Σωτήρης Βαγιανός: Επί επιστολής διαμαρτυρίας, δημοσιεύματος και δημόσιας ανάρτησης προμηθεύτριας εταιρείας βακτηριακών καλλιεργειών, με αίτημα «δημόσιας ανάκλησης»

Α. Η θέση της Επιχείρησης εν συντομία

Η ΔΕΥΑΡ δεν ανακαλεί θέσεις τις οποίες τεκμηριώνει με έγγραφα. Απαντά με τα έγγραφα.

Όσα υποστήριξα δημοσίως περί της μεθόδου της βιοενίσχυσης με καλλιέργειες βακτηρίων δεν αποτελούν προσωπική εκτίμηση ούτε κρίση επί της ποιότητας εμπορικού προϊόντος. Αποτελούν πιστή απόδοση του περιεχομένου της υπ’ ημερομηνία 13.12.2024 «Οικονομικής Προτάσεως Βορείου Τριγώνου Νήσου Ρόδου – Εφαρμογή μεθόδου βιοενίσχυσης με καλλιέργειες βακτηρίων σε ΕΕΛ Βόδι και αντλιοστασίων Δ.Ε. Καλλιθέας – Δ.Ε. Ρόδου – Δ.Ε. Ιαλυσού», η οποία υποβλήθηκε στην Επιχείρηση από την ίδια την εταιρεία και φέρει την υπογραφή της αποκλειστικής αντιπροσώπου.

Από το κείμενο αυτό — και μόνον από αυτό — προκύπτουν τρία πράγματα, τα οποία και εξέθεσα: (α) ότι η προτεινόμενη μέθοδος, κατά τη ρητή περιγραφή της ιδίας της εταιρείας, δεν αυξάνει τη δυναμικότητα επεξεργασίας της ΕΕΛ· (β) ότι το ετήσιο κόστος της υπερβαίνει τα 2 εκατομμύρια ευρώ· και (γ) ότι ο πίνακας δοσολογίας της ίδιας της προτάσεως έχει συνταχθεί επί παροχών που αντιστοιχούν σε εγκατάσταση ήδη επεκταμένη — δηλαδή προϋποθέτει το έργο που η προμηθεύτρια φέρεται να θεωρεί περιττό.

Β. Τι δηλώνει η ίδια η πρόταση ότι κάνουν οι μικροοργανισμοί (σελ. 1–2)

Στη σελίδα 1 η πρόταση προσδιορίζει το αντικείμενο της εφαρμογής ως «εξάλειψη των οσμών, βιοδιάσπαση & βιοαποικοδόμηση» των οργανικών και ανόργανων ουσιών των υγρών αποβλήτων.

Ακολούθως απαριθμεί, επί λέξει, τα επιτυγχανόμενα αποτελέσματα:

• εξάλειψη οσμών στα σημεία εφαρμογής και στον περιβάλλοντα χώρο·
• σταδιακή ρευστοποίηση και μείωση των λιπών και των επιφανειακών στερεών·
• σταδιακή μείωση της παραγόμενης ιλύος κατά 30%–50%·
• σταδιακή βελτίωση της καθιζησιμότητας και μείωση των κροκιδωτικών·
• σταδιακή μείωση της παροχής διαλυμένου οξυγόνου έως 50%, με αντίστοιχη μείωση της κατανάλωσης ηλεκτρικής ενέργειας·
• σταδιακή μείωση των τιμών των χημικών παραμέτρων COD, BOD, TSS.

Στη σελίδα 2, η ίδια η εταιρεία αυτοχαρακτηρίζει το αντικείμενο της προτάσεώς της ως αφορών «βελτίωση λειτουργίας και απόδοσης» της εγκαταστάσεως ΕΕΛ Βόδι.

Ουδεμία — απολύτως ουδεμία — αναφορά υπάρχει σε αύξηση της δυναμικότητας επεξεργασίας. Πουθενά στο σώμα της προτάσεως δεν αναγράφεται πρόσθετο κυβικό μέτρο ημερησίας δυναμικότητας, ούτε πρόσθετος ισοδύναμος πληθυσμός (ι.κ.), ούτε δέσμευση περί συμμορφώσεως της εκροής προς τα όρια της κείμενης νομοθεσίας υπό συνθήκες υπερβάσεως των αδειοδοτημένων παροχών. Όλα τα αναφερόμενα οφέλη είναι, κατά τη ρητή διατύπωση της ιδίας, «σταδιακά», ποιοτικά και βελτιστοποιητικά επί της υφισταμένης εγκαταστάσεως.

Αυτό ακριβώς είπα δημοσίως. Δεν υπάρχει τι να ανακληθεί.

