Σαρωτικές αλλαγές στο μεταναστευτικό: “Screening” και fast – track διαδικασίες από τον Ιούνιο

Από τις 12 Ιουνίου τίθεται στα­διακά σε εφαρ­μογή το νέο Ευρω­παϊκό Σύμφωνο για τη Μετα­νά­στευση και το Άσυλο, φέρ­νο­ντας σαρω­τι­κές αλλαγές στον τρόπο με τον οποίο η Ευρω­παϊκή Ένωση και ιδιαί­τερα οι χώρες πρώτης γραμμής όπως η Ελλάδα, θα δια­χει­ρί­ζο­νται τις παρά­τυ­πες αφίξεις μετα­να­στών και προ­σφύ­γων.

Το νέο πλαίσιο βασί­ζε­ται μεταξύ άλλων, σε δύο κεντρι­κούς άξονες: τον υπο­χρε­ω­τικό προ­έ­λεγχο (“screening”) όλων όσοι εισέρ­χο­νται παρά­τυπα στην ΕΕ και την επι­τά­χυνση των δια­δι­κα­σιών ασύλου μέσω fast-track συνο­ρια­κών δια­δι­κα­σιών με αυστηρά χρο­νο­δια­γράμ­ματα.

Η κυβέρ­νηση βλέπει το νέο Σύμφωνο ως μια πιο αυστηρή αλλά και πιο λει­τουρ­γική ευρω­παϊκή απά­ντηση στη δια­χεί­ριση των μετα­να­στευ­τι­κών ροών, δίνο­ντας έμφαση στον έλεγχο των συνόρων, στην ταχύ­τερη κατα­γραφή και στις επι­στρο­φές.

Ο υπουρ­γός Μετα­νά­στευ­σης και Ασύλου, Θάνος Πλεύρης, έχει υπο­στη­ρί­ξει ότι το νέο πλαίσιο απο­τε­λεί «ένα ανα­γκαίο εργα­λείο προ­στα­σίας των ευρω­παϊ­κών συνόρων», επι­μέ­νο­ντας στον «δια­χω­ρι­σμό προ­σφύ­γων και παρά­νο­μων μετα­να­στών» και στην ανάγκη ενί­σχυ­σης των επι­στρο­φών όσων δεν δικαιού­νται διεθνή προ­στα­σία. Παράλ­ληλα, έχει τονίσει ότι η Ευρώπη «οφείλει να δώσει μεγα­λύ­τερη έμφαση στην απο­τροπή και στην προ­στα­σία των εξω­τε­ρι­κών συνόρων». Εξάλλου, ιδιαί­τερα αυστηρό μήνυμα για τη δια­χεί­ριση των μετα­να­στευ­τι­κών ροών έστειλε ο κ. Πλεύρης, προει­δο­ποιώ­ντας ότι εάν η αυξη­μένη πίεση στα σύνορα συνε­χι­στεί, η κυβέρ­νηση είναι έτοιμη να προ­χω­ρή­σει σε ακόμη σκλη­ρό­τερα μέτρα.

Ο Θάνος Πλεύρης Συνέ­χιση στη συζή­τηση του σχεδίου νόμου “Προ­ώ­θηση πολι­τι­κών νόμιμης μετα­νά­στευ­σης, ενσω­μά­τωση της Οδηγίας (ΕΕ) 2024/1233 σχετικά με ενιαία δια­δι­κα­σία υπο­βο­λής αίτησης για τη χορή­γηση στους υπη­κό­ους τρίτων χωρών, ενιαίας άδειας δια­μο­νής και εργα­σίας στην επι­κρά­τεια κράτους μέλους και σχετικά με κοινό σύνολο δικαιω­μά­των για τους εργα­ζο­μέ­νους από τρίτες χώρες που δια­μέ­νουν νομίμως σε κράτος μέλος, τρο­πο­ποι­ή­σεις του Κώδικα Μετα­νά­στευ­σης και άλλες δια­τά­ξεις © eurokinissi

