία Χαιρέτη, είναι από τη Ρόδο.

Είδα αρκε­τούς γονείς και παιδιά από τη Ρόδο. Είναι μια ιστορία που, κατά τη γνώμη μου, δεν προ­βάλ­λουμε όσο θα έπρεπε στην τοπική μας κοι­νω­νία. Οι Ροδίτες έχουν επεν­δύ­σει πολύ στη γνώση και η βελ­τί­ωση των τελευ­ταίων 10 με 15 ετών είναι εμφανής. Παρα­τηρώ ότι τα παιδιά μας δια­κρί­νο­νται όλο και περισ­σό­τερο. Αυτό είναι σημα­ντικό όχι μόνο για την υπε­ρη­φά­νεια που νιώ­θουμε, αλλά και για την ανά­πτυξη του τόπου μας. Είναι σημα­ντικό να υπάρχει ένα κοι­νω­νικό ρεύμα που να ενθαρ­ρύ­νει την επέν­δυση στη γνώση και στην επι­στήμη.

Επι­στρέ­φο­ντας στην απο­στολή του Αδρια­νού Γολέμη, για πόσο καιρό θα παρα­μεί­νει στο διά­στημα για την εκτέ­λεση του ερευ­νη­τι­κού έργου;

Ο στόχος είναι να παρα­μεί­νει περίπου 10 ημέρες έως δύο εβδο­μά­δες. Πρό­κει­ται για μια απο­στολή σχετικά σύντο­μης διάρ­κειας, αλλά είναι μόνο η αρχή. Η Ελλάδα επεν­δύει πλέον σημα­ντικά στο διά­στημα. Έχει ανα­κοι­νω­θεί επέν­δυση ύψους 350 εκα­τομ­μυ­ρίων ευρώ για την επόμενη τετρα­ε­τία. Πιστεύω ότι ο Αδρια­νός Γολέμης θα ξανα­πάει στο διά­στημα, καθώς δια­θέ­τει μονα­δι­κές δεξιό­τη­τες και ικα­νό­τη­τες. Μέσα σε αυτές τις δύο εβδο­μά­δες θα μπο­ρέ­σει να πραγ­μα­το­ποι­ή­σει πολλά πει­ρά­ματα, αλλά και να συμ­βά­λει στη δημιουρ­γία τεχνο­γνω­σίας, υπο­δο­μών και γνώσης, ώστε η Ελλάδα να απο­κτή­σει ακόμη μεγα­λύ­τερο ρόλο στο διά­στημα. Μπο­ρούμε να θέσουμε τις βάσεις για να δούμε στο μέλλον ακόμη περισ­σό­τε­ρους Έλληνες αστρο­ναύ­τες.

Είναι σημα­ντικό να μάθουν οι νέοι τα οφέλη και τις δυνα­τό­τη­τες που προ­σφέ­ρει το διά­στημα. Θέλουμε να κατα­λά­βουν ότι, αν έχουν ένα όνειρο και δου­λέ­ψουν σκληρά, μπορούν να το πετύ­χουν. Ένα παιδί από τη Λάρισα ή από τη Ρόδο μπορεί να γίνει αστρο­ναύ­της ή καθη­γη­τής πανε­πι­στη­μίου. Είναι εφικτό, αρκεί να ακο­λου­θή­σει με συνέ­πεια την εκπαι­δευ­τική του πορεία και να προ­σπα­θή­σει.

Κλεί­νο­ντας, να ανα­φερ­θούμε και στους νανο­δο­ρυ­φό­ρους «ΕΡΜΗΣ». Υπάρχει κάτι νεότερο κ. Λάππα που πρέπει να ανα­φέ­ρουμε;

Συνε­χί­ζουμε πολύ θετικά με τους νανο­δο­ρυ­φό­ρους «ΕΡΜΗΣ». Την επόμενη εβδο­μάδα σκο­πεύ­ουμε να εκδώ­σουμε ένα νέο δελτίο Τύπου σε συνερ­γα­σία με το Υπουρ­γείο Ψηφια­κής Δια­κυ­βέρ­νη­σης. Θα ήθελα να μοι­ρα­στώ μαζί σας ότι έχουμε πετύχει ένα μικρό τεχνο­λο­γικό θαύμα. Ο νανο­δο­ρυ­φό­ρος που βρί­σκε­ται σε ύψος περίπου 500 χιλιο­μέ­τρων μπορεί πλέον να επι­κοι­νω­νεί με τη χρήση λέιζερ, μέσω μιας οπτικής ζεύξης που στα αγγλικά ονο­μά­ζε­ται Laser Optical Link. Πρό­κει­ται για μια πολύ γρήγορη επι­κοι­νω­νιακή σύνδεση, η οποία θα μας επι­τρέ­ψει να μετα­φέ­ρουμε δεδο­μένα με υψηλές ταχύ­τη­τες. Θα μπο­ρού­σαμε να την παρο­μοιά­σουμε με το «5G του δια­στή­μα­τος».

Παράλ­ληλα, προ­σφέ­ρει σημα­ντικά πλε­ο­νε­κτή­ματα ως προς την ασφά­λεια της επι­κοι­νω­νίας, καθώς η οπτική δέσμη είναι πολύ πιο δύσκολο να υπο­κλα­πεί σε σχέση με άλλες μεθό­δους μετά­δο­σης. Είμαστε, σύμφωνα με τα απο­τε­λέ­σματα της ομάδας μας, το πρώτο πανε­πι­στή­μιο παγκο­σμίως που έχει πετύχει μια τέτοια οπτική ζεύξη μέσω νανο­δο­ρυ­φό­ρου. Τη δοκιμή την πραγ­μα­το­ποι­ή­σαμε με ένα τηλε­σκό­πιο που ανήκει στο Αρι­στο­τέ­λειο Πανε­πι­στή­μιο Θεσ­σα­λο­νί­κης. Είναι ένα πολύ σημα­ντικό επί­τευγμα και περισ­σό­τερα θα ανα­κοι­νω­θούν τις επό­με­νες ημέρες. Είμαστε πολύ χαρού­με­νοι και υπε­ρή­φα­νοι που οι δορυ­φό­ροι λει­τουρ­γούν σωστά, είναι ελλη­νι­κοί και συνε­χί­ζουν να προ­σφέ­ρουν στον τομέα της τεχνο­λο­γίας.