Τσαμπίκα Διαμαντή: Η Ρόδος δεν μπορεί να σχεδιάζει το μέλλον της μέσα στην αβεβαιότητα

Η ανάγκη για έναν σύγχρονο σχεδιασμό που θα δώσει στη Ρόδο σαφείς κανόνες, αναπτυξιακή προοπτική και ποιότητα ζωής βρίσκεται στο επίκεντρο της συνέντευξης με την αρχιτέκτονα – μηχανικό Τσαμπίκα Διαμαντή.  Με αφορμή τη συμμετοχή της στην «Ανοιχτή Ατζέντα» του Κώστα Χρυσοχοΐδη και τον συντονισμό του Τομέα Πολεοδομίας & Χωροταξικού Σχεδιασμού, αναλύει τις μεγάλες προκλήσεις που αντιμετωπίζει το νησί, από την εκκρεμότητα των πολεοδομικών σχεδίων και τις ελλιπείς υποδομές έως τη διαχείριση της δημόσιας περιουσίας και το σύνθετο θεσμικό πλαίσιο που διέπει τις παραλίες. Υποστηρίζει ότι η Ρόδος χρειάζεται λιγότερη αποσπασματικότητα και περισσότερη συνεργασία, επιστημονική τεκμηρίωση και μακροπρόθεσμο σχεδιασμό, ώστε να αξιοποιήσει τα συγκριτικά της πλεονεκτήματα και να ανταποκριθεί στις απαιτήσεις του μέλλοντος με όρους βιωσιμότητας και ασφάλειας.

Αναλυτικά η συνέντευξη:

• Ποιο ήταν το κίνητρο της συμμετοχής σας στην «Ανοιχτή Ατζέντα»; Η εκτίμηση κα. Διαμαντή ότι ο τόπος δεν προχωρά όπως του αρμόζει, που αποτελεί και το σύνθημα για μια Ρόδο που λειτουργεί, ήταν ένας από τους λόγους που ανταποκριθήκατε στην πρόσκληση;

Σημαντικό ρόλο στην απόφασή μου έπαιξαν και οι άνθρωποι που στελεχώνουν αυτή την προσπάθεια κα Παμπρή. Ο επικεφαλής της «Ανοιχτής Ατζέντας», Κώστας Χρυσοχοΐδης, με την εμπειρία, τη σοβαρότητα και τη διάθεσή του για σύνθεση και συνεργασία, έδωσε από την πρώτη συνάντηση μας και αυτό δηλώθηκε και επίσημα στην παρουσίαση της ατζέντας από τον ίδιο το στίγμα μιας πρωτοβουλίας που δεν περιορίζεται στην κριτική, αλλά επιδιώκει να καταθέτει τεκμηριωμένες και εφαρμόσιμες προτάσεις για τον τόπο. Αυτή η προσέγγιση, σε συνδυασμό με τη συμμετοχή ανθρώπων από διαφορετικούς επιστημονικούς και επαγγελματικούς χώρους, ήταν ένας ακόμη λόγος που ανταποκρίθηκα θετικά στην πρόσκληση. Η «Ανοιχτή Ατζέντα» είναι μια πρωτοβουλία  λοιπόν ανθρώπων με διαφορετικές επιστημονικές και επαγγελματικές διαδρομές, που επιδιώκουν να καταθέτουν τεκμηριωμένες προτάσεις και να συμβάλλουν δημιουργικά στον δημόσιο διάλογο για τη Ρόδο. Πιστεύω ότι ο τόπος έχει ανάγκη από συνθέσεις, συνεργασίες και μακροπρόθεσμο σχεδιασμό. Ζητήματα όπως ο χωροταξικός σχεδιασμός, οι υποδομές, η προστασία του φυσικού περιβάλλοντος και η ποιότητα του δημόσιου χώρου απαιτούν συνέχεια, επιστημονική προσέγγιση και συμμετοχή της κοινωνίας. Στόχος μας είναι να συμβάλουμε με γνώση, υπευθυνότητα και ρεαλιστικές προτάσεις για το μέλλον του τόπου μας .

• Στην «Ανοιχτή Ατζέντα» αναλάβατε τον συντονισμό του Τομέα Πολεοδομίας και Χωροταξικού Σχεδιασμού. Ποιες είναι οι προτεραιότητές σας;

Η μεγαλύτερη πρόκληση είναι να αποκτήσει η Ρόδος ένα σαφές και σύγχρονο πλαίσιο χωρικού σχεδιασμού. Η αβεβαιότητα που επικρατεί σήμερα δημιουργεί προβλήματα τόσο στους πολίτες όσο και στους επαγγελματίες, ενώ ταυτόχρονα λειτουργεί ανασταλτικά για σοβαρές επενδύσεις. Προτεραιότητά μας είναι η ολοκλήρωση των πολεοδομικών εργαλείων, η προστασία του φυσικού και πολιτιστικού περιβάλλοντος και η δημιουργία κανόνων που θα ισχύουν για όλους με διαφάνεια και συνέπεια. Εξίσου σημαντική είναι η ενίσχυση της λειτουργίας των υπηρεσιών, η αξιοποίηση της ψηφιακής τεχνολογίας και η μείωση της γραφειοκρατίας, ώστε οι διαδικασίες να γίνουν πιο αποτελεσματικές και αξιόπιστες. Η ανάπτυξη δεν μπορεί να στηρίζεται στην αβεβαιότητα. Χρειάζεται σταθερό θεσμικό πλαίσιο που να προστατεύει το δημόσιο συμφέρον αλλά και να δίνει προοπτική στην υγιή επιχειρηματικότητα.