Μιλώ­ντας στη Βουλή, με αφορμή τις αυξη­μέ­νες αφίξεις στην Κρήτη, όπου μόνο σε μία ημέρα κατα­γρά­φη­καν περίπου 600 αφίξεις μετα­να­στών, ο υπουρ­γός είπε ότι «εάν αυτό που συνέβη χθες δεν είναι εξαί­ρεση και γίνει ο κανόνας, θα πάρουμε πάρα πολύ σκληρά μέτρα, πολύ πιο σκληρά από την απλή ανα­στολή ασύλου». Παράλ­ληλα, υπο­γράμ­μισε ότι «δεν θα επι­τρέ­ψουμε να συμβεί αυτό που έγινε το 2015 που πέρασαν 1 εκα­τομ­μύ­ριο άνθρω­ποι και λιά­ζο­νταν. Η χώρα έχει σύνορα και φυλάσ­σο­νται». Ο κ. Πλεύρης συνέ­δεσε ευθέως τη νέα πολι­τική με την πλήρη εφαρ­μογή του νέου Συμ­φώ­νου Μετα­νά­στευ­σης από τις 12 Ιουνίου, σημειώ­νο­ντας ότι όσοι έχουν πιθα­νό­τη­τες να λάβουν άσυλο θα μετα­φέ­ρο­νται σε ανοι­χτές δομές, ενώ οι υπό­λοι­ποι θα παρα­μέ­νουν σε κλει­στές δομές υπό κράτηση, με εξέταση του αιτή­μα­τός τους εντός 12 εβδο­μά­δων και επι­στροφή σε περί­πτωση απόρ­ρι­ψης.

Το υπο­χρε­ω­τικό screening στα σύνορα

Το πρώτο μεγάλο κεφά­λαιο του νέου Συμ­φώ­νου αφορά τον υπο­χρε­ω­τικό προ­έ­λεγχο όλων των παρά­τυπα εισερ­χό­με­νων μετα­να­στών και προ­σφύ­γων πριν ακόμη θεω­ρη­θεί ότι έχουν εισέλ­θει κανο­νικά στην ευρω­παϊκή επι­κρά­τεια.

Στο στάδιο αυτό, θα πραγ­μα­το­ποιεί­ται εξα­κρί­βωση ταυ­τό­τη­τας, λήψη βιο­με­τρι­κών δεδο­μέ­νων, έλεγχος ασφα­λείας, υγειο­νο­μι­κός έλεγχος και δια­σταύ­ρωση στοι­χείων με ευρω­παϊ­κές βάσεις δεδο­μέ­νων.

Κεντρικό ρόλο αποκτά το νέο Eurodac, το οποίο επε­κτεί­νε­ται σημα­ντικά, επι­τρέ­πο­ντας ευρύ­τερη συλλογή βιο­με­τρι­κών στοι­χείων και ενι­σχυ­μένη παρα­κο­λού­θηση μετα­κι­νή­σεων εντός της Ευρω­παϊ­κής Ένωσης.

Ο Διοι­κη­τής της Ελλη­νι­κής Υπη­ρε­σίας Ασύλου και πρό­ε­δρος του Διοι­κη­τι­κού Συμ­βου­λίου του EUAA, Μάριος Καλέας, μιλώ­ντας στο ΑΠΕ-ΜΠΕ, εκτιμά ότι η Ελλάδα βρί­σκε­ται σήμερα σε σαφώς καλύ­τερη θέση σε σχέση με τα προη­γού­μενα χρόνια.

«Η Ελλάδα τα τελευ­ταία χρόνια έχει κάνει μια πολύ σημα­ντική μετά­βαση από ένα απο­σπα­σμα­τικό μοντέλο δια­χεί­ρι­σης μετα­να­στευ­τι­κών ροών σε ένα πιο οργα­νω­μένο και επι­χει­ρη­σιακά δομη­μένο σύστημα υπο­δο­χής, ταυ­το­ποί­η­σης και ελέγχου», δηλώνει.

Όπως σημειώ­νει, το νέο screening «δεν ξεκινά από το μηδέν, αλλά έρχεται να “κου­μπώ­σει” πάνω σε υπάρ­χου­σες υπο­δο­μές, τεχνο­γνω­σία και ψηφιακά εργα­λεία που ήδη λει­τουρ­γούν στα εθνικά μας σύνορα, που είναι και ευρω­παϊκά».

Ο ίδιος ανα­γνω­ρί­ζει πάντως ότι η εφαρ­μογή του νέου μηχα­νι­σμού δεν απο­τε­λεί μια απλή δια­δι­κα­σία.

