Σε αχαρτογράφητα νερά οδηγείται ο τουρισμός υπό τη σκιά του πολέμου στη Μέση Ανατολή

• Η εμπλοκή στη Μέση Ανατολή δοκι­μά­ζει τις αντοχές των μικρο­με­σαίων επι­χει­ρή­σεων που απο­τε­λούν το 55% της τοπικής οικο­νο­μίας • Ακυ­ρώ­σεις στη βρα­χυ­χρό­νια μίσθωση και αβε­βαιό­τητα στην αγορά εργα­σίας • Πώς το μετα­φο­ρικό κόστος (+300%) και οι στρε­βλώ­σεις στις τιμές των ακι­νή­των (έως 130%) μετα­τρέ­πουν την υψηλή δρα­στη­ριό­τητα σε “φτωχή ανά­πτυξη”

Σε αχαρ­το­γρά­φητα νερά οδη­γεί­ται πλέον η νέα του­ρι­στική περί­ο­δος, καθώς, παρότι όλα έδει­χναν μια εξαι­ρε­τική πορεία μέχρι και πριν την έναρξη του πολέμου στη Μέση Ανατολή, κατα­γρά­φε­ται ήδη επι­βρά­δυνση στον ρυθμό των κρα­τή­σεων, με την ένταση να επη­ρε­ά­ζει τη συμπε­ρι­φορά των ταξι­διω­τών και τον προ­γραμ­μα­τι­σμό της αγοράς.

Σε επίπεδο κρα­τή­σεων, ιδιαί­τερα στη βρα­χυ­χρό­νια μίσθωση, κατα­γρά­φο­νται ήδη ακυ­ρώ­σεις, ενώ η εξέλιξη της σεζόν παρα­μέ­νει ανοιχτή και εξαρ­τά­ται σε μεγάλο βαθμό από τη διάρ­κεια των εξε­λί­ξεων. Η εξέλιξη αυτή αποκτά ιδιαί­τερη σημασία αν ληφθεί υπόψη η ένταση της του­ρι­στι­κής δρα­στη­ριό­τη­τας στα νησιά, καθώς ο προ­γραμ­μα­τι­σμός των επι­χει­ρή­σεων, ιδίως σε ό,τι αφορά στις προ­σλή­ψεις, έχει ήδη ολο­κλη­ρω­θεί, με την αγορά να εισέρ­χε­ται στη σεζόν υπό συν­θή­κες αυξη­μέ­νης αβε­βαιό­τη­τας.

Η εμπλοκή στη Μέση Ανατολή λει­τουρ­γεί ως ένας απρό­βλε­πτος κατα­λύ­της που δοκι­μά­ζει τις αντοχές μιας οικο­νο­μίας που λει­τουρ­γεί παρα­δο­σιακά «στο κόκκινο» των δυνα­το­τή­των της. Όπως επι­ση­μαί­νει η πρό­σφατη έκθεση του ΟΟΣΑ (2026), «Policy Pathways Beyond the Shoreline», η δομή της αγοράς εργα­σίας παρα­μέ­νει σταθερή και βασί­ζε­ται σε μικρές επι­χει­ρή­σεις, γεγονός που καθιστά την τρέ­χουσα αβε­βαιό­τητα ακόμα πιο επι­κίν­δυνη.

Τα στοι­χεία του Οργα­νι­σμού υπο­γραμ­μί­ζουν ότι περίπου το 41% έως 43% των εργα­ζο­μέ­νων απα­σχο­λεί­ται σε μονάδες έως εννέα ατόμων, ενώ η αυτο­α­πα­σχό­ληση φτάνει περίπου στο 55%. Αυτές οι μικρές επι­χει­ρή­σεις απο­τε­λούν τον βασικό κορμό της τοπικής οικο­νο­μίας, αλλά ταυ­τό­χρονα στε­ρού­νται οικο­νο­μιών κλί­μα­κας και κεφα­λαια­κής επάρ­κειας για να απορ­ρο­φή­σουν τους κρα­δα­σμούς μιας παρα­τε­τα­μέ­νης κρίσης, ειδικά όταν το λει­τουρ­γικό τους κόστος είναι ήδη διο­γκω­μένο από την παρα­τε­τα­μένη νησιω­τι­κό­τητα.

