ΦΠΑ: Τι έδειξε το «πείραμα» της μείωσης στα νησιά

Η ξέ­φρε­νη κούρ­σα ανό­δου των τιμών σε υπη­ρε­σί­ες και προ­ϊ­ό­ντα πρώ­της ανά­γκης, δια­τη­ρεί ζω­ντα­νή τη συ­ζή­τη­ση για την ανά­γκη μιας ολι­στι­κής πα­ρέμ­βα­σης στους συ­ντε­λε­στές του ΦΠΑ. Το 2026 ξε­κί­νη­σε με την επέ­κτα­ση των μειω­μέ­νων συ­ντε­λε­στών ΦΠΑ σε πε­ρισ­σό­τε­ρα νησιά, που έχουν πλη­θυ­σμό κάτω των 20.000 κα­τοί­κων. Στό­χος η στή­ρι­ξη των το­πι­κών κοι­νω­νιών απέ­να­ντι στην ακρί­βεια και η ενί­σχυ­ση της αντα­γω­νι­στι­κό­τη­τας των επι­χει­ρή­σε­ων.

Στην πράξη, όμως, η κα­θη­με­ρι­νή εμπει­ρία των πρώ­των ημε­ρών από την εφαρ­μο­γή της από­φα­σης, δεί­χνει ότι οι τιμές δεν υπο­χώ­ρη­σαν όσο πολ­λοί ανέ­με­ναν. Ως απο­τέ­λε­σμα το κό­στος ζωής πα­ρα­μέ­νει υψηλό και το ερώ­τη­μα που επα­νέρ­χε­ται είναι αν αρκεί φτά­νει μόνο η μεί­ω­ση του ΦΠΑ για να υπο­χω­ρή­σουν οι τιμές;

Ένα συ­γκρι­τι­κό «κα­λά­θι» βα­σι­κών προ­ϊ­ό­ντων και υπη­ρε­σιών με­τα­ξύ Αθή­νας και νη­σιω­τι­κής πε­ριο­χής με μειω­μέ­νο ΦΠΑ δεί­χνει ότι, παρά τη φο­ρο­λο­γι­κή ελά­φρυν­ση, το συ­νο­λι­κό κό­στος πα­ρα­μέ­νει αι­σθη­τά υψη­λό­τε­ρο στην πε­ρι­φέ­ρεια. Και αυτό δεν είναι συ­γκυ­ρια­κό , αλλά απο­τέ­λε­σμα συσ­σω­ρευ­μέ­νων πιέ­σε­ων στο κό­στος πα­ρα­γω­γής και λει­τουρ­γί­ας που οδη­γούν όλο και ψη­λό­τε­ρα τις τιμές.

Σε ένα εν­δει­κτι­κό κα­λά­θι 15 βα­σι­κών προ­ϊ­ό­ντων (ψωμί, γάλα, καφές, ζά­χα­ρη, ζυ­μα­ρι­κά, ελαιό­λα­δο, κο­τό­που­λο, τυρί, για­ούρ­τι, αυγά, απορ­ρυ­πα­ντι­κά) και 5 υπη­ρε­σιών (καφές take-away, γεύμα χα­μη­λού κό­στους, κου­ρείο, μι­κρο­ε­πι­σκευή, το­πι­κή με­τα­κί­νη­ση), η ει­κό­να είναι σαφής.

Στην Αθήνα, το μη­νιαίο κό­στος για αυτά τα είδη δια­μορ­φώ­νε­ται πε­ρί­που στα 105–110 ευρώ. Σε νησί με μειω­μέ­νο ΦΠΑ, το ίδιο κα­λά­θι ξε­περ­νά τα 118–120 ευρώ, δη­λα­δή είναι 8% έως 12% ακρι­βό­τε­ρο, παρά τον χα­μη­λό­τε­ρο συ­ντε­λε­στή. Όπως φαί­νε­ται από τα στοι­χεία, οι τιμές των προ­ϊ­ό­ντων ήταν τόσο υψη­λές στα νησιά που ακόμα και μετά τη μεί­ω­ση κατά 30% των τιμών από τη μεί­ω­ση του ΦΠΑ, θα πα­ρέ­με­ναν ακρι­βό­τε­ρα από τα αστι­κά κέ­ντρα της ηπει­ρω­τι­κής Ελ­λά­δας.