«Η πλήρης εφαρ­μογή από τις 12 Ιουνίου ενός τόσο απαι­τη­τι­κού ευρω­παϊ­κού μηχα­νι­σμού δεν είναι μια απλή διοι­κη­τική άσκηση. Απαιτεί επι­πλέον προ­σω­πικό, δια­λει­τουρ­γικά πλη­ρο­φο­ριακά συστή­ματα, συνεχή εκπαί­δευση και στενή συνερ­γα­σία όλων των εμπλε­κό­με­νων Αρχών από την Αστυ­νο­μία και το Λιμε­νικό μέχρι τις Υπη­ρε­σίες Ασύλου, Πρώτης Υπο­δο­χής και τις ευρω­παϊ­κές υπη­ρε­σίες όπως ο Frontex και το EUAA», τονίζει.

Κατά τον ίδιο, η βασική δυσκο­λία δεν αφορά απλώς την κατα­γραφή των αφίξεων αλλά την ταχύ­τητα και την αξιο­πι­στία του μηχα­νι­σμού.

«Η πραγ­μα­τική πρό­κληση εν προ­κει­μένω δεν είναι αυτή καθαυτή η κατα­γραφή και το screening των αφίξεων, αλλά η ταχύ­τητα και η αξιο­πι­στία της δια­δι­κα­σίας. Να μπορεί, με άλλα λόγια, το κράτος μέσα σε λίγες ώρες ή ημέρες να γνω­ρί­ζει ποιος εισέρ­χε­ται, από πού προ­έρ­χε­ται, αν είναι ευά­λω­τος, αν δικαιού­ται διεθνή προ­στα­σία ή αν συντρέ­χουν λόγοι εθνικής ασφα­λείας ή δημό­σιας τάξης», ανα­φέ­ρει χαρα­κτη­ρι­στικά.

Ο κ. Καλέας υπο­γραμ­μί­ζει ακόμη ότι η επι­τυ­χία του νέου πλαι­σίου δεν θα εξαρ­τη­θεί μόνο από την ελλη­νική προ­ε­τοι­μα­σία αλλά και από τη στάση της Ευρω­παϊ­κής Ένωσης απέ­να­ντι στις χώρες πρώτης γραμμής.

«Η Ελλάδα σήμερα βρί­σκε­ται σαφώς σε καλύ­τερη θέση σε σχέση με το παρελ­θόν. Ωστόσο, η επι­τυ­χία του νέου πλαι­σίου θα εξαρ­τη­θεί και από το κατά πόσο η Ευρώπη θα στη­ρί­ξει έμπρα­κτα τις χώρες πρώτης γραμμής, όχι μόνο θεω­ρη­τικά με δηλώ­σεις, αλλά και με πόρους, προ­σω­πικό και πραγ­μα­τική κατα­νομή ευθύνης», επι­ση­μαί­νει.

Fast-track άσυλο και απο­φά­σεις εντός 12 εβδο­μά­δων

Το δεύτερο κρίσιμο σκέλος του Συμ­φώ­νου αφορά την επι­τά­χυνση των δια­δι­κα­σιών ασύλου, με στόχο να περιο­ρι­στούν οι πολυ­ε­τείς εκκρε­μό­τη­τες που χαρα­κτή­ρι­ζαν επί χρόνια το ευρω­παϊκό σύστημα.

Το νέο πλαίσιο προ­βλέ­πει συνο­ρια­κές δια­δι­κα­σίες ταχείας αξιο­λό­γη­σης, αυστηρά χρο­νο­δια­γράμ­ματα, γρη­γο­ρό­τερη απόρ­ριψη αιτή­σεων που θεω­ρού­νται προ­δή­λως αβά­σι­μες και ειδική αντι­με­τώ­πιση αιτού­ντων από χώρες με χαμηλά ποσοστά ανα­γνώ­ρι­σης ασύλου.

Στην πράξη, πολλές αιτή­σεις θα εξε­τά­ζο­νται ενώ οι αιτού­ντες παρα­μέ­νουν σε κλει­στές ή ελεγ­χό­με­νες δομές κοντά στα σύνορα, χωρίς άμεση μετα­φορά στην ενδο­χώρα.

