Η υπογεννητικότητα βάζει λουκέτο σε 11 σχολεία Πρωτοβάθμιας στα Δωδεκάνησα

Με 11 σχολεία Πρω­το­βάθ­μιας Εκπαί­δευ­σης λιγό­τερα θα υπο­δε­χθούν τα Δωδε­κά­νησα την νέα σχολική χρονιά 2026-2027. Σύμφωνα με τα στοι­χεία που δημο­σιο­ποι­ή­θη­καν στις 6 Αυγού­στου 2026, η υπο­γεν­νη­τι­κό­τητα και η συνα­κό­λουθη έλλειψη μαθητών οδηγούν σε ανα­στολή λει­τουρ­γίας 7 Δημο­τικά Σχολεία και 4 Νηπια­γω­γεία του νομού. Πρό­κει­ται για μια ακόμη συρ­ρί­κνωση του σχο­λι­κού χάρτη της Δωδε­κα­νή­σου, η οποία απο­τυ­πώ­νει με τον πιο απτό τρόπο τις συνέ­πειες του δημο­γρα­φι­κού προ­βλή­μα­τος στην εκπαι­δευ­τική πραγ­μα­τι­κό­τητα της περι­φέ­ρειας. Η εικόνα που δια­μορ­φώ­νε­ται ενόψει του Σεπτεμ­βρίου δεν αφορά μεμο­νω­μέ­νες περι­πτώ­σεις. Το γεγονός ότι 11 σχο­λι­κές μονάδες τίθε­νται ταυ­τό­χρονα εκτός λει­τουρ­γίας σε έναν και μόνο νομό κατα­δει­κνύει ότι το φαι­νό­μενο έχει απο­κτή­σει δια­στά­σεις που υπερ­βαί­νουν τη συγκυ­ρία και αγγί­ζουν τον ίδιο τον πυρήνα της δημό­σιας εκπαί­δευ­σης στη νησιω­τική Ελλάδα.

Ανα­στολή λει­τουρ­γίας και όχι τυπική κατάρ­γηση

Η απόφαση αφορά ανα­στολή λει­τουρ­γίας των συγκε­κρι­μέ­νων μονάδων, μέτρο που λαμ­βά­νε­ται όταν ο αριθμός των εγγε­γραμ­μέ­νων μαθητών δεν επαρκεί για τη συγκρό­τηση τμη­μά­των. Στην πράξη, τα σχολεία αυτά δεν θα ανοί­ξουν τις πόρτες τους την νέα χρονιά, χωρίς ωστόσο η ανα­στολή να ταυ­τί­ζε­ται κατ’ ανάγκην με ορι­στικό κλεί­σιμο, καθώς αφήνει τυπικά ανοιχτό το ενδε­χό­μενο επα­να­λει­τουρ­γίας εφόσον μετα­βλη­θούν τα δεδο­μένα του μαθη­τι­κού δυνα­μι­κού. Η εμπει­ρία, πάντως, δείχνει ότι η επι­στροφή μιας σχο­λι­κής μονάδας σε λει­τουρ­γία μετά από ανα­στολή απο­τε­λεί το δυσκο­λό­τερο σενάριο, ιδίως όταν η αιτία δεν είναι συγκυ­ριακή αλλά διαρ­θρω­τική, όπως η υπο­γεν­νη­τι­κό­τητα.

Από τα δια­θέ­σιμα στοι­χεία δεν διευ­κρι­νί­ζε­ται ο ανα­λυ­τι­κός κατά­λο­γος των σχο­λι­κών μονάδων που τίθε­νται σε ανα­στολή, ούτε η γεω­γρα­φική τους κατα­νομή ανά νησί. Το βέβαιο είναι ότι η ανα­λο­γία, με 7 Δημο­τικά και 4 Νηπια­γω­γεία, δείχνει πως το πρό­βλημα δια­περνά και τις δύο βαθ­μί­δες της Πρω­το­βάθ­μιας Εκπαί­δευ­σης, από την προ­σχο­λική ηλικία έως το Δημο­τικό.

Το δημο­γρα­φικό απο­τυ­πώ­νε­ται στις σχο­λι­κές αίθου­σες

Η ανα­στολή λει­τουρ­γίας σχο­λείων λόγω έλλει­ψης μαθητών συνιστά την πιο ορατή εκδοχή ενός προ­βλή­μα­τος που εξε­λίσ­σε­ται αθόρυβα επί σειρά ετών. Η μείωση των γεν­νή­σεων μετα­φρά­ζε­ται με χρονική υστέ­ρηση σε άδειες αίθου­σες, καθώς οι μικρό­τε­ρες ηλι­κια­κές μονάδες φθάνουν στα­διακά στην ηλικία εγγρα­φής στο Νηπια­γω­γείο και στο Δημο­τικό. Το γεγονός ότι 4 από τις 11 μονάδες που ανα­στέλ­λουν τη λει­τουρ­γία τους είναι Νηπια­γω­γεία λει­τουρ­γεί ως προει­δο­ποι­η­τι­κός δείκτης και για τα επόμενα χρόνια, αφού η προ­σχο­λική βαθμίδα απο­τυ­πώ­νει πρώτη τις τάσεις που αργό­τερα φθάνουν στο Δημο­τικό και εν συνε­χεία στη Δευ­τε­ρο­βάθ­μια Εκπαί­δευση.