Η δια­φο­ρά δεν οφεί­λε­ται στα τρό­φι­μα μόνο. Εκεί, η δια­φο­ρά είναι μι­κρό­τε­ρη, καθώς αγ­γί­ζει πε­ρί­που το 4% εως 6%. Το πραγ­μα­τι­κό «βάρος» έρ­χε­ται στις υπη­ρε­σί­ες, όπου οι τιμές στο νησί είναι κατά μέσο όρο 20%έως 30% υψη­λό­τε­ρες. Παρ’ όλα αυτά, μέρος αυτής της επι­βά­ρυν­σης δεν έχει πε­ρά­σει πλή­ρως στις τε­λι­κές τιμές.

Επι­χει­ρή­σεις εστί­α­σης και μι­κρού λια­νε­μπο­ρί­ου, ιδίως σε του­ρι­στι­κές πε­ριο­χές, απορ­ρό­φη­σαν αυ­ξή­σεις κό­στους για να μη χά­σουν ζή­τη­ση ή με­ρί­διο αγο­ράς, πε­ριο­ρί­ζο­ντας τα πε­ρι­θώ­ρια κέρ­δους τους. Αυτό εξη­γεί γιατί, ακόμη και όταν ο ΦΠΑ μειώ­νε­ται, η τιμή δεν υπο­χω­ρεί, καθώς οπως λένε πα­ρά­γο­ντες της αγο­ράς «δεν υπάρ­χει πλέον “λίπος” στην αλυ­σί­δα για να πε­ρά­σει η ελά­φρυν­ση στον κα­τα­να­λω­τή». Σε αρ­κε­τές πε­ρι­πτώ­σεις, η μεί­ω­ση του φόρου λει­τουρ­γεί απλώς ως ανά­χω­μα σε νέες ανα­τι­μή­σεις που δια­φο­ρε­τι­κά θα είχαν ήδη εμ­φα­νι­στεί.

Γιατί δεν φαί­νε­ται η μεί­ω­ση

Ο λόγος είναι απλός: ο ΦΠΑ είναι μόνο ένα κομ­μά­τι της τε­λι­κής τιμής. Και το υπό­λοι­πο κομ­μά­τι έχει αυ­ξη­θεί ση­μα­ντι­κά τα τε­λευ­ταία δύο χρό­νια.

Σύμ­φω­να με στοι­χεία της αγο­ράς, το κό­στος βα­σι­κών πρώ­των υλών για την εστί­α­ση και το λια­νε­μπό­ριο αυ­ξή­θη­κε σω­ρευ­τι­κά την πε­ρί­ο­δο 2024–2025:

Σε αυτά προ­στί­θε­νται τα με­τα­φο­ρι­κά, ιδίως στα νησιά, τα επαγ­γελ­μα­τι­κά ενοί­κια που σε του­ρι­στι­κές πε­ριο­χές έχουν αυ­ξη­θεί με δι­ψή­φιους ρυθ­μούς, και το ενερ­γεια­κό κό­στος που πα­ρα­μέ­νει αστα­θές. Πολ­λές μι­κρές επι­χει­ρή­σεις, επέ­λε­ξαν τη μεί­ω­ση του ΦΠΑ δνα μην την πε­ρά­σουν στο σύ­νο­λο τους στην τιμή, αλλά χρη­σι­μο­ποι­ή­θη­κε για να απορ­ρο­φη­θεί μέρος αυτών των αυ­ξή­σε­ων. Με άλλα λόγια, λει­τούρ­γη­σε ως «μα­ξι­λά­ρι» και όχι όπως έπρε­πε ως έκ­πτω­ση.