Ο Μάριος Καλέας σημειώ­νει ότι η βασική λογική του νέου συστή­μα­τος είναι η «γρήγορη πρώτη κρίση» ήδη από τα σύνορα.

«Αυτό που αλλάζει ουσια­στικά, είναι ότι το νέο Σύμφωνο επι­χει­ρεί να μετα­φέ­ρει τη λογική της “γρή­γο­ρης πρώτης κρίσης” ήδη από τα σύνορα. Στόχος είναι να περιο­ρι­στούν οι πολυ­ε­τείς εκκρε­μό­τη­τες και να υπάρχει πιο άμεση εικόνα για το ποιος δικαιού­ται προ­στα­σία και ποιος όχι», δηλώνει.

Όπως εξηγεί, για τον αιτού­ντα άσυλο αυτό σημαί­νει ότι «οι δια­δι­κα­σίες γίνο­νται πιο σύντο­μες, πιο συγκε­ντρω­μέ­νες και με αυστη­ρό­τερα χρο­νο­δια­γράμ­ματα».

«Οι υπο­θέ­σεις που θεω­ρού­νται προ­φα­νώς αβά­σι­μες ή ότι δεν συνά­δουν με το προφίλ του πρό­σφυγα θα εξε­τά­ζο­νται ταχύ­τερα και θα τελε­σι­δι­κούν εντός 12 εβδο­μά­δων, ενώ μεγα­λύ­τερο βάρος θα δίνεται στη χώρα προ­έ­λευ­σης, στα δια­θέ­σιμα στοι­χεία ταυ­το­ποί­η­σης και στη συνερ­γα­σία του ίδιου του αιτού­ντος με τις αρχές», σημειώ­νει.

Παράλ­ληλα, υπο­γραμ­μί­ζει ότι «η φιλο­σο­φία του νέου συστή­μα­τος είναι ότι η αβε­βαιό­τητα δεν ωφελεί κανέναν. Ούτε τον άνθρωπο που χρήζει προ­στα­σίας, ούτε τα κράτη που καλού­νται να δια­χει­ρι­στούν μεγάλες πιέσεις στα σύνορά τους». Ο ίδιος επι­μέ­νει ότι η επι­τά­χυνση των δια­δι­κα­σιών δεν πρέπει να οδη­γή­σει σε πρό­χει­ρες απο­φά­σεις.

«Το κρίσιμο, όμως, είναι η επι­τά­χυνση να μην γίνει εις βάρος της ουσίας. Η ταχύ­τητα είναι σημα­ντική, αλλά η αξιο­πι­στία της από­φα­σης είναι εξίσου απα­ραί­τητη. Ένα λει­τουρ­γικό σύστημα ασύλου πρέπει να είναι ταυ­τό­χρονα γρήγορο, δίκαιο και νομικά ασφαλές. Απαι­τεί­ται δηλαδή ένας συγκε­ρα­σμός ταχύ­τη­τας και αξιο­πι­στίας των δια­δι­κα­σιών», τονίζει.

Οι ανη­συ­χίες για «τυπο­ποι­η­μέ­νες» απορ­ρί­ψεις

Το νέο Σύμφωνο έχει ήδη προ­κα­λέ­σει έντονες συζη­τή­σεις σε ευρω­παϊκό επίπεδο, με οργα­νώ­σεις ανθρω­πί­νων δικαιω­μά­των και νομι­κούς φορείς να εκφρά­ζουν ανη­συ­χίες ότι η πίεση χρόνου μπορεί να οδη­γή­σει σε βια­στι­κές ή «τυπο­ποι­η­μέ­νες» απορ­ρί­ψεις αιτή­σεων ασύλου.

Ο Μάριος Καλέας ανα­γνω­ρί­ζει ότι πρό­κει­ται για έναν προ­βλη­μα­τι­σμό που υπάρχει σε όλη την Ευρώπη.

«Είναι μια συζή­τηση που υπάρχει σε όλη την Ευρώπη και είναι απο­λύ­τως θεμιτό να τίθεται. Όταν οι δια­δι­κα­σίες γίνο­νται πιο γρή­γο­ρες, εύλογα γεν­νά­ται το ερώτημα αν μπορεί να χαθεί η εξα­το­μι­κευ­μένη κρίση κάθε υπό­θε­σης», δηλώνει.

