Δάφνη Γώγου στον RV: Θέουτα και κλιματική κρίση δοκιμάζουν την ικανότητα της Ευρωπαϊκής Ένωσης να αντιδρά ως ενιαία πολιτική οντότητα

Η Πρό­ε­δρος της Ελλη­νι­κής Ένωσης για την Ομο­σπον­δία της Ευρώπης ανέ­δειξε την ανάγκη κοινών ευρω­παϊ­κών μηχα­νι­σμών, πολι­τι­κής αλλη­λεγ­γύης και συντο­νι­σμέ­νης δράσης απέ­να­ντι σε κρίσεις που υπερ­βαί­νουν τα εθνικά σύνορα.

Η πρω­το­φα­νής κατά­σταση στη Θέουτα και οι ακραίες συν­θή­κες που δημιουρ­γεί η κλι­μα­τική κρίση στην Ευρώπη βρέ­θη­καν στο επί­κε­ντρο της συζή­τη­σης που είχε με τη Ρένα Παυλάκη, στην εκπομπή «Πρωινό Xpress» του Real Voice 99.5, η Δάφνη Γώγου, Πρό­ε­δρος της Ελλη­νι­κής Ένωσης για την Ομο­σπον­δία της Ευρώπης και Αντι­πρό­ε­δρος πλέον της Ένωσης Ευρω­παίων Φεντε­ρα­λι­στών σε ευρω­παϊκό επίπεδο.

Από τη μαζική είσοδο δεκάδων χιλιά­δων ανθρώ­πων στη Θέουτα και τη συστη­μα­τική εργα­λειο­ποί­ηση του μετα­να­στευ­τι­κού έως τους δια­δο­χι­κούς καύ­σω­νες, τις πυρ­κα­γιές και την πίεση που ασκεί η κλι­μα­τική κρίση στους ευρω­παϊ­κούς μηχα­νι­σμούς Πολι­τι­κής Προ­στα­σίας, το κοινό συμπέ­ρα­σμα είναι σαφές: Οι κρίσεις ξεπερ­νούν τα εθνικά σύνορα και δοκι­μά­ζουν την ικα­νό­τητα της Ευρω­παϊ­κής Ένωσης να αντιδρά με ενότητα, ταχύ­τητα και κοινή πολι­τική βούληση.  Το ερώτημα που κατά συνέ­πεια τίθεται είναι, κατά πόσο μπορεί η Ευρω­παϊκή Ένωση να αντι­με­τω­πί­σει κρίσεις που δεν γνω­ρί­ζουν σύνορα, όταν η λήψη των κρί­σι­μων απο­φά­σεων παρα­μέ­νει σε μεγάλο βαθμό κατα­κερ­μα­τι­σμένη μεταξύ των κρατών-μελών.

«Παρα­κο­λουθώ τη Θέουτα πάνω από 20 χρόνια»

