Από 3,415% σε 13,60% η νόμιμη μοίρα με εφετειακή απόφαση που αναδιατάσσει την κληρονομική ισορροπία

• Το Μο­νο­με­λές Εφε­τείο Δω­δε­κα­νή­σου αύ­ξη­σε το πο­σο­στό που ανα­γνω­ρί­ζε­ται σε κάθε νό­μι­μο με­ρι­διού­χο σε ακί­νη­το στην Παλιά Πόλη της Ρόδου, κρί­νο­ντας ότι απαι­τεί­ται συ­μπλή­ρω­ση της νό­μι­μης μοί­ρας με βάση το σύ­νο­λο της κλη­ρο­νο­μιάς και όχι μόνο το επί­δι­κο κα­τά­στη­μα

Πρό­κει­ται για από­φα­ση που φω­τί­ζει με κα­θα­ρό τρόπο ένα ση­μείο που συχνά πυ­ρο­δο­τεί οι­κο­γε­νεια­κές συ­γκρού­σεις μετά από έναν θά­να­το, τη δια­φο­ρά ανά­με­σα σε αυτό που αφή­νει μια δια­θή­κη και σε αυτό που επι­βάλ­λει η νό­μι­μη μοίρα. Με την 49/2026 από­φα­σή του, το Μο­νο­με­λές Εφε­τείο Δω­δε­κα­νή­σου, σε υπό­θε­ση που εκ­δι­κά­στη­κε στις 16 Ια­νουα­ρί­ου 2026 και δη­μο­σιεύ­θη­κε στη Ρόδο στις 3 Μαρ­τί­ου 2026, ανα­γνώ­ρι­σε ότι 2 νό­μι­μοι με­ρι­διού­χοι δι­καιού­νται ση­μα­ντι­κά υψη­λό­τε­ρο πο­σο­στό συ­γκυ­ριό­τη­τας στο επί­δι­κο ακί­νη­το από εκεί­νο που είχε δε­χθεί πρω­τό­δι­κα το δι­κα­στή­ριο.

Η υπό­θε­ση δεν αφορά μια θε­ω­ρη­τι­κή νο­μι­κή αντι­πα­ρά­θε­ση. Ακου­μπά τον πυ­ρή­να της κλη­ρο­νο­μι­κής πραγ­μα­τι­κό­τη­τας σε πε­ριο­χές με έντο­νη εμπο­ρι­κή δρα­στη­ριό­τη­τα, όπως η Παλιά Πόλη της Ρόδου, όπου ένα μικρό σε επι­φά­νεια κα­τά­στη­μα μπο­ρεί να έχει κα­θο­ρι­στι­κή οι­κο­νο­μι­κή βα­ρύ­τη­τα και να με­τα­τρέ­πε­ται στο επί­κε­ντρο μιας πο­λυ­ε­τούς αντι­δι­κί­ας.

Το ακί­νη­το που βρέ­θη­κε στο επί­κε­ντρο της δια­μά­χης

Στην καρ­διά της υπό­θε­σης βρέ­θη­κε ένα ισό­γειο κα­τά­στη­μα πε­ρί­που 48 τμ στην Παλιά Πόλη της Ρόδου, επί της οδού Σω­κρά­τους. Το ακί­νη­το λει­τουρ­γού­σε ως κα­τά­στη­μα του­ρι­στι­κών ειδών και, σύμ­φω­να με τα στοι­χεία της δι­κο­γρα­φί­ας, το νέ­μο­νταν απο­κλει­στι­κά ένας από τους κλη­ρο­νό­μους, επι­κα­λού­με­νος δη­μό­σια δια­θή­κη.

Το Εφε­τείο απο­τί­μη­σε την εμπο­ρι­κή αξία του συ­γκε­κρι­μέ­νου κα­τα­στή­μα­τος, κατά τον χρόνο θα­νά­του του κλη­ρο­νο­μου­μέ­νου, στο ποσό των 780.000,00 ευρώ, λαμ­βά­νο­ντας υπόψη την πα­λαιό­τη­τα του κτί­σμα­τος, τη ρυ­μο­τό­μη­ση και κυ­ρί­ως την εμπο­ρι­κή αξία του ση­μεί­ου.