Γ. Γιατί η βιοενίσχυση δεν επιλύει — και δεν μπορεί να επιλύσει — το πρόβλημα της δυναμικότητας

Το πρόβλημα της ΕΕΛ Ρόδου στη θέση «Βόδι» δεν είναι πρόβλημα βιοκινητικής. Είναι πρόβλημα υδραυλικό και γεωμετρικό. Η δυναμικότητα μιας εγκαταστάσεως επεξεργασίας λυμάτων καθορίζεται από μεγέθη τα οποία κανένα πρόσθετο δεν μεταβάλλει:

• ο ωφέλιμος όγκος των βιολογικών αντιδραστήρων και, συνακολούθως, ο υδραυλικός χρόνος παραμονής (HRT = V/Q)·
• η επιφάνεια και το υδραυλικό φορτίο επιφανείας των δεξαμενών τελικής καθίζησης (SOR = Q/A)·
• η εγκατεστημένη ικανότητα μεταφοράς οξυγόνου (kgO₂/h)·
• η δυναμικότητα των έργων εισόδου, της προεπεξεργασίας και της αντλήσεως εισόδου·
• η δυναμικότητα της γραμμής επεξεργασίας ιλύος.

Κανένα εκ των μεγεθών αυτών δεν αυξάνεται με προσθήκη βακτηριακής καλλιέργειας. Ειδικότερα:

1. Έκπλυση της βιομάζας (wash-out). Όταν η παροχή υπερβαίνει τη σχεδιαστική, ο υδραυλικός χρόνος παραμονής και ο χρόνος παραμονής ιλύος πίπτουν κάτω από τα ελάχιστα όρια αναπτύξεως της βιομάζας. Υπό τις συνθήκες αυτές, η προστιθέμενη βιομάζα εκπλύνεται με την εκροή. Δηλαδή: αγοράζονται μικροοργανισμοί οι οποίοι, εξ ορισμού του υδραυλικού καθεστώτος, οδεύουν προς τον αποδέκτη. Το πρόβλημα δεν επιλύεται· χρηματοδοτείται.

2. Οι δεξαμενές καθιζήσεως. Η βελτίωση της καθιζησιμότητας — που πράγματι υπόσχεται η πρόταση — επιδρά οριακά. Δεν αναιρεί όμως το γεγονός ότι, υπό υπέρβαση της παροχής, το υδραυλικό φορτίο επιφανείας των δεξαμενών τελικής καθιζήσεως υπερβαίνει το σχεδιαστικό και επέρχεται διαφυγή αιωρουμένων στερεών, ανεξαρτήτως της ποιότητας της ιλύος.

3. Οι παρασιτικές εισροές. Μείζον τμήμα της υπερφορτίσεως προέρχεται από παρασιτικές εισροές υπογείων υδάτων, συνεπεία της ανυψώσεως του υδροφόρου ορίζοντα. Πρόκειται για ύδατα χαμηλού ρυπαντικού φορτίου. Οι μικροοργανισμοί δεν έχουν ουδεμία επίδραση επί του όγκου των παρασιτικών εισροών. Αντιθέτως, η προκαλούμενη αραίωση μειώνει τη συγκέντρωση του υποστρώματος και δημιουργεί ακριβώς τις συνθήκες υπό τις οποίες η βιοενίσχυση είναι λιγότερο αποτελεσματική.

4. Το διαλυμένο οξυγόνο. Η πρόταση προβάλλει ως πλεονέκτημα τη μείωση της παροχής διαλυμένου οξυγόνου έως 50%. Σε εγκατάσταση η οποία λειτουργεί υπό συνθήκες υπερφορτίσεως — όπου η απαίτηση οξυγόνου αυξάνεται και δεν μειώνεται — η πρόταση αυτή γεννά εύλογο τεχνικό ερώτημα, το οποίο ουδέποτε απαντήθηκε με τεκμηρίωση.

5. Το αδειοδοτικό πλαίσιο. Η δυναμικότητα της ΕΕΛ είναι μέγεθος αδειοδοτημένο, καθοριζόμενο από την εν ισχύι Α.Ε.Π.Ο. (υπ’ αριθμ. πρωτ. οικ. 32074/27.06.2016, Υπουργού Περιβάλλοντος και Ενέργειας). Η αύξηση της δυναμικότητας επιτυγχάνεται με κατασκευή έργων και, οσάκις απαιτείται, με τροποποίηση περιβαλλοντικών όρων. Δεν επιτυγχάνεται με εντολή προμήθειας βακτηριακών καλλιεργειών. Ουδεμία αδειοδοτούσα αρχή, ουδεμία περιβαλλοντική νομοθεσία και ουδεμία Οδηγία (91/271/ΕΟΚ) αναγνωρίζει πρόσθετο ως υποκατάστατο αδειοδοτημένης δυναμικότητας.