Στα Δωδε­κά­νησα κατα­γρά­φο­νται έως και 70 δια­νυ­κτε­ρεύ­σεις ανά κάτοικο ετησίως, έναντι περίπου 10 στην ηπει­ρω­τική Ελλάδα, γεγονός που τα κατα­τάσ­σει, σύμφωνα με τη χαρ­το­γρά­φηση του ΟΟΣΑ, στις περιο­χές με τη μεγα­λύ­τερη συγκέ­ντρωση του­ρι­σμού στην Ευρώπη. Η διαφορά αυτή απο­τυ­πώ­νει τη δυνα­μική της ζήτησης, αλλά και την έντονη εποχική πίεση που ασκεί­ται κάθε χρόνο σε υπο­δο­μές, υπη­ρε­σίες και αγορά εργα­σίας.

Η δυνα­μική της περιο­χής απο­τυ­πώ­νε­ται και σε δημο­γρα­φικό επίπεδο. Τα Δωδε­κά­νησα κατέ­γρα­ψαν αύξηση πλη­θυ­σμού κατά 14,5% την τελευ­ταία εικο­σα­ε­τία, ρυθμός υψη­λό­τε­ρος από τον μέσο όρο των νησιω­τι­κών περιο­χών της Ευρώπης, όπου η αύξηση δια­μορ­φώ­θηκε στο 9,3%. Η εξέλιξη αυτή συν­δέ­ε­ται άμεσα με την ανά­πτυξη του του­ρι­σμού και τη δημιουρ­γία θέσεων εργα­σίας, όμως δημιουρ­γεί ταυ­τό­χρονα εκρη­κτι­κές ανάγκες για δημό­σιες επεν­δύ­σεις σε υγεία και παιδεία.

Ωστόσο, η αύξηση της δρα­στη­ριό­τη­τας δεν συνο­δεύ­ε­ται από αντί­στοιχη ενί­σχυση της οικο­νο­μι­κής από­δο­σης, δημιουρ­γώ­ντας το παρά­δοξο της «φτωχής ανά­πτυ­ξης». Η ανάλυση του ΟΟΣΑ κατα­δει­κνύει ότι σε ευρω­παϊκό επίπεδο, το ΑΕΠ των νησιω­τι­κών περιο­χών αυξή­θηκε κατά 5%, ενώ η παρα­γω­γι­κό­τητα μειώ­θηκε κατά 6%. Στην περί­πτωση των Δωδε­κα­νή­σων, η τάση αυτή εμφα­νί­ζε­ται πιο έντονα, καθώς η παρα­γω­γι­κό­τητα παρου­σιά­ζει πτώση έως και 35%, ενώ το ΑΕΠ εμφα­νί­ζει μετα­βολή έως και -0,7% σε ετήσια βάση. Η μείωση της παρα­γω­γι­κό­τη­τας οφεί­λε­ται σε μεγάλο βαθμό στην εξά­ντληση των υπαρ­χου­σών υπο­δο­μών και στην έλλειψη επεν­δύ­σεων σε τεχνο­λο­γίες που θα επέ­τρε­παν την παροχή υπη­ρε­σιών υψη­λό­τε­ρης αξίας με λιγό­τε­ρους πόρους.

Η εικόνα αυτή απο­τυ­πώ­νε­ται και στους δείκτες εισο­δή­μα­τος που επε­ξερ­γά­στηκε ο ΟΟΣΑ, οι οποίοι υπο­χω­ρούν παρά την αύξηση των αφίξεων. Στις νησιω­τι­κές περιο­χές της Ευρώπης, το ΑΕΠ ανά κάτοικο διο­λί­σθησε από περίπου 28.000 σε 26.000 δολάρια, ενώ η παρα­γω­γι­κό­τητα ανά εργα­ζό­μενο μειώ­θηκε από περίπου 68.000 σε 63.000 δολάρια. Τα στοι­χεία αυτά απο­δει­κνύ­ουν ότι η ανά­πτυξη βασί­ζε­ται κυρίως στην ένταση της δρα­στη­ριό­τη­τας, δηλαδή στο να φέρ­νουμε όλο και περισ­σό­τε­ρους ανθρώ­πους, και λιγό­τερο στη βελ­τί­ωση της από­δο­σης ανά επι­σκέ­πτη ή ανά εργα­ζό­μενο.

