Τι έφερε στο φως η έρευνα για τον σεισμικό χάρτη της Ελλάδας – H εικόνα για τα νησιά μας

Επι­στή­μο­νες από το Εθνι­κό Αστε­ρο­σκο­πείο Αθη­νών (ΕΑΑ) και τη Νέα Ζη­λαν­δία χρη­σι­μο­ποιώ­ντας λε­πτο­με­ρή Ψη­φια­κά Μο­ντέ­λα Εδά­φους (DEMs) από το Ελ­λη­νι­κό Κτη­μα­το­λό­γιο χαρ­το­γρά­φη­σαν συ­στη­μα­τι­κά ολό­κλη­ρη την χώρα με σκοπό την κα­τα­γρα­φή των ενερ­γών ρηγ­μά­των στην χερ­σαία Ελ­λά­δα.

Οι επι­στή­μο­νες απο­κά­λυ­ψαν εκα­το­ντά­δες νέα σει­σμι­κά ρήγ­μα­τα, ενώ απο­τύ­πω­σαν με με­γα­λύ­τε­ρη πλη­ρό­τη­τα τα ήδη γνω­στά, δη­μιουρ­γώ­ντας την AFG (Active Faults Greece), την πρώτη βάση ενερ­γών ρηγ­μά­των στην Ελ­λά­δα που συ­ντά­χθη­κε με βάση το σει­σμι­κό απο­τύ­πω­μα των ρηγ­μά­των στο ανά­γλυ­φο, και δη­μο­σιεύ­θη­κε στο έγκρι­το πε­ριο­δι­κό Scientific Data.

Όπως ση­μειώ­νει στο Αθη­ναϊ­κό – Μα­κε­δο­νι­κό Πρα­κτο­ρείο Ει­δή­σε­ων η διε­θνής επι­στη­μο­νι­κή ομάδα, απο­τε­λού­με­νη από τους Dr John Begg, Δρ Βα­σι­λι­κή Μου­σλο­πού­λου, Dr Dave Heron και Prof. Andy Nicol, πίσω από τις δρα­μα­τι­κές αντι­θέ­σεις του ελ­λη­νι­κού το­πί­ου, κρύ­βε­ται μια αέναη γε­ω­λο­γι­κή μη­χα­νή: «Η χώρα, σφη­νω­μέ­νη ανά­με­σα σε δύο ηπεί­ρους, πα­ρα­μορ­φώ­νε­ται από την επί­μο­νη κί­νη­ση της Αφρι­κής προς βορά και της Ευ­ρα­σί­ας προς νότο. Το ανά­γλυ­φο της Ελ­λά­δας συ­νε­χί­ζει σή­με­ρα να αλ­λά­ζει, κυ­ρί­ως μέσω της δρά­σης ενερ­γών σει­σμι­κών ρηγ­μά­των. Πολλά από αυτά τα ρήγ­μα­τα πα­ρα­μέ­νουν, ωστό­σο, καλά κρυμ­μέ­να κάτω από βλά­στη­ση, μέσα στα αυ­ξα­νό­με­να αστι­κά τοπία ή την πο­λυ­πλο­κό­τη­τα του ίδιου του ανά­γλυ­φου», υπο­γραμ­μί­ζουν οι ερευ­νη­τές και προ­σθέ­τουν: «Με την οι­κο­νο­μία της να βα­σί­ζε­ται όλο και πε­ρισ­σό­τε­ρο στον του­ρι­σμό και με τη φι­λο­δο­ξία να γίνει ενερ­γεια­κός κόμ­βος στην Ανα­το­λι­κή Με­σό­γειο, η Ελ­λά­δα χρειά­ζε­ται επει­γό­ντως να κα­τα­νο­ή­σει κα­λύ­τε­ρα την δια­σπο­ρά των σει­σμι­κών πηγών ανά την χώρα. Κι αυτό, απαι­τεί την λε­πτο­με­ρή χαρ­το­γρά­φη­ση των ενερ­γών ρηγ­μά­των σε όλη την χερ­σαία και υπο­θα­λάσ­σια έκτα­ση της Ελ­λά­δας».

Η AFG πα­ρα­δί­δει στην επι­στη­μο­νι­κή κοι­νό­τη­τα τον πρώτο πα­νελ­λα­δι­κό χάρτη ενερ­γών ρηγ­μά­των βα­σι­σμέ­νο στην μορ­φο­λο­γία του ανά­γλυ­φου, σε συ­νε­πή κλί­μα­κα 1:25.000 .

Στην AFG κα­τα­γρά­φο­νται 3.815 ίχνη ρηγ­μά­των, που ομα­δο­ποιού­νται σε 892 ρήγ­μα­τα, με πε­ρισ­σό­τε­ρα από τα μισά να είναι χαρ­το­γρα­φη­μέ­να εδώ για πρώτη φορά, ενώ πε­ριέ­χει και 35 επι­φα­νεια­κές διαρ­ρή­ξεις που συν­δέ­ο­νται με ιστο­ρι­κούς σει­σμούς.

