Η αποστρατιωτικοποίηση των νησιών ξανά στο “τραπέζι” από τον «αρχιτέκτονα» της τουρκικής ρητορικής, AVİM

• Πώς η Άγκυ­ρα χρη­σι­μο­ποιεί το πρό­σχη­μα των Patriot στην Κάρ­πα­θο για να συν­δέ­σει την απο­στρα­τιω­τι­κο­ποί­η­ση με την αμ­φι­σβή­τη­ση της κυ­ριαρ­χί­ας των Δω­δε­κα­νή­σων • Το AVİM επα­να­φέ­ρει τη θε­ω­ρία της «ου­σιώ­δους πα­ρα­βί­α­σης» για να δη­μιουρ­γή­σει τε­τε­λε­σμέ­να στο κα­θε­στώς των νη­σιών

Την επα­να­φο­ρά της συ­ζή­τη­σης για το κα­θε­στώς των νη­σιών του ανα­το­λι­κού Αι­γαί­ου επι­χει­ρεί το τε­λευ­ταίο διά­στη­μα το AVİM, ένα από τα τουρ­κι­κά think tanks που δρα­στη­ριο­ποιού­νται στον χώρο της διε­θνούς πο­λι­τι­κής ανά­λυ­σης και πα­ρεμ­βαί­νουν συ­στη­μα­τι­κά σε ζη­τή­μα­τα εξω­τε­ρι­κής πο­λι­τι­κής.

Το AVİM (Center for Eurasian Studies / Κέ­ντρο Ευ­ρα­σια­τι­κών Με­λε­τών) απο­τε­λεί ένα από τα πλέον επι­δρα­στι­κά think tanks της Τουρ­κί­ας με έδρα την Άγκυ­ρα. Ιδρύ­θη­κε το 2009 και στε­λε­χώ­νε­ται σε με­γά­λο βαθμό από από­μα­χους Τούρ­κους δι­πλω­μά­τες και ακα­δη­μαϊ­κούς.

Ο ρόλος του είναι στρα­τη­γι­κός καθώς λει­τουρ­γεί ως «δε­ξα­με­νή σκέ­ψης» που επε­ξερ­γά­ζε­ται εξει­δι­κευ­μέ­να νο­μι­κά και ιστο­ρι­κά επι­χει­ρή­μα­τα, τα οποία στη συ­νέ­χεια υιο­θε­τού­νται από το τουρ­κι­κό Υπουρ­γείο Εξω­τε­ρι­κών. Εστιά­ζει συ­στη­μα­τι­κά στην προ­ώ­θη­ση του δόγ­μα­τος της «Γα­λά­ζιας Πα­τρί­δας» και στην αμ­φι­σβή­τη­ση της ελ­λη­νι­κής κυ­ριαρ­χί­ας μέσω της διε­θνούς βι­βλιο­γρα­φί­ας.

Σε πρό­σφα­το άρθρο που δη­μο­σιεύ­θη­κε στην ιστο­σε­λί­δα του ορ­γα­νι­σμού, οι συ­ντά­κτες επα­νέρ­χο­νται στο ζή­τη­μα της απο­στρα­τιω­τι­κο­ποί­η­σης των νη­σιών και ει­δι­κό­τε­ρα των Δω­δε­κα­νή­σων, συν­δέ­ο­ντας το θέμα με τις διε­θνείς συν­θή­κες που κα­θό­ρι­σαν το κα­θε­στώς της πε­ριο­χής μετά τον 20ό αιώνα.