Η διάρ­θρωση της οικο­νο­μίας εξηγεί σε μεγάλο βαθμό την εξέλιξη αυτή. Βάσει της έκθεσης, οι υπη­ρε­σίες καλύ­πτουν περίπου το 30% της απα­σχό­λη­σης, ενώ σημα­ντικό παρα­μέ­νει και το μερίδιο του δημό­σιου τομέα, που προ­σεγ­γί­ζει το 25%. Αντί­θετα, η περιο­ρι­σμένη συμ­με­τοχή της βιο­μη­χα­νίας και της αγρο­τι­κής παρα­γω­γής μειώνει τη δυνα­τό­τητα δια­φο­ρο­ποί­η­σης της οικο­νο­μίας και ενί­σχυ­σης της παρα­γω­γι­κής βάσης. Αυτή η «του­ρι­στική μονο­καλ­λιέρ­γεια» καθιστά τα Δωδε­κά­νησα απόλυτα ευάλωτα σε εξω­τε­ρι­κούς κλο­νι­σμούς, όπως ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή, καθώς δεν υπάρ­χουν εναλ­λα­κτι­κοί τομείς για να απορ­ρο­φή­σουν την οικο­νο­μική ζημία.

Παράλ­ληλα, το αυξη­μένο λει­τουρ­γικό κόστος απο­τε­λεί σταθερό χαρα­κτη­ρι­στικό της νησιω­τι­κής οικο­νο­μίας, λει­τουρ­γώ­ντας ως ένας «αόρατος φόρος» στην τοπική επι­χει­ρη­μα­τι­κό­τητα. Η μελέτη του Οργα­νι­σμού τεκ­μη­ριώ­νει ότι στην Ελλάδα, το κόστος ενέρ­γειας και μετα­φο­ρών μπορεί να είναι έως και 1,5 φορά υψη­λό­τερο από ό,τι στην ηπει­ρω­τική χώρα. Σε ευρω­παϊκό επίπεδο, το μετα­φο­ρικό κόστος σε νησιω­τι­κές περιο­χές μπορεί να φτάνει έως και 300% υψη­λό­τερα επίπεδα, γεγονός που καθιστά το τελικό του­ρι­στικό πακέτο λιγό­τερο αντα­γω­νι­στικό.

Επι­πλέον, οι δημό­σιες δαπάνες εμφα­νί­ζο­νται αυξη­μέ­νες κατά 30% έως 50% λόγω της γεω­γρα­φι­κής δια­σπο­ράς, ενώ οι τιμές ακι­νή­των μπορεί να δια­φέ­ρουν έως και 75% – 130%, δυσχε­ραί­νο­ντας την εύρεση στέγης για το εποχικό προ­σω­πικό και τους μόνι­μους κατοί­κους.

Σε αυτό το πλαίσιο, η φετινή σεζόν ξεκινά με μια σαφή αντί­θεση. Από τη μία πλευρά, τα Δωδε­κά­νησα δια­τη­ρούν ισχυρή ζήτηση, υψηλή απα­σχό­ληση και έντονη του­ρι­στική δρα­στη­ριό­τητα, όπως μαρτυρά η δημο­γρα­φική αύξηση και οι δια­νυ­κτε­ρεύ­σεις. Από την άλλη, η αβε­βαιό­τητα στην ευρύ­τερη περιοχή επη­ρε­ά­ζει τον ρυθμό της αγοράς, ενώ τα δια­θέ­σιμα στοι­χεία δεί­χνουν ότι το μοντέλο ανά­πτυ­ξης παρα­μέ­νει προ­σα­να­το­λι­σμένο στην ένταση της δρα­στη­ριό­τη­τας και όχι στην αύξηση της παρα­γω­γι­κό­τη­τας.

Το βασικό ζητού­μενο για την επόμενη περίοδο δεν αφορά μόνο στη δια­τή­ρηση της του­ρι­στι­κής δυνα­μι­κής, αλλά στη μετα­τροπή της σε πιο σταθερή και απο­δο­τική οικο­νο­μική ανά­πτυξη. Όπως προ­τεί­νε­ται μέσα από τις κατευ­θυ­ντή­ριες γραμμές του ΟΟΣΑ, η θεσμική θωρά­κιση μέσω εργα­λείων όπως το Island-Proofing (Νησιω­τι­κός Έλεγχος) και το Island Dashboard, που θα επι­τρέ­πουν στην πολι­τεία να ανα­γνω­ρί­ζει το πραγ­μα­τικό κόστος της νησιω­τι­κό­τη­τας, απο­τε­λεί τη μόνη οδό για να πάψουν τα Δωδε­κά­νησα να είναι όμηροι των γεω­πο­λι­τι­κών συγκυ­ριών και της χαμηλής οικο­νο­μι­κής από­δο­σης.