Στην περί­πτωση των Δωδε­κα­νή­σων, το φαι­νό­μενο αποκτά πρό­σθετη βαρύ­τητα λόγω του νησιω­τι­κού χαρα­κτήρα του νομού. Σε μικρές και απο­μα­κρυ­σμέ­νες κοι­νό­τη­τες, το σχολείο δεν είναι απλώς εκπαι­δευ­τική δομή αλλά και βασικός πυλώνας κοι­νω­νι­κής συνοχής. Η παύση της λει­τουρ­γίας του συχνά λει­τουρ­γεί ως κατα­λύ­της για την περαι­τέρω απο­δυ­νά­μωση του τόπου, καθώς οικο­γέ­νειες με παιδιά ανα­γκά­ζο­νται να ανα­ζη­τή­σουν λύσεις εκτός της κοι­νό­τη­τάς τους, είτε μέσω καθη­με­ρι­νών μετα­κι­νή­σεων είτε μέσω μετε­γκα­τά­στα­σης. Έτσι, η συρ­ρί­κνωση του σχο­λι­κού δικτύου και η δημο­γρα­φική απο­ψί­λωση τρο­φο­δο­τούν η μία την άλλη σε έναν κύκλο που δύσκολα ανα­στρέ­φε­ται.

Οι επι­πτώ­σεις για μαθητές, εκπαι­δευ­τι­κούς και κοι­νό­τη­τες

Η ανα­στολή λει­τουρ­γίας μιας σχο­λι­κής μονάδας συνε­πά­γε­ται πρα­κτι­κές ανα­κα­τα­τά­ξεις για όλους τους εμπλε­κο­μέ­νους. Οι μαθητές που θα φοι­τού­σαν στα σχολεία αυτά θα κληθούν να εντα­χθούν σε άλλες μονάδες, γεγονός που σε νησιω­τικό περι­βάλ­λον μπορεί να σημαί­νει αυξη­μέ­νες απο­στά­σεις και νέες καθη­με­ρι­νές συν­θή­κες για τις οικο­γέ­νειες. Αντί­στοιχα, το εκπαι­δευ­τικό προ­σω­πικό που θα τοπο­θε­τού­νταν στις μονάδες αυτές ανα­δια­τάσ­σε­ται στον υπό­λοιπο σχολικό ιστό, ενώ οι τοπικές κοι­νω­νίες βλέπουν να χάνεται ένα σημείο ανα­φο­ράς της συλ­λο­γι­κής τους ζωής. Το ζήτημα, ωστόσο, δεν εξα­ντλεί­ται στη δια­χει­ρι­στική του διά­σταση. Η δια­τή­ρηση λει­τουρ­γι­κών σχο­λείων στα νησιά συν­δέ­ε­ται ευθέως με τη δυνα­τό­τητα των τοπικών κοι­νω­νιών να συγκρα­τή­σουν πλη­θυ­σμό και να παρα­μεί­νουν ζωντα­νές. Υπό το πρίσμα αυτό, κάθε νέα ανα­στολή λει­τουρ­γίας εγείρει εκ νέου τη συζή­τηση για τα κίνητρα εγκα­τά­στα­σης νέων οικο­γε­νειών στη νησιω­τική περι­φέ­ρεια και για τις πολι­τι­κές στή­ρι­ξης της γεν­νη­τι­κό­τη­τας, ζητή­ματα που επα­νέρ­χο­νται σταθερά στον δημόσιο διάλογο κάθε φορά που ο σχο­λι­κός χάρτης συρ­ρι­κνώ­νε­ται.

Μια συρ­ρί­κνωση με συνέ­χεια

Η φετινή εξέλιξη δεν συνιστά κεραυνό εν αιθρία. Όπως προ­κύ­πτει από τα δια­θέ­σιμα στοι­χεία, πρό­κει­ται για νέα συρ­ρί­κνωση του σχο­λι­κού χάρτη του νομού, δια­τύ­πωση που υπο­δη­λώ­νει ότι ανά­λο­γες περι­κο­πές έχουν προη­γη­θεί και σε προη­γού­μενα σχολικά έτη. Η επα­νά­ληψη του φαι­νο­μέ­νου σε ετήσια βάση μετα­τρέ­πει το ζήτημα από μεμο­νω­μένο διοι­κη­τικό γεγονός σε σταθερή τάση, με ό,τι αυτό συνε­πά­γε­ται για τον μακρο­πρό­θε­σμο εκπαι­δευ­τικό σχε­δια­σμό στα Δωδε­κά­νησα. Το στοί­χημα για την επόμενη ημέρα παρα­μέ­νει διπλό. Αφενός, η ομαλή ένταξη των μαθητών και των εκπαι­δευ­τι­κών στις μονάδες που συνε­χί­ζουν να λει­τουρ­γούν, ώστε η μετά­βαση να γίνει με τις μικρό­τε­ρες δυνατές επι­πτώ­σεις στην εκπαι­δευ­τική δια­δι­κα­σία. Αφε­τέ­ρου, η ουσια­στική αντι­με­τώ­πιση των αιτίων που οδηγούν τις σχο­λι­κές αίθου­σες να αδειά­ζουν, ένα ζήτημα που υπερ­βαί­νει τα όρια της εκπαι­δευ­τι­κής πολι­τι­κής και αγγίζει τον σκληρό πυρήνα του δημο­γρα­φι­κού προ­βλή­μα­τος της χώρας. Μέχρι τότε, η νέα σχολική χρονιά θα ξεκι­νή­σει στα Δωδε­κά­νησα με 11 σχολεία λιγό­τερα και με το ερώτημα αν ο επό­με­νος Σεπτέμ­βριος θα φέρει νέα ονόματα στον κατά­λογο των μονάδων που σιωπούν.