Η ανά­λυ­ση βα­σί­ζε­ται σε πρό­σφα­τη δή­λω­ση του Ministry of Foreign Affairs of the Republic of Türkiye σχε­τι­κά με τις εξε­λί­ξεις που αφο­ρούν στο κα­θε­στώς των νη­σιών του Αι­γαί­ου. Στη δή­λω­ση αυτή υπο­στη­ρί­ζε­ται ότι τα νησιά του ανα­το­λι­κού Αι­γαί­ου και τα Δω­δε­κά­νη­σα έχουν κα­θε­στώς μό­νι­μης απο­στρα­τιω­τι­κο­ποί­η­σης βάσει της Συν­θή­κης της Λω­ζά­νης του 1923 και της Συν­θή­κης των Πα­ρι­σί­ων του 1947. Πάνω σε αυτή τη θέση της τουρ­κι­κής δι­πλω­μα­τί­ας το AVİM επι­χει­ρεί να ανα­πτύ­ξει μια ευ­ρύ­τε­ρη νο­μι­κή και γε­ω­πο­λι­τι­κή ανά­λυ­ση για το κα­θε­στώς των νη­σιών και τη ση­μα­σία του για την ισορ­ρο­πία στην πε­ριο­χή του Αι­γαί­ου.

Το άρθρο, το οποίο υπο­γρά­φει ο ανα­λυ­τής του ορ­γα­νι­σμού Teoman Ertuğrul Tulun, ξε­κι­νά από δη­μο­σιεύ­μα­τα που ανα­φέ­ρο­νται σε πι­θα­νή ανά­πτυ­ξη συ­στη­μά­των Patriot από την Ελ­λά­δα στην Κάρ­πα­θο, ένα νησί που βρί­σκε­ται στο σύ­μπλεγ­μα των Δω­δε­κα­νή­σων. Η ανα­φο­ρά αυτή λει­τουρ­γεί ως αφε­τη­ρία για μια ευ­ρύ­τε­ρη συ­ζή­τη­ση σχε­τι­κά με το κα­θε­στώς των νη­σιών του ανα­το­λι­κού Αι­γαί­ου και την ερ­μη­νεία των διε­θνών συμ­φω­νιών που το κα­θο­ρί­ζουν.

Η χρο­νι­κή συ­γκυ­ρία δεν περνά απα­ρα­τή­ρη­τη, καθώς η συ­ζή­τη­ση επα­νέρ­χε­ται σε μια πε­ρί­ο­δο αυ­ξη­μέ­νης έντα­σης στη Μέση Ανα­το­λή και ευ­ρύ­τε­ρης αβε­βαιό­τη­τας για την ασφά­λεια στην Ανα­το­λι­κή Με­σό­γειο

Στο κεί­με­νο γί­νε­ται εκτε­νής ανα­φο­ρά στις δύο διε­θνείς συμ­φω­νί­ες που κα­θό­ρι­σαν το με­τα­πο­λε­μι­κό κα­θε­στώς της πε­ριο­χής. Η Συν­θή­κη της Λω­ζά­νης, που υπο­γρά­φη­κε το 1923, απο­τέ­λε­σε τη βα­σι­κή συμ­φω­νία που ρύθ­μι­σε τα σύ­νο­ρα μετά τη διά­λυ­ση της Οθω­μα­νι­κής Αυ­το­κρα­το­ρί­ας. Η Συν­θή­κη των Πα­ρι­σί­ων του 1947, από την άλλη, προ­έ­βλε­ψε την πα­ρα­χώ­ρη­ση των Δω­δε­κα­νή­σων από την Ιτα­λία στην Ελ­λά­δα μετά τον Β΄ Πα­γκό­σμιο Πό­λε­μο. Στην ανά­λυ­ση του AVİM υπο­στη­ρί­ζε­ται ότι οι συν­θή­κες αυτές πε­ρι­λαμ­βά­νουν προ­βλέ­ψεις που συν­δέ­ο­νται με την απο­στρα­τιω­τι­κο­ποί­η­ση συ­γκε­κρι­μέ­νων νη­σιών και ότι το κα­θε­στώς αυτό απο­τε­λεί στοι­χείο της ισορ­ρο­πί­ας που δια­μορ­φώ­θη­κε στην πε­ριο­χή.