Η Δάφνη Γώγου δεν προ­σέγ­γισε τα γεγο­νότα της Θέουτα μόνο μέσα από τη θεσμική της ιδιό­τητα. Όπως απο­κά­λυψε, έχει επι­σκε­φθεί επα­νει­λημ­μένα την περιοχή για επαγ­γελ­μα­τι­κούς λόγους και παρα­κο­λου­θεί το ζήτημα προ­σω­πικά για περισ­σό­τε­ρες από δύο δεκα­ε­τίες. «Έχω πάει πολλές φορές στη Θέουτα επαγ­γελ­μα­τικά, οπότε είναι ένα θέμα που παρα­κο­λου­θούμε πάρα πολλά χρόνια, και εγώ προ­σω­πικά πάνω από 20 χρόνια», ανέφερε, δίνο­ντας από την αρχή στη συζή­τηση μια δια­φο­ρε­τική διά­σταση. Η εικόνα που περιέ­γραψε είναι πρω­το­φα­νής ακόμη και για μια περιοχή που έχει βρεθεί επα­νει­λημ­μένα στο επί­κε­ντρο μετα­να­στευ­τι­κών πιέσεων: περίπου 60.000 άνθρω­ποι πέρασαν μέσα σε λίγα εικο­σι­τε­τρά­ωρα από το Μαρόκο στη Θέουτα, πολλοί από αυτούς κολυ­μπώ­ντας για να δια­σχί­σουν το θαλάσ­σιο σύνορο. Οι διε­θνείς αντα­πο­κρί­σεις επι­βε­βαιώ­νουν ότι η πόλη, με πλη­θυ­σμό περίπου 85.000 κατοί­κων, βρέθηκε αντι­μέ­τωπη με μια ανθρω­πι­στική και πολι­τική κρίση χωρίς προη­γού­μενο, ενώ δεκάδες άνθρω­ποι έχασαν τη ζωή τους. Για τη Δάφνη Γώγου, όμως, η κρίση δεν προ­έ­κυψε ξαφνικά και δεν μπορεί να εξε­τα­στεί απο­κομ­μένη από τη μακρά και δύσκολη σχέση Ισπα­νίας και Μαρόκου. «Δεν είναι η πρώτη φορά», τόνισε, υπεν­θυ­μί­ζο­ντας την αντί­στοιχη μαζική κίνηση του 2021, αλλά και γεγο­νότα που ανά­γο­νται στην εποχή της κυβέρ­νη­σης Αθνάρ. «Υπάρχει μια δια­χρο­νική διά­σταση στη σχέση Ισπα­νίας–Μαρόκου και μια συστη­μα­τική εργα­λειο­ποί­ηση του μετα­να­στευ­τι­κού για άλλους σκοπούς».

Οι άνθρω­ποι ανα­ζη­τούν μια καλύ­τερη ζωή, αλλά «χρη­σι­μο­ποι­ή­θη­καν»

Η Πρό­ε­δρος της Ελλη­νι­κής Ένωσης για την Ομο­σπον­δία της Ευρώπης στάθηκε ιδιαί­τερα στη διπλή όψη του προ­βλή­μα­τος. Από τη μία πλευρά, υπάρ­χουν νέοι άνθρω­ποι που ανα­ζη­τούν διέξοδο από τη φτώχεια και επι­χει­ρούν, με κίνδυνο της ζωής τους, να φτάσουν σε ευρω­παϊκό έδαφος. Από την άλλη, αυτή ακριβώς η ανάγκη τους μπορεί να μετα­τρα­πεί σε εργα­λείο άσκησης πολι­τι­κής πίεσης. «Οι περισ­σό­τε­ροι είναι νέοι άνθρω­ποι που προ­σπα­θούν να βελ­τιώ­σουν τη ζωή τους και παίρ­νουν αυτό το ρίσκο οικο­νο­μι­κής μετα­νά­στευ­σης. Χρη­σι­μο­ποι­ή­θη­καν όμως στη δεδο­μένη φάση», είπε χαρα­κτη­ρι­στικά. Η εξά­πλωση μιας πλη­ρο­φο­ρίας ή μιας φήμης μέσα από το TikTok και το Facebook μπορεί πλέον να κινη­το­ποι­ή­σει μέσα σε ελά­χι­στο χρόνο δεκάδες χιλιά­δες ανθρώ­πους. Αυτό, όπως προ­έ­κυψε από τη συζή­τηση, δημιουρ­γεί ένα νέο και εξαι­ρε­τικά δύσκολο πεδίο, στο οποίο συνα­ντώ­νται η ανθρώ­πινη από­γνωση, τα δίκτυα δια­κι­νη­τών, η παρα­πλη­ρο­φό­ρηση και οι γεω­πο­λι­τι­κές σκο­πι­μό­τη­τες. Οι ισπα­νι­κές και μαρο­κι­νές αρχές απέ­δω­σαν μέρος της μαζικής κινη­το­ποί­η­σης σε παρα­πλα­νη­τι­κές πλη­ρο­φο­ρίες που κυκλο­φό­ρη­σαν στα μέσα κοι­νω­νι­κής δικτύ­ω­σης σχετικά με δικα­στική απόφαση και τις δυνα­τό­τη­τες παρα­μο­νής στην Ισπανία. Ταυ­τό­χρονα, η δια­χεί­ριση όσων πέρασαν στη Θέουτα προ­σκρούει σε σοβαρά νομικά και ανθρω­πι­στικά ζητή­ματα. Η Δάφνη Γώγου υπεν­θύ­μισε ότι το άρθρο 19 του Χάρτη Θεμε­λιω­δών Δικαιω­μά­των της Ευρω­παϊ­κής Ένωσης απα­γο­ρεύει τις μαζικές απε­λά­σεις. Κάθε περί­πτωση πρέπει να εξε­τά­ζε­ται ατομικά, δια­δι­κα­σία εξαι­ρε­τικά δύσκολη όταν δεκάδες χιλιά­δες άνθρω­ποι φτάνουν μέσα σε τόσο περιο­ρι­σμένο χρονικό διά­στημα.