Απορ­ρί­πτει, ωστόσο, το ενδε­χό­μενο επι­στρο­φής σε ένα μοντέλο μακρο­χρό­νιων καθυ­στε­ρή­σεων.

«Η απά­ντηση, όμως, δεν μπορεί να είναι η επι­στροφή σε ένα αργό και δυσλει­τουρ­γικό σύστημα που παράγει τερά­στιες καθυ­στε­ρή­σεις και τελικά υπο­νο­μεύει την ίδια την αξιο­πι­στία του ασύλου. Το ζητού­μενο είναι να συν­δυα­στεί η ταχύ­τητα με τις θεσμι­κές εγγυ­ή­σεις», σημειώ­νει.

Όπως υπο­γραμ­μί­ζει, «κάθε αίτηση εξα­κο­λου­θεί να εξε­τά­ζε­ται ατομικά, με βάση το διεθνές και ευρω­παϊκό δίκαιο, το προ­σω­πικό ιστο­ρικό του αιτού­ντος και τις πραγ­μα­τι­κές συν­θή­κες στη χώρα προ­έ­λευ­σης».

Παράλ­ληλα, υπεν­θυ­μί­ζει ότι «υπάρ­χουν δικλεί­δες όπως η δυνα­τό­τητα προ­σφυ­γής, η νομική συν­δρομή και ο δικα­στι­κός έλεγχος».

«Η μεγάλη εικόνα είναι ότι η Ευρώπη προ­σπα­θεί να περάσει από μια εποχή “δια­χεί­ρι­σης κρίσης” σε ένα πιο σταθερό και προ­βλέ­ψιμο σύστημα. Αυτό απαιτεί πιο γρή­γο­ρες απο­φά­σεις, αλλά όχι πρό­χει­ρες απο­φά­σεις. Η ισορ­ρο­πία ανάμεσα στην απο­τε­λε­σμα­τι­κό­τητα και στον σεβασμό του διε­θνούς δικαίου είναι το πραγ­μα­τικό στοί­χημα», τονίζει.

Το νέο Eurodac και τα βιο­με­τρικά δεδο­μένα

Σημα­ντι­κές αλλαγές φέρνει και η νέα μορφή του Eurodac, το οποίο θα λει­τουρ­γεί ως ο βασικός ευρω­παϊ­κός μηχα­νι­σμός κατα­γρα­φής και παρα­κο­λού­θη­σης αφίξεων.

Ο Μάριος Καλέας χαρα­κτη­ρί­ζει το νέο Eurodac «τον ψηφιακό πυρήνα του νέου ευρω­παϊ­κού πλαι­σίου δια­χεί­ρι­σης μετα­νά­στευ­σης και ασύλου».

Όπως εξηγεί, «η βασική αλλαγή είναι ότι η Ευρω­παϊκή Ένωση θέλει πλέον πιο ακριβή και πιο δια­λει­τουρ­γική κατα­γραφή των αφίξεων, ώστε να γνω­ρί­ζει καλύ­τερα ποιος εισέρ­χε­ται, πού κατα­γρά­φε­ται και πώς μετα­κι­νεί­ται εντός του ευρω­παϊ­κού χώρου».

Για την Ελλάδα, αυτό σημαί­νει «ενί­σχυση των υπο­δο­μών κατα­γρα­φής στα σημεία πρώτης υπο­δο­χής, εκτε­νέ­στερη χρήση βιο­με­τρι­κών δεδο­μέ­νων και δια­σύν­δεση με ευρω­παϊ­κές βάσεις ασφα­λείας και ταυ­το­ποί­η­σης».

Ο ίδιος ανα­γνω­ρί­ζει ότι η διεύ­ρυνση της χρήσης βιο­με­τρι­κών δεδο­μέ­νων εγείρει σοβαρά ζητή­ματα προ­στα­σίας προ­σω­πι­κών δεδο­μέ­νων.