Η προ­σέγ­γι­ση αυτή αντα­να­κλά τη γνω­στή θέση της τουρ­κι­κής πλευ­ράς ότι η στρα­τιω­τι­κή πα­ρου­σία στα νησιά του ανα­το­λι­κού Αι­γαί­ου πρέ­πει να εξε­τά­ζε­ται υπό το πρί­σμα των διε­θνών συμ­φω­νιών που κα­θό­ρι­σαν το κα­θε­στώς τους. Η ελ­λη­νι­κή πλευ­ρά, ωστό­σο, απορ­ρί­πτει αυτή την ερ­μη­νεία. Η Αθήνα επι­ση­μαί­νει ότι η Συν­θή­κη των Πα­ρι­σί­ων, η οποία ρυθ­μί­ζει το κα­θε­στώς των Δω­δε­κα­νή­σων, υπο­γρά­φη­κε με­τα­ξύ της Ιτα­λί­ας και των Συμ­μά­χων μετά τον Β΄ Πα­γκό­σμιο Πό­λε­μο, με την Τουρ­κία να μην απο­τε­λεί συμ­βαλ­λό­με­νο μέρος της συμ­φω­νί­ας. Επι­πλέ­ον, η Ελ­λά­δα υπο­στη­ρί­ζει ότι η στρα­τιω­τι­κή πα­ρου­σία στα νησιά συν­δέ­ε­ται με λό­γους άμυ­νας και απορ­ρέ­ει από το δι­καί­ω­μα αυ­το­ά­μυ­νας που προ­βλέ­πει το άρθρο 51 του Κα­τα­στα­τι­κού Χάρτη των Ηνω­μέ­νων Εθνών.

Στο άρθρο του AVİM εμ­φα­νί­ζε­ται επί­σης ένα επι­χεί­ρη­μα που συ­να­ντά­ται συχνά στην τουρ­κι­κή νο­μι­κή επι­χει­ρη­μα­το­λο­γία για το Αι­γαίο. Οι συ­ντά­κτες υπο­στη­ρί­ζουν ότι η απο­στρα­τιω­τι­κο­ποί­η­ση των νη­σιών συν­δέ­ε­ται άμεσα με το κα­θε­στώς κυ­ριαρ­χί­ας που κα­θο­ρί­στη­κε από τις διε­θνείς συν­θή­κες.

Στο πλαί­σιο αυτό γί­νε­ται ανα­φο­ρά στην έν­νοια της «ου­σιώ­δους πα­ρα­βί­α­σης» μιας συν­θή­κης, μια έν­νοια του διε­θνούς δι­καί­ου που αφορά στην πα­ρα­βί­α­ση δια­τά­ξε­ων που θε­ω­ρού­νται βα­σι­κές για τον σκοπό μιας διε­θνούς συμ­φω­νί­ας. Στη διε­θνή νο­μι­κή πρα­κτι­κή, ωστό­σο, η σύν­δε­ση της στρα­τιω­τι­κο­ποί­η­σης με αμ­φι­σβή­τη­ση κυ­ριαρ­χί­ας δεν θε­ω­ρεί­ται αυ­το­νό­η­τη, καθώς η κυ­ριαρ­χία που κα­θο­ρί­ζε­ται από διε­θνείς συν­θή­κες δεν εξαρ­τά­ται από το επί­πε­δο στρα­τιω­τι­κής πα­ρου­σί­ας.