Η δια­θή­κη, η βού­λη­ση του δια­θέ­τη και το όριο της νό­μι­μης μοί­ρας

Ο κλη­ρο­νο­μού­με­νος, ημε­δα­πός μου­σουλ­μά­νος πο­λί­της 89 ετών, απε­βί­ω­σε στις 29 Μαρ­τί­ου 2020. Είχε συ­ντά­ξει δη­μό­σια δια­θή­κη στις 22 Αυ­γού­στου 2017, με την οποία εγκα­θι­στού­σε έναν από τους υιούς του κλη­ρο­νό­μο στο συ­γκε­κρι­μέ­νο κα­τά­στη­μα και δια­τύ­πω­νε επι­θυ­μία, μετά τον θά­να­το του υιού, να πε­ριέλ­θει το ακί­νη­το σε εγ­γο­νή.

Το κρί­σι­μο ση­μείο στην εφε­τεια­κή κρίση ήταν ότι η εν λόγω δια­θή­κη αντι­με­τω­πί­στη­κε ως εγκα­τά­στα­ση κλη­ρο­νό­μου σε δήλο αντι­κεί­με­νο, δη­λα­δή σε συ­γκε­κρι­μέ­νο πε­ριου­σια­κό στοι­χείο, χωρίς να προ­κύ­πτει ότι ο δια­θέ­της ήθελε να απο­κλεί­σει τους λοι­πούς κλη­ρο­νό­μους από την υπό­λοι­πη κλη­ρο­νο­μιαία πε­ριου­σία. Το δι­κα­στή­ριο έκρι­νε ότι, ως προς τα λοιπά αδιά­θε­τα στοι­χεία, χωρεί εξ αδια­θέ­του δια­δο­χή υπέρ όλων των κλη­ρο­νό­μων, στοι­χείο που επη­ρε­ά­ζει άμεσα τον υπο­λο­γι­σμό της νό­μι­μης μοί­ρας.

Με απλά λόγια, η δια­θή­κη μπο­ρεί να κα­θο­ρί­ζει ποιος θα πάρει τι, αλλά δεν μπο­ρεί να μη­δε­νί­ζει τη νό­μι­μη μοίρα εκεί­νων που ο νόμος προ­στα­τεύ­ει ως υπο­χρε­ω­τι­κούς κλη­ρο­νό­μους. Όταν υπάρ­χει προ­σβο­λή ή όταν υπάρ­χει ανά­γκη συ­μπλή­ρω­σης, το δι­κα­στή­ριο ανα­ζη­τά αριθ­μη­τι­κά πόσο υπο­λεί­πε­ται η νό­μι­μη μοίρα και από πού πρέ­πει να συ­μπλη­ρω­θεί.

Το πραγ­μα­τι­κό μέ­γε­θος της κλη­ρο­νο­μιάς και τα ποσά που έκρι­ναν την έκ­βα­ση

Η εφε­τεια­κή από­φα­ση προ­χώ­ρη­σε σε συ­νο­λι­κό υπο­λο­γι­σμό της κλη­ρο­νο­μιαί­ας πε­ριου­σί­ας, κρί­νο­ντας ότι το επί­δι­κο κα­τά­στη­μα δεν εξα­ντλού­σε τον κλήρο. Στην πε­ριου­σία συ­νυ­πο­λο­γί­στη­καν και άλλα στοι­χεία, με­τα­ξύ τους δι­καιώ­μα­τα επί ακι­νή­των, κα­τα­θέ­σεις, καθώς και απαί­τη­ση που απορ­ρέ­ει από από­φα­ση δι­κα­στη­ρί­ου. Με βάση τα στοι­χεία που έγι­ναν δεκτά, η συ­νο­λι­κή αξία της κλη­ρο­νο­μί­ας κατά τον χρόνο θα­νά­του προσ­διο­ρί­στη­κε σε 907.926,86 ευρώ.

Από το ποσό αυτό αφαι­ρέ­θη­καν χρέη προς τη ΔΟΥ ύψους 15.733,80 ευρώ, με απο­τέ­λε­σμα η κα­θα­ρή αξία να υπο­λο­γι­στεί σε 892.193,06 ευρώ. Στη συ­νέ­χεια, το δι­κα­στή­ριο υπο­λό­γι­σε τη νό­μι­μη μοίρα ως το ήμισυ της εξ αδια­θέ­του με­ρί­δας. Καθώς στην πρώτη τάξη κλη­ρο­νο­μι­κής δια­δο­χής κλή­θη­καν 3 τέκνα, η εξ αδια­θέ­του με­ρί­δα κάθε τέ­κνου υπο­λο­γί­στη­κε σε 1/3, και η νό­μι­μη μοίρα για κα­θέ­να από τους 2 ενά­γο­ντες προσ­διο­ρί­στη­κε σε 148.698,84 ευρώ.