Προσθέτω, διότι έχει σημασία: στις δύο προδικαστικές προσφυγές που κατατέθηκαν ενώπιον της Ε.Α.ΔΗ.ΣΥ. κατά της διαδικασίας των κατεπειγόντων έργων επεκτάσεως, από εξειδικευμένες εταιρείες περιβαλλοντικών έργων, ουδείς — απολύτως ουδείς — προέβαλε τη βιοενίσχυση ως εναλλακτική λύση αντί της επεκτάσεως. Και τούτο διότι κανείς τεχνικός δεν την θεωρεί εναλλακτική λύση.

Δ. Το κρίσιμο στοιχείο: ο πίνακας δοσολογίας προϋποθέτει την επέκταση

Το πλέον αποκαλυπτικό στοιχείο βρίσκεται στην ίδια την πρόταση. Ο πίνακας δοσολογίας του σκευάσματος ROETECH 106B έχει συνταχθεί με βάση τις εξής «μέγιστες παροχές ημέρας».

Η τιμή των 27.000 m³/ημέρα αντιστοιχεί, κατ’ ουσίαν, στη σημερινή αδειοδοτημένη μέση θερινή δυναμικότητα της εγκαταστάσεως. Η τιμή, όμως, των 54.000 m³/ημέρα για την περίοδο αιχμής είναι υπερδιπλάσια αυτής και ταυτίζεται πρακτικά με το μέγεθος της αδειοδοτημένης αλλά μηδέποτε υλοποιηθείσης επεκτάσεως της εγκαταστάσεως.

Με άλλα λόγια: η ίδια η προμηθεύτρια, τον Δεκέμβριο του 2024, υπολόγισε τη δοσολογία της επί εγκαταστάσεως που έχει ήδη επεκταθεί. Έδωσε προσφορά, δηλαδή, για την εφαρμογή του προϊόντος της σε μονάδα που δεν υπάρχει και η οποία δημιουργείται μόνο διά της εκτελέσεως των έργων επεκτάσεως. Η πρόταση, επομένως, δεν αποτελεί εναλλακτική της επεκτάσεως· προϋποθέτει την επέκταση και προστίθεται σε αυτήν.

Τούτο συνιστά, κατά τη γνώμη μου, την πληρέστερη απάντηση επί της ουσίας: το ίδιο το έγγραφο της εταιρείας αναγνωρίζει, εμμέσως πλην σαφώς, ότι η σημερινή δυναμικότητα δεν επαρκεί.

Ε. Το ύψος του κόστους ετησίως

Η πρόταση φέρει «Γενικό Σύνολο» 2.096.800,00 ευρώ, άνευ Φ.Π.Α., για ένα και μόνον έτος εφαρμογής, με ρητή σημείωση της ιδίας ότι «η εφαρμογή των μικροοργανισμών είναι καθημερινή» — ήτοι πρόκειται για διαρκή, επαναλαμβανόμενη ετησίως δαπάνη.

Οι αριθμοί αυτοί, αναγόμενοι σε δείκτες, έχουν την εξής σημασία:

• το σκεύασμα, μόνον αυτό, αντιστοιχεί σε 1.920.000 € ετησίως, δηλαδή στο 91,6% της συνολικής δαπάνης·
• η μονάδα τιμήματος ανέρχεται σε 4.000,00 € ανά δοχείο 24 kg, ήτοι περίπου 166,67 € ανά κιλό, για συνολική ετήσια ποσότητα 11.520 kg·
• με τους αναλογούντες συντελεστές Φ.Π.Α. που η ίδια η πρόταση προσδιορίζει (13% επί των μικροοργανισμών, 6% επί της ουρίας, 24% επί των υπηρεσιών), η ετήσια δαπάνη διαμορφώνεται σε περίπου 2.386.672,00 €·
• υπολογιζόμενη επί των μεγίστων παροχών που δηλώνει η ίδια η πρόταση (περί τα 10,7 εκατ. m³ ετησίως), η δαπάνη αντιστοιχεί σε περίπου 0,20 € ανά κυβικό μέτρο επεξεργαζομένων λυμάτων — μόνον για το πρόσθετο. Επί των πραγματικών μέσων παροχών, ο δείκτης είναι σημαντικά υψηλότερος·
• σε ορίζοντα δεκαετίας, η δαπάνη υπερβαίνει τα 20,9 εκατ. ευρώ άνευ Φ.Π.Α., χωρίς να καταλείπει ούτε ένα πάγιο περιουσιακό στοιχείο, ούτε ένα κυβικό μέτρο πρόσθετης αδειοδοτημένης δυναμικότητας.