«Η εργα­λειο­ποί­ηση δίνει ιδέες και σε άλλα κράτη»

Η Θέουτα και η Μελίγια υπά­γο­νται σε ειδικό καθε­στώς ως προς την εφαρ­μογή των κανόνων Σένγκεν, με ελέγ­χους ακόμη και στις μετα­κι­νή­σεις προς την ηπει­ρω­τική Ισπανία. Η ιδιαι­τε­ρό­τητα αυτή, όμως, δεν αναιρεί το γεγονός ότι απο­τε­λούν ευρω­παϊκό έδαφος και εξω­τε­ρικά σύνορα της Ένωσης. Η Δάφνη Γώγου προει­δο­ποί­ησε ότι κάθε φορά που ένα τρίτο κράτος δια­πι­στώ­νει πως μπορεί να χρη­σι­μο­ποι­ή­σει τις μετα­να­στευ­τι­κές ροές ως μέσο πίεσης, δημιουρ­γεί­ται ένα επι­κίν­δυνο προη­γού­μενο. «Η εργα­λειο­ποί­ηση από τρίτα κράτη δίνει ιδέες και σε άλλα κράτη, όπως είδαμε στον Έβρο το 2020 ή στη Λευ­κο­ρω­σία», σημεί­ωσε. Γι’ αυτό, πρό­σθεσε, «η απά­ντηση της Ευρώπης πρέπει να είναι αυστηρή και να δείχνει ενότητα και προ­στα­σία της ασφά­λειας των κρατών-μελών». Επέ­μεινε, μάλιστα, ότι η Ευρώπη δεν πρέπει να περιο­ρί­ζει το βλέμμα της στις ήδη γνωστές εστίες έντασης. Υπάρ­χουν και άλλα κράτη της ευρύ­τε­ρης Μεσο­γείου που αντι­με­τω­πί­ζουν σοβαρά οικο­νο­μικά και κοι­νω­νικά προ­βλή­ματα και θα μπο­ρού­σαν στο μέλλον να επι­χει­ρή­σουν ανά­λο­γες κινή­σεις.

«Δεν είναι μόνο η Τουρκία. Πρέπει να το δούμε πιο σφαι­ρικά», υπο­γράμ­μισε.