Στην ίδια ανά­λυ­ση, κρί­θη­κε ότι από τα αδιά­θε­τα στοι­χεία της κλη­ρο­νο­μιάς, δη­λα­δή από όλα πλην του επί­δι­κου κα­τα­στή­μα­τος, κάθε ενά­γων είχε ήδη λάβει 42.642,28 ευρώ. Άρα δεν υπήρ­χε πλή­ρης στέ­ρη­ση, αλλά ανά­γκη συ­μπλή­ρω­σης. Το ποσό που υπο­λει­πό­ταν για τη συ­μπλή­ρω­ση της νό­μι­μης μοί­ρας κάθε ενά­γο­ντος προσ­διο­ρί­στη­κε σε 106.056,56 ευρώ.

Το επό­με­νο βήμα ήταν κα­θο­ρι­στι­κό. Για να συ­μπλη­ρω­θεί το πα­ρα­πά­νω ποσό, το Εφε­τείο έκρι­νε ότι πρέ­πει να ανα­γνω­ρι­στεί στον κάθε ενά­γο­ντα πο­σο­στό συ­γκυ­ριό­τη­τας 13,60% εξ αδιαι­ρέ­του στο επί­δι­κο κα­τά­στη­μα. Και αυτό ακρι­βώς είναι το ση­μείο που με­τα­τρέ­πει τη δι­κα­στι­κή κρίση σε εί­δη­ση με με­τρή­σι­μες συ­νέ­πειες, το πο­σο­στό που ανα­γνω­ρί­στη­κε είναι πολ­λα­πλά­σιο του πο­σο­στού που είχε ανα­γνω­ρι­στεί πρω­τό­δι­κα.

Η ανα­τρο­πή σε σχέση με την πρω­τό­δι­κη κρίση

Σε πρώτο βαθμό, το αρ­μό­διο δι­κα­στή­ριο είχε δε­χθεί εν μέρει την αγωγή, ανα­γνω­ρί­ζο­ντας για κάθε ενά­γο­ντα πο­σο­στό συ­γκυ­ριό­τη­τας 3,415% εξ αδιαι­ρέ­του στο κα­τά­στη­μα και υπο­χρέ­ω­ση από­δο­σης του αντί­στοι­χου πο­σο­στού.

Η εφε­τεια­κή από­φα­ση, ωστό­σο, έκρι­νε ότι αυτή η εκτί­μη­ση δεν αντα­πο­κρι­νό­ταν στο πραγ­μα­τι­κό υπο­λει­πό­με­νο ποσό για τη συ­μπλή­ρω­ση της νό­μι­μης μοί­ρας, με βάση τη συ­νο­λι­κή ει­κό­να της κλη­ρο­νο­μιάς. Έτσι, εξα­φά­νι­σε την πρω­τό­δι­κη από­φα­ση στο σύ­νο­λό της, κρά­τη­σε την υπό­θε­ση και δί­κα­σε επί της ου­σί­ας, ανα­γνω­ρί­ζο­ντας τε­λι­κά το πο­σο­στό 13,60% εξ αδιαι­ρέ­του για κάθε ενά­γο­ντα και υπο­χρε­ώ­νο­ντας τον ενα­γό­με­νο να απο­δώ­σει τα αντί­στοι­χα πο­σο­στά.

Ως προς τα έν­δι­κα μέσα, απορ­ρί­φθη­κε κατ’ ου­σί­αν η μία έφεση, ενώ έγινε εν μέρει δεκτή η άλλη, οδη­γώ­ντας στη συ­νο­λι­κή ανα­τρο­πή της πρω­τό­δι­κης κρί­σης. Πα­ράλ­λη­λα, τα δι­κα­στι­κά έξοδα συμ­ψη­φί­στη­καν λόγω συγ­γε­νι­κής σχέ­σης, ενώ το δι­κα­στή­ριο διέ­τα­ξε την τύχη των e πα­ρα­βό­λων που είχαν κα­τα­βλη­θεί για τις εφέ­σεις.

Την υπό­θε­ση χει­ρί­σθη­καν οι δι­κη­γό­ροι κ.κ. Τζένη Παπά και Κα­τε­ρί­να Κυ­πριώ­τη της Δι­κη­γο­ρι­κής εται­ρί­ας Μαυ­ρομ­μά­τη Κυ­πριώ­τη.