• Ως αρχιτέκτονας έχετε άμεση επαφή με τα κορυφαία ζητήματα που αφορούν το Γενικό Χωροταξικό Σχέδιο και τα Τοπικά Πολεοδομικά Σχέδια, που παραμένουν ακόμη σε εκκρεμότητα. Τι θα έπρεπε να υλοποιήσει με μεγαλύτερη έμφαση ο Δήμος;

Ο χωροταξικός σχεδιασμός αποτελεί τη βάση πάνω στην οποία αναπτύσσεται ένας τόπος. Χωρίς ολοκληρωμένα Τοπικά Πολεοδομικά Σχέδια (ΤΠΣ) δημιουργούνται καθυστερήσεις, συγκρούσεις χρήσεων γης και αβεβαιότητα για τους πολίτες. Ο Δήμος κα Παμπρή πρέπει να επιμείνει στη συνεργασία με την Πολιτεία ώστε να επιταχυνθούν οι διαδικασίες και να διασφαλιστεί ότι οι ιδιαιτερότητες της Ρόδου θα ληφθούν ουσιαστικά υπόψη. Δεν μπορούμε να εφαρμόζουμε οριζόντιες πολιτικές σε ένα νησί με τόσο έντονη τουριστική ανάπτυξη, σημαντικό φυσικό πλούτο και διαφορετικές ανάγκες από άλλες περιοχές της χώρας. Παράλληλα, απαιτείται ολοκληρωμένος σχεδιασμός για τις υποδομές, το οδικό δίκτυο, τη διαχείριση των υδάτων, την προστασία του περιβάλλοντος και τη θωράκιση απέναντι στην κλιματική κρίση. Η Ρόδος χρειάζεται χωρική οργάνωση που θα συνδυάζει την ανάπτυξη με τη βιωσιμότητα, θα προστατεύει την περιουσία των πολιτών και θα διαμορφώνει σαφείς κανόνες για τις επόμενες δεκαετίες. Οπότε θα πρέπει να συμμετέχουν όλοι οι φορείς στη διαβούλευση για τα ΤΠΣ .

• Εκτός από τις γερασμένες υποδομές που παραμένουν σε πολλές περιπτώσεις ημιτελείς, όπως η Ροδιακή Έπαυλη, το κτήριο Ακάβη και το «Ήχος και Φως», εκτιμάτε ότι υπάρχει πλέον και έλλειμμα αισθητικής στη Ρόδο;

Θα απέφευγα να αντιμετωπίσω αυτά τα παραδείγματα μόνο ως «ημιτελή έργα». Για μένα είναι χαρακτηριστικές περιπτώσεις δημόσιας περιουσίας που παραμένει αναξιοποίητη, ενώ θα μπορούσε να αποτελεί ζωντανό κομμάτι της καθημερινότητας και της πολιτιστικής ταυτότητας της Ρόδου. Η Ροδιακή Έπαυλη, για παράδειγμα, δεν είναι απλώς ένα παλιό κτήριο. Είναι ένα μνημείο ιδιαίτερης ιστορικής και αρχιτεκτονικής αξίας, για το οποίο υπήρξε σχεδιασμός και χρηματοδότηση αποκατάστασης.  Οι πολύχρονες καθυστερήσεις είχαν ως αποτέλεσμα να επιδεινωθεί η κατάσταση του κτηρίου και να υποστεί ακόμη και βανδαλισμούς. Ένα τέτοιο μνημείο θα έπρεπε ήδη να λειτουργεί ως χώρος πολιτισμού, εκπαίδευσης και αναψυχής για τους κατοίκους και τους επισκέπτες. Αντίστοιχα, το κτήριο Ακάβη και ο χώρος του «Ήχος & Φως» υπενθυμίζουν ότι δεν αρκεί να εξασφαλίζεται χρηματοδότηση ή να ξεκινούν έργα. Χρειάζεται αποτελεσματική διοίκηση, συνεχής παρακολούθηση και, κυρίως, σαφής σχεδιασμός για τη μελλοντική λειτουργία τους. Ως αρχιτέκτονας θεωρώ ότι κάθε δημόσιο κτήριο πρέπει να αποκτά μια σαφή, βιώσιμη χρήση πριν ακόμη ξεκινήσει η αποκατάστασή του. Η επιτυχία δεν μετριέται όταν ολοκληρώνεται ένα εργοτάξιο, αλλά όταν ο χώρος επιστρέφει στην κοινωνία και παράγει πολιτισμό, εξωστρέφεια και ποιότητα ζωής.