Η ευρω­παϊκή αλλη­λεγ­γύη μεταξύ θεωρίας και πράξης

Η κρίση της Θέουτα επα­να­φέ­ρει, σύμφωνα με τη Δάφνη Γώγου, το δια­χρο­νικό ζήτημα της από­στα­σης ανάμεσα στις δια­κη­ρύ­ξεις περί ευρω­παϊ­κής αλλη­λεγ­γύης και στην εφαρ­μογή συγκε­κρι­μέ­νων πολι­τι­κών. «Η νομική υπο­χρέ­ωση αλλη­λεγ­γύης σε ευρω­παϊκό επίπεδο παρα­μέ­νει ένα ζητού­μενο. Υπάρχει από­σταση μεταξύ θεωρίας και εφαρ­μο­γής συγκε­κρι­μέ­νων μέτρων», ανέφερε. Κάθε νέα κρίση, πρό­σθεσε, πρέπει να λει­τουρ­γεί ως μάθημα για τον τρόπο με τον οποίο τρίτες χώρες εκμε­ταλ­λεύ­ο­νται την απουσία μιας ολο­κλη­ρω­μέ­νης ευρω­παϊ­κής πολι­τι­κής. Το νέο Σύμφωνο για τη Μετα­νά­στευση και το Άσυλο, το οποίο τέθηκε σε πλήρη εφαρ­μογή στις 12 Ιουνίου 2026, προ­βλέ­πει κοι­νό­τε­ρες δια­δι­κα­σίες και δικαιό­τερο επι­με­ρι­σμό των ευθυνών. Η Θέουτα απο­τε­λεί μία από τις πρώτες και δυσκο­λό­τε­ρες δοκι­μα­σίες της νέας αυτής αρχι­τε­κτο­νι­κής. Κατά την ίδια, οι συνα­ντή­σεις των αρμό­διων Ευρω­παίων υπουρ­γών δεν πρέπει να μετα­τρέ­πο­νται σε πεδίο εσω­τε­ρι­κών πολι­τι­κών αντι­πα­ρα­θέ­σεων, αλλά να εκπέ­μπουν «ένα μήνυμα ενό­τη­τας, σοβα­ρό­τη­τας, ελέγχου των κατα­στά­σεων και των υβρι­δι­κών απειλών κατά κάποιου κράτους-μέλους». Το μετα­να­στευ­τικό, όπως επι­σή­μανε, βρί­σκε­ται πλέον μαζί με την ακρί­βεια στην κορυφή των ζητη­μά­των που απα­σχο­λούν τους Ευρω­παί­ους πολίτες. Σε μια περίοδο εκλο­γι­κών ανα­με­τρή­σεων σε πολλές χώρες, υπάρχει πάντα ο κίν­δυ­νος οι εθνικές πολι­τι­κές σκο­πι­μό­τη­τες να υπε­ρι­σχύ­σουν της ανάγκης για μια συνε­κτική ευρω­παϊκή απά­ντηση.

Τέταρ­τος καύ­σω­νας στις Βρυ­ξέλ­λες

Από τη Θέουτα, η συζή­τηση πέρασε στην άλλη μεγάλη κρίση που δοκι­μά­ζει ολό­κληρη την Ευρώπη, την κλι­μα­τική αλλαγή και τα ακραία φαι­νό­μενα που πλέον πλήτ­τουν ακόμη και περιο­χές οι οποίες μέχρι πριν από λίγα χρόνια θεω­ρού­σαν τους παρα­τε­τα­μέ­νους καύ­σω­νες και τις μεγάλες πυρ­κα­γιές σχεδόν απο­κλει­στικά μεσο­γειακό πρό­βλημα. Μιλώ­ντας από τις Βρυ­ξέλ­λες, η Δάφνη Γώγου έδωσε μια χαρα­κτη­ρι­στική εικόνα της κατά­στα­σης: «Σήμερα περι­μέ­νουμε στις Βρυ­ξέλ­λες πάνω από 36 βαθμούς. Άκουσα το πρωί τις ειδή­σεις που καλού­σαν στη Βαλονία οι τοπικές αρχές τους ανθρώ­πους να μην πλένουν τα αυτο­κί­νητά τους». Όπως είπε, πρό­κει­ται για το τέταρτο κύμα καύσωνα μέσα στο ίδιο καλο­καίρι. Οι κατοι­κίες στη βόρεια και κεντρική Ευρώπη δεν είναι κατα­σκευα­σμέ­νες για να αντι­με­τω­πί­ζουν τέτοιες θερ­μο­κρα­σίες, ενώ ακόμη και νοσο­κο­μεία δεν δια­θέ­τουν πάντοτε επαρκή κλι­μα­τι­σμό. «Θερ­μο­κρα­σίες που ξεπέ­ρα­σαν στην Κεντρική Ευρώπη τους 40 και 42 βαθμούς είναι πρω­το­φα­νείς», ανέφερε, περι­γρά­φο­ντας έναν ευρω­παϊκό χώρο που δια­πι­στώ­νει ότι οι υπο­δο­μές του σχε­διά­στη­καν για ένα κλίμα το οποίο δεν υπάρχει πλέον.