Πα­ράλ­λη­λα, το κεί­με­νο επα­να­φέ­ρει και μια άλλη έν­νοια που χρη­σι­μο­ποιεί­ται συχνά στη δι­πλω­μα­τι­κή γλώσ­σα, αυτή των «τε­τε­λε­σμέ­νων». Σύμ­φω­να με την ανά­λυ­ση του ορ­γα­νι­σμού, ορι­σμέ­νες κι­νή­σεις που αφο­ρούν στη στρα­τιω­τι­κή πα­ρου­σία στα νησιά μπο­ρεί να δη­μιουρ­γούν νέα δε­δο­μέ­να πριν υπάρ­ξει συμ­φω­νία με­τα­ξύ των εμπλε­κο­μέ­νων πλευ­ρών. Με αυτόν τον τρόπο το ζή­τη­μα πα­ρου­σιά­ζε­ται όχι μόνο ως θέμα ερ­μη­νεί­ας διε­θνών συν­θη­κών αλλά και ως στοι­χείο της ευ­ρύ­τε­ρης γε­ω­πο­λι­τι­κής συ­ζή­τη­σης για την ισορ­ρο­πία στην Ανα­το­λι­κή Με­σό­γειο.

Η ανά­λυ­ση του AVİM ανα­φέ­ρε­ται επί­σης σε έγ­γρα­φα που έχει κα­τα­θέ­σει η Τουρ­κία στα Ηνω­μέ­να Έθνη τα τε­λευ­ταία χρό­νια σχε­τι­κά με το θέμα. Στο πλαί­σιο αυτό υπο­στη­ρί­ζε­ται ότι η Άγκυ­ρα έχει κα­τα­γρά­ψει επα­νει­λημ­μέ­να τις αντιρ­ρή­σεις της για ζη­τή­μα­τα που αφο­ρούν στο κα­θε­στώς των νη­σιών, επι­διώ­κο­ντας να δια­τη­ρή­σει τη θέση της στο πλαί­σιο του διε­θνούς δι­καί­ου.

Η συ­ζή­τη­ση αυτή εντάσ­σε­ται σε ένα ευ­ρύ­τε­ρο σύ­νο­λο ανα­λύ­σε­ων που έχουν δη­μο­σιευ­θεί από τον ορ­γα­νι­σμό τα τε­λευ­ταία χρό­νια. Το AVİM έχει επα­νει­λημ­μέ­να ασχο­λη­θεί με ζη­τή­μα­τα που αφο­ρούν στην ιστο­ρι­κή και νο­μι­κή διά­στα­ση των ελ­λη­νο­τουρ­κι­κών δια­φο­ρών, επι­χει­ρώ­ντας να πα­ρου­σιά­σει την τουρ­κι­κή προ­σέγ­γι­ση σε θέ­μα­τα που σχε­τί­ζο­νται με το Αι­γαίο και την Ανα­το­λι­κή Με­σό­γειο.

Για τους πα­ρα­τη­ρη­τές των ελ­λη­νο­τουρ­κι­κών σχέ­σε­ων, οι πα­ρεμ­βά­σεις think tanks όπως το AVİM έχουν ιδιαί­τε­ρο εν­δια­φέ­ρον. Σε πολ­λές πε­ρι­πτώ­σεις τα ερευ­νη­τι­κά αυτά κέ­ντρα λει­τουρ­γούν ως χώρος όπου δια­μορ­φώ­νο­νται επι­χει­ρή­μα­τα και ανα­λύ­σεις που αρ­γό­τε­ρα εμ­φα­νί­ζο­νται και στον πο­λι­τι­κό ή δι­πλω­μα­τι­κό λόγο. Οι δη­μο­σιεύ­σεις τους δεν απο­τε­λούν επί­ση­μες κυ­βερ­νη­τι­κές θέ­σεις, ωστό­σο συχνά αντα­να­κλούν τον τρόπο με τον οποίο εξε­λίσ­σε­ται η συ­ζή­τη­ση για ζη­τή­μα­τα εξω­τε­ρι­κής πο­λι­τι­κής, καθώς πρό­κει­ται για έναν ορ­γα­νι­σμό που λει­τουρ­γεί ως (ημι-επί­ση­μος) βρα­χί­ο­νας της τουρ­κι­κής εξω­τε­ρι­κής πο­λι­τι­κής.