Σημειώνω, τέλος, ότι η πρόταση μετακυλίει στη Δ.Ε.Υ.Α.Ρ. και το κόστος μισθοδοσίας προσωπικού της προμηθεύτριας (δύο υπάλληλοι και ένας χημικός μηχανικός, 107.600 € ετησίως), καθώς και αμοιβή μελέτης 15.000 €. Παρατηρώ, επιπροσθέτως, ότι ο πίνακας εργατικών της σελίδας 2 περιλαμβάνει έναν υπάλληλο, ενώ ο συγκεντρωτικός πίνακας της σελίδας 3 τιμολογεί δύο.

Ερωτώ, λοιπόν, δημοσίως και ευθέως: δικαιολογείται η ανάληψη διαρκούς ετησίας υποχρεώσεως άνω των 2 εκατομμυρίων ευρώ, εις βάρος των τελών των Ροδίων, για μέθοδο η οποία — κατά την ίδια την περιγραφή του προμηθευτή — δεν προσθέτει δυναμικότητα και δεν εξασφαλίζει συμμόρφωση της εκροής;

Η υποβληθείσα πρόταση δεν κατετέθη στο πλαίσιο διαγωνιστικής διαδικασίας. Υπεβλήθη, κατά τη ρητή διατύπωση της ιδίας, «κατόπιν επικοινωνίας». Πρόκειται, δηλαδή, για αυτοκλήτως υποβληθείσα εμπορική πρόταση.

Επομένως, ουδεμία «ανάθεση» υπήρξε δυνατόν να δοθεί ή να στερηθεί. Η πρόταση αξιολογήθηκε επί του περιεχομένου της, κρίθηκε δυσανάλογα υψηλού κόστους έναντι μη ποσοτικοποιημένου αποτελέσματος, και δεν έγινε αποδεκτή. Η κρίση αυτή είναι πλήρως τεκμηριωμένη και υπερασπίσιμη ενώπιον οποιουδήποτε ελεγκτικού μηχανισμού.

Ως Διοίκηση έχουμε επιλέξει να αξιολογούμε προσφορές με βάση έγγραφα, αριθμούς και τεχνική επάρκεια —όχι με βάση πρόσωπα , σχέσεις ή προσδοκίες. Αυτό δεν θα μεταβληθεί.

ΣΤ. Ως προς το αίτημα «δημόσιας ανακλήσεως»

Ανάκληση χωρεί επί ανακριβούς ισχυρισμού. Οι ισχυρισμοί μου δεν είναι ανακριβείς· είναι αντίγραφο του περιεχομένου εγγράφου που η ίδια η εταιρεία συνέταξε, υπέγραψε και υπέβαλε στη Δ.Ε.Υ.Α.Ρ.

Ως εκ τούτου, δεν ανακαλώ. Αντ’ αυτού, θέτω το έγγραφο στη διάθεση κάθε ενδιαφερόμενου, κάθε δημοτικού και περιφερειακού συμβούλου και κάθε πολίτη που επιθυμεί να το αναγνώσει, ώστε ο καθένας να κρίνει μόνος του δύο πράγματα: τι υπόσχεται η μέθοδος και τι κοστίζει.

Η Δ.Ε.Υ.Α.Ρ. δεν έχει ουδέν να προσάψει στην εταιρεία ως προς την ποιότητα ή τη νομιμότητα των προϊόντων της, ούτε αμφισβητεί τις πιστοποιήσεις τις οποίες επικαλείται. Η βιοενίσχυση είναι χρήσιμο εργαλείο για συγκεκριμένους σκοπούς — απόσμηση, διαχείριση λιπών σε αντλιοστάσια, βελτίωση χαρακτηριστικών ιλύος. Δεν είναι, ούτε διατείνεται η ίδια ότι είναι, μέσο αυξήσεως της δυναμικότητας μιας εγκαταστάσεως επεξεργασίας λυμάτων.

Ζ. Κατακλείδα

Η μοναδική τεχνικά και περιβαλλοντικά επαρκής απάντηση στο πρόβλημα της ΕΕΛ Ρόδου είναι η επαύξηση της δυναμικότητάς της με κατασκευασμένα έργα: έργα εισόδου, βιολογική γραμμή, τελική επεξεργασία, γραμμή ιλύος. Αυτό ακριβώς υλοποιεί η Επιχείρηση, με δεσμευτικές εγγυήσεις αποδόσεως και δοκιμαστική λειτουργία — και αυτό είναι το μόνο που παραδίδει στο νησί υποδομή, αντί για μια διαρκή ετήσια δαπάνη.

Η διοίκηση της Δ.Ε.Υ.Α.Ρ. σταθμίζει το δημόσιο συμφέρον και το κόστος που επωμίζονται οι δημότες. Θα συνεχίσει να το κάνει, ανεξαρτήτως πιέσεων και ανεξαρτήτως δημοσιευμάτων.