«Το φαι­νό­μενο ξεπερνά κάθε προ­ε­τοι­μα­σία»

Η Ευρω­παϊκή Ένωση είχε προ­ε­τοι­μα­στεί για τη φετινή αντι­πυ­ρική περίοδο με τη μεγα­λύ­τερη μέχρι σήμερα κινη­το­ποί­ηση του Μηχα­νι­σμού Πολι­τι­κής Προ­στα­σίας. Για το καλο­καίρι του 2026 έχουν τεθεί σε ετοι­μό­τητα 22 πυρο­σβε­στικά αερο­σκάφη, πέντε ελι­κό­πτερα και 777 πυρο­σβέ­στες από 14 χώρες, οι οποίοι έχουν προ­το­πο­θε­τη­θεί σε περιο­χές υψηλού κιν­δύ­νου. Η Δάφνη Γώγου ανα­γνώ­ρισε ότι υπήρξε σοβαρή πανευ­ρω­παϊκή κινη­το­ποί­ηση και ότι οι μηχα­νι­σμοί Πολι­τι­κής Προ­στα­σίας λει­τούρ­γη­σαν. Το μέγεθος και η διάρ­κεια των φαι­νο­μέ­νων, όμως, υπε­ρέ­βη­σαν ακόμη και αυτή την ενι­σχυ­μένη προ­ε­τοι­μα­σία. «Τα μέτρα Πολι­τι­κής Προ­στα­σίας λει­τούρ­γη­σαν, αλλά φάνηκε ότι το φαι­νό­μενο ξεπερνά κάθε προ­ε­τοι­μα­σία που έχει γίνει μέχρι τώρα», είπε. Το νέο στοι­χείο δεν είναι μόνο η ένταση αλλά και η χρονική επέ­κταση της κρίσης. Οι τελευ­ταίες προ­βλέ­ψεις, όπως ανέφερε, μετα­θέ­τουν πλέον την περίοδο υψηλού κιν­δύ­νου έως τον Οκτώ­βριο ή ακόμη και τον Νοέμ­βριο, ενώ στο παρελ­θόν ο σχε­δια­σμός ολο­κλη­ρω­νό­ταν τον Σεπτέμ­βριο.