«Η χρήση τόσο ευαί­σθη­των δεδο­μέ­νων δεν μπορεί παρά να συνο­δεύ­ε­ται από αυστηρό ευρω­παϊκό πλαίσιο προ­στα­σίας προ­σω­πι­κών δεδο­μέ­νων. Η πρό­σβαση στα στοι­χεία αυτά είναι δια­βαθ­μι­σμένη, κατα­γρά­φε­ται ηλε­κτρο­νικά, υπό­κει­ται σε ελέγ­χους και περιο­ρί­ζε­ται απο­κλει­στικά για συγκε­κρι­μέ­νους σκοπούς που προ­βλέ­πει η ευρω­παϊκή νομο­θε­σία», σημειώ­νει.

Και προ­σθέ­τει: «Η μεγάλη πρό­κληση για όλα τα κράτη μέλη είναι να βρουν τη σωστή ισορ­ρο­πία ανάμεσα στην ασφά­λεια και στα ατομικά δικαιώ­ματα. Στη σημε­ρινή εποχή, η απο­τε­λε­σμα­τική δια­χεί­ριση των συνόρων περνά ανα­πό­φευ­κτα μέσα από την τεχνο­λο­γία — αλλά η τεχνο­λο­γία πρέπει πάντα να λει­τουρ­γεί μέσα σε ένα αυστηρό νομικό πλαίσιο».

Η πίεση στις χώρες πρώτης γραμμής

Παρά τις αλλαγές που εισάγει το νέο Σύμφωνο, παρα­μέ­νει ανοιχτό το ερώτημα κατά πόσο θα υπάρξει πραγ­μα­τική ανα­κα­τα­νομή βαρών μεταξύ των κρατών-μελών.

Ο Μάριος Καλέας χαρα­κτη­ρί­ζει το νέο Σύμφωνο «την πιο σοβαρή προ­σπά­θεια των τελευ­ταίων ετών να υπάρξει ένας κοινός ευρω­παϊ­κός μηχα­νι­σμός δια­χεί­ρι­σης της παρά­νο­μης μετα­νά­στευ­σης».

«Για πρώτη φορά επι­χει­ρεί­ται να συν­δε­θεί η ευθύνη προ­στα­σίας των εξω­τε­ρι­κών συνόρων με μια μορφή υπο­χρε­ω­τι­κής ευρω­παϊ­κής αλλη­λεγ­γύης», σημειώ­νει.

Ωστόσο, εμφα­νί­ζε­ται ρεα­λι­στής για τις ανι­σορ­ρο­πίες που παρα­μέ­νουν.

«Η γεω­γρα­φία δεν αλλάζει. Η Ελλάδα, η Κύπρος, η Μάλτα, η Ιταλία και η Ισπανία θα συνε­χί­σουν να δέχο­νται την πρώτη και μεγα­λύ­τερη πίεση, ακριβώς επειδή απο­τε­λούν τα εξω­τε­ρικά σύνορα της Ευρώπης», δηλώνει.

Κατά τον ίδιο, το βασικό ερώτημα είναι «αν το νέο πλαίσιο θα μετα­τρέ­ψει αυτή την πίεση σε πραγ­μα­τικά κοινή ευρω­παϊκή ευθύνη».

«Δηλαδή, αν οι υπό­λοι­πες χώρες θα συμ­βά­λουν ουσια­στικά κυρίως μέσω μετε­γκα­τα­στά­σεων και δευ­τε­ρευό­ντως μέσω οικο­νο­μι­κής στή­ρι­ξης ή επι­χει­ρη­σια­κής συν­δρο­μής», εξηγεί.

«Η αλήθεια είναι ότι το νέο Σύμφωνο δεν λύνει μαγικά όλες τις ανι­σορ­ρο­πίες ούτε πρό­κει­ται για ένα πλαίσιο που θερα­πεύει από μόνο του όλες τις παθο­γέ­νειες και δομικές αδυ­να­μίες του ευρω­παϊ­κού μετα­να­στευ­τι­κού οικο­δο­μή­μα­τος. Δημιουρ­γεί όμως, ένα πιο σταθερό και πιο προ­βλέ­ψιμο πλαίσιο από αυτό που υπήρχε μέχρι σήμερα. Και αυτό, σε ένα τόσο σύνθετο και ευαί­σθητο ζήτημα όπως η δια­χεί­ριση της παρά­νο­μης μετα­νά­στευ­σης, είναι ήδη ένα σημα­ντικό βήμα προς τα εμπρός», κατα­λή­γει ο κ. Καλέας.

Πηγή: powergame.gr