Ακρι­βές υπη­ρε­σί­ες

Η ει­κό­να είναι πιο κα­θα­ρή στις υπη­ρε­σί­ες. Εκεί, ο ΦΠΑ απο­τε­λεί μικρό πο­σο­στό της τε­λι­κής τιμής. Μι­σθοί, ενοί­κια και λει­τουρ­γι­κά κόστη κα­θο­ρί­ζουν σχε­δόν εξ ολο­κλή­ρου το τε­λι­κό ποσό.

Ένας καφές take-away που στην Αθήνα κο­στί­ζει 2,20–2,40 ευρώ, σε νησί φτά­νει εύ­κο­λα τα 3 ευρώ. Ένα απλό γεύμα χα­μη­λού κό­στους δια­μορ­φώ­νε­ται στα 10–12 ευρώ στην πρω­τεύ­ου­σα και ξε­περ­νά τα 14–15 ευρώ στην πε­ρι­φέ­ρεια. Η μεί­ω­ση του ΦΠΑ απλώς δεν αρκεί για να αλ­λά­ξει αυτή την εξί­σω­ση.

Οι μό­νι­μοι κά­τοι­κοι των νη­σιών είναι εκεί­νοι που νιώ­θουν πε­ρισ­σό­τε­ρο την αδυ­να­μία του μέ­τρου της μεί­ω­σης του ΦΠΑ να φανεί στο πορ­το­φό­λι τους. Ο λόγος είναι οτι οι κά­τοι­κοι ψω­νί­ζουν με αυτές τις υψη­λές τιμές ολό­κλη­ρο το χρόνο βα­σι­κά αγαθά και υπη­ρε­σί­ες.

Ταυ­τό­χρο­να, τα χα­μη­λό­τε­ρα ει­σο­δή­μα­τα, τα οποία δα­πα­νούν με­γα­λύ­τε­ρο μέρος του προ­ϋ­πο­λο­γι­σμού τους στην κα­τα­νά­λω­ση, επι­βα­ρύ­νο­νται δυ­σα­νά­λο­γα. Για αυτά τα νοι­κο­κυ­ριά, ακόμη και μι­κρές απο­κλί­σεις τιμών έχουν ου­σια­στι­κή επί­δρα­ση στο δια­θέ­σι­μο ει­σό­δη­μα.

Το πραγ­μα­τι­κό συ­μπέ­ρα­σμα για το 2026

Η εμπει­ρία του ΦΠΑ το 2026 δεί­χνει κάτι συ­γκε­κρι­μέ­νο: οι φο­ρο­λο­γι­κές μειώ­σεις από μόνες τους δεν αρ­κούν για να αλ­λά­ξουν το κό­στος ζωής, όταν οι δο­μι­κές πιέ­σεις πα­ρα­μέ­νουν ισχυ­ρές.

Όσο το κό­στος πρώ­των υλών, ενέρ­γειας, με­τα­φο­ρών και στέ­γα­σης πα­ρα­μέ­νει υψηλό, οι μειώ­σεις συ­ντε­λε­στών λει­τουρ­γούν πε­ρισ­σό­τε­ρο ως μη­χα­νι­σμός στα­θε­ρο­ποί­η­σης της αγο­ράς παρά ως όφε­λος για την τσέπη. Και αυτό εξη­γεί γιατί, παρά τις πα­ρεμ­βά­σεις, ο τε­λι­κός λο­γα­ρια­σμός συ­νε­χί­ζει να ανε­βαί­νει.

Το 2026, λοι­πόν, το ερώ­τη­μα δεν είναι αν ο ΦΠΑ μειώ­θη­κε. Είναι αν και πότε οι συν­θή­κες θα επι­τρέ­ψουν αυτή η μεί­ω­ση να φανεί πραγ­μα­τι­κά στο τα­μείο.

Πηγή: ot.gr