Το επόμενο βήμα: Μια ευρω­παϊκή πυρο­σβε­στική υπη­ρε­σία

Όταν πολλές χώρες πλήτ­το­νται ταυ­τό­χρονα, τα κράτη-μέλη δεν μπορούν εύκολα να δια­θέ­σουν αερο­σκάφη, πυρο­σβέ­στες και οχήματα για να βοη­θή­σουν το ένα το άλλο. Οι εθνικές δυνά­μεις χρειά­ζο­νται πρω­τί­στως στο εσω­τε­ρικό κάθε χώρας. Αυτό ακριβώς είναι το όριο του σημε­ρι­νού ευρω­παϊ­κού συστή­μα­τος, το οποίο στη­ρί­ζε­ται σε σημα­ντικό βαθμό στη συν­δρομή που προ­σφέ­ρουν τα ίδια τα κράτη. Η Δάφνη Γώγου θεωρεί ότι το επόμενο βήμα πρέπει να εξε­τα­στεί σε καθαρά ευρω­παϊκό επίπεδο. «Σίγουρα αυτό είναι το ζητού­μενο για την επόμενη φάση: εάν θα πρέπει να γίνει μια ευρω­παϊκή πυρο­σβε­στική υπη­ρε­σία και πώς θα λει­τουρ­γεί ο συντο­νι­σμός σε ευρω­παϊκό επίπεδο, ώστε να υπάρχει τελείως δια­φο­ρε­τική δομή και ετοι­μό­τητα». Η πρόταση αυτή δεν αφορά μόνο την αγορά περισ­σό­τε­ρων αερο­σκα­φών. Αφορά τη δημιουρ­γία αυτό­νο­μων ευρω­παϊ­κών δυνα­το­τή­των, οι οποίες θα μπορούν να κινη­το­ποιού­νται όταν οι εθνικοί μηχα­νι­σμοί βρί­σκο­νται ταυ­τό­χρονα υπό πίεση. Προ­ϋ­πο­θέ­τει, όμως, και χρη­μα­το­δό­τηση. Όπως επι­σή­μανε η Δάφνη Γώγου, το κόστος της ανα­γκα­στι­κής επα­νε­ξέ­τα­σης ολό­κλη­ρου του ευρω­παϊ­κού συστή­μα­τος αντι­με­τώ­πι­σης της κλι­μα­τι­κής κρίσης θα βρεθεί στο επί­κε­ντρο των συζη­τή­σεων για το νέο Πολυ­ε­τές Δημο­σιο­νο­μικό Πλαίσιο της Ένωσης. Το Ευρω­παϊκό Συμ­βού­λιο έχει ήδη ζητήσει να προ­χω­ρή­σουν οι σχε­τι­κές δια­πραγ­μα­τεύ­σεις ενόψει της συζή­τη­σης του Οκτω­βρίου.

«Η ολο­κλη­ρω­μένη δια­χεί­ριση απαιτεί πρόληψη»

Για τη Δάφνη Γώγου, πάντως, η ενί­σχυση της κατα­στο­λής δεν αρκεί. «Η ολο­κλη­ρω­μένη δια­χεί­ριση του φαι­νο­μέ­νου απαιτεί πρόληψη», τόνισε, δίνο­ντας ιδιαί­τερη έμφαση στον ρόλο της αυτο­διοί­κη­σης και των τοπικών κοι­νω­νιών. «Είναι καθο­ρι­στικό να ενι­σχυ­θεί ο ρόλος τους, διότι εκεί θα πρέπει να υπάρξει συνερ­γα­σία και ενη­μέ­ρωση του πολίτη», ανέφερε. Στις Βρυ­ξέλ­λες, όπως περιέ­γραψε, οι πολίτες λάμ­βα­ναν σχεδόν κάθε μισή ώρα μηνύ­ματα με οδηγίες για την προ­στα­σία τους από τον καύσωνα. Η ενη­μέ­ρωση πρέπει να φτάνει και στις επι­χει­ρή­σεις, ιδίως σε τομείς όπως ο του­ρι­σμός, οι οποίοι συν­δέ­ο­νται άμεσα με τη δια­χεί­ριση του νερού και τις και­ρι­κές συν­θή­κες. Περιο­ρι­σμοί στη λει­τουρ­γία και την ανα­νέ­ωση του νερού στις πισίνες, συστά­σεις για μικρό­τερη διάρ­κεια στο ντους και απα­γο­ρεύ­σεις άσκοπης κατα­νά­λω­σης απο­τε­λούν ήδη μέρος μιας νέας πραγ­μα­τι­κό­τη­τας για περιο­χές της Ευρώπης που δεν είχαν γνω­ρί­σει στο παρελ­θόν τέτοιες πιέσεις.