• Θα ήθελα επίσης την άποψή σας για το ζήτημα των παραλιών. Υπάρχει σύγχυση στη νομοθεσία ή κάποιοι κρύβονται πίσω από τις αρμοδιότητες; Μπορεί ο Δήμος να παρέμβει όταν υπάρχουν καταπατήσεις; Τι ισχύει σήμερα;

Με τον Ν. 5092/2024 άλλαξε σημαντικά το καθεστώς διαχείρισης του αιγιαλού και της παραλίας. Βασική αρχή του νόμου είναι ότι ο αιγιαλός και η παραλία αποτελούν κοινόχρηστα δημόσια αγαθά, στα οποία πρέπει να διασφαλίζεται η ελεύθερη και ακώλυτη πρόσβαση των πολιτών. Ποιος κάνει τι: Η Κτηματική Υπηρεσία του Δημοσίου είναι η βασική αρμόδια αρχή για τις παραχωρήσεις παραλιών, τους διαγωνισμούς, τη διαπίστωση παραβάσεων, την επιβολή διοικητικών κυρώσεων και την απομάκρυνση αυθαίρετων κατασκευών στις περιπτώσεις που προβλέπει ο νόμος.

Η ΕΤΑΔ διαχειρίζεται ακίνητα της ιδιωτικής περιουσίας του Δημοσίου, μεταξύ των οποίων υπάρχουν εκτάσεις παλαιού αιγιαλού και παραλιακά ακίνητα όπως τουριστικά δημόσια κτήματα και τμήματα αιγιαλού στις περιοχές Ακτή Κανάρη, Ακτή Μιαούλη, Ενυδρείο, Ιαλυσός, Ιξιά και Τσαμπίκα, για τα οποία προκηρύσσει διαγωνισμούς παραχώρησης της απλής χρήσης. Με τον νόμο Ν.5092/2024, όταν μεταξύ μιας όμορης επιχείρησης και του αιγιαλού παρεμβάλλεται ακίνητο που υπάγεται στην ΕΤΑΔ, η διαδικασία παραχώρησης απαιτεί συνεργασία Κτηματικής Υπηρεσίας και ΕΤΑΔ. Η Κτηματική Υπηρεσία παραχωρεί την απλή χρήση του αιγιαλού, ενώ η ΕΤΑΔ καθορίζει το αντάλλαγμα και διαχειρίζεται το δικό της ακίνητο.

Ο Δήμος δεν μπορεί μονομερώς να αποφασίσει ότι θα γκρεμίσει μια αυθαίρετη κατασκευή ή θα απομακρύνει εξοπλισμό από μισθωμένο τμήμα αιγιαλού χωρίς την προβλεπόμενη διαδικασία. Αυτό θα ήταν υπέρβαση αρμοδιοτήτων. Έχει όμως σημαντικές υποχρεώσεις, όπως: να συμβάλλει στην προστασία και την εύρυθμη λειτουργία των παραλιών, να ελέγχει την τήρηση των όρων των παραχωρήσεων, να ενημερώνει τις αρμόδιες υπηρεσίες όταν διαπιστώνει παραβάσεις, να συνεργάζεται με την Κτηματική Υπηρεσία και τις ελεγκτικές αρχές, να μεριμνά για την καθαριότητα και την προσβασιμότητα όπου αυτό εμπίπτει στις αρμοδιότητές του.

Ο Δήμος όμως εμπλέκεται στις αυθαίρετες κατασκευές των καταστημάτων που λειτουργούν στους αιγιαλούς και τις παραλίες, στα οποία θα μπορούσε να αφαιρέσει την άδεια λειτουργείας τους με αποτέλεσμα να μην έχουν το προτιμησιακό δικαίωμα έχοντας αυθαίρετες κατασκευές. Με αυτό μπερδεύεται συχνά ο κόσμος και εγκαλεί τον Δήμο. Σύμφωνα λοιπόν με τα παραπάνω, στις παραλίες της Ρόδου δεν εμπλέκεται μόνο ο Δήμος. υπάρχουν περιπτώσεις όπου συνυπάρχουν αρμοδιότητες της Κτηματικής Υπηρεσίας, της ΕΤΑΔ, του Λιμεναρχείου, και άλλων υπηρεσιών όπως η Αρχαιολογική Υπηρεσία στις περιοχές που προστατεύονται από εκείνη. Αυτή η πολυδιάσπαση δημιουργεί συχνά καθυστερήσεις και δυσκολίες στον συντονισμό. Ωστόσο, για τον πολίτη ή τον επισκέπτη αυτό δεν αποτελεί δικαιολογία. Το ζητούμενο είναι οι αρμόδιοι φορείς να συνεργάζονται αποτελεσματικά, ώστε να διασφαλίζεται η νομιμότητα, η ελεύθερη πρόσβαση στις παραλίες και η προστασία του φυσικού περιβάλλοντος.