Κάθε ρήγμα, σύμ­φω­να με την έρευ­να τα­ξι­νο­μεί­ται ως:

* Ενερ­γό, όταν το ανά­γλυ­φο φαί­νε­ται να έχει πα­ρα­μορ­φω­θεί πρό­σφα­τα

* Πι­θα­νώς ενερ­γό, όταν το ρήγμα δια­κρί­νε­ται στο ανά­γλυ­φο αλλά τα στοι­χεία σχε­τι­κά με την ενερ­γό­τη­τά του είναι λι­γό­τε­ρο σαφή

* Αβέ­βαιο, όταν χρειά­ζο­νται πε­ρισ­σό­τε­ρες πα­ρα­τη­ρή­σεις για την επι­βε­βαί­ω­ση της ύπαρ­ξης του ρήγ­μα­τος

Όπως το­νί­ζει η επι­στη­μο­νι­κή ομάδα, πε­ραι­τέ­ρω τα­ξι­νό­μη­ση συ­μπε­ρι­λαμ­βά­νει το πόσο έντο­να έχουν αφή­σει τα ρήγ­μα­τα το απο­τύ­πω­μά τους στο ανά­γλυ­φο: «Ίχνη σαν ‘μα­χαι­ριές’ υπο­δει­κνύ­ουν πρό­σφα­τη δράση (πι­θα­νώς μέσα στον Ολό­και­νο, δη­λα­δή τα τε­λευ­ταία 10.000 χρό­νια), ενώ πιο απο­στρογ­γυ­λε­μέ­να απο­τυ­πώ­μα­τα δη­λώ­νουν προ­ο­δευ­τι­κά πα­λαιό­τε­ρους σει­σμούς», ση­μειώ­νει.

Συ­νο­λι­κά, πε­ρισ­σό­τε­ρα από 2.000 ίχνη ρηγ­μά­των στην AFG χα­ρα­κτη­ρί­ζο­νται ως ενερ­γά, ενώ πε­ρί­που 1.600 ως πι­θα­νόν ενερ­γά. Η ανά­λυ­ση επί­σης έδει­ξε ότι πάνω από τα μισά ενερ­γά ρήγ­μα­τα της Ελ­λά­δος ελέγ­χουν τη ροή των πο­τα­μών, την ενα­πό­θε­ση ιζη­μά­των και δια­μορ­φώ­νουν τα όρια με­τα­ξύ βου­νών και κοι­λά­δων. Οι σχέ­σεις αυτές, όπως ανα­φέ­ρουν οι ερευ­νη­τές, υπο­δει­κνύ­ουν ότι, ανα­πό­φευ­κτα, κά­ποια ενερ­γά ρήγ­μα­τα πα­ρα­μέ­νουν ακόμα αό­ρα­τα, «θαμ­μέ­να» κάτω από νε­ό­τε­ρα ιζή­μα­τα.

«Τα τε­λευ­ταία χρό­νια, η τε­χνο­λο­γία ήρθε για να αλ­λά­ξει ρι­ζι­κά τον τρόπο με τον οποίο ‘βλέ­που­με’ τη Γη», επι­ση­μαί­νει στο ΑΠΕ-ΜΠΕ η διε­θνής επι­στη­μο­νι­κή ομάδα. Ανα­λύ­ο­ντας τη με­θο­δο­λο­γία που εφήρ­μο­σαν, το­νί­ζουν ότι ψη­φια­κά μο­ντέ­λα υψο­μέ­τρου (DEMs) επι­τρέ­πουν στους επι­στή­μο­νες να «δια­βά­ζουν» το έδα­φος και τις κι­νή­σεις του, με ακρί­βεια που πριν δεν ήταν εφι­κτή. Ει­δι­κό­τε­ρα, εξη­γούν, ότι ένα DEM δεν είναι απλώς ένας χάρ­της· είναι μια τρισ­διά­στα­τη ανα­πα­ρά­στα­ση της επι­φά­νειας της γης. Κάθε ση­μείο στο μο­ντέ­λο έχει ένα ύψος, επι­τρέ­πο­ντας στους επι­στή­μο­νες να οπτι­κο­ποιούν με εξαι­ρε­τι­κή λε­πτο­μέ­ρεια την πο­λυ­πλο­κό­τη­τα του εδά­φους και να προσ­διο­ρί­ζουν δομές που είναι αό­ρα­τες με γυμνό μάτι. Για τον γε­ω­μορ­φο­λό­γο, η επι­φά­νεια της γης, όπως το­νί­ζουν, είναι ένα βι­βλίο που αφη­γεί­ται τις κι­νή­σεις των πλα­κών και τις δο­νή­σεις του χρό­νου, και προ­σθέ­τουν ότι «στα ψη­φια­κά μο­ντέ­λα οι επι­στή­μο­νες με­λε­τούν το τοπίο, όπως αυτό ανα­δει­κνύ­ε­ται απο­γυ­μνω­μέ­νο από πό­λεις ή βλά­στη­ση, ανα­ζη­τώ­ντας συ­στη­μα­τι­κές εν­δεί­ξεις ενερ­γών ρηγ­μά­των».

Η χαρ­το­γρά­φη­ση ενερ­γών ρηγ­μά­των δεν αφορά όμως μόνο την ‘επι­στή­μη’, όπως δή­λω­σε στο ΑΠΕ-ΜΠΕ η κύρια Ερευ­νή­τρια του Γε­ω­δυ­να­μι­κού Ιν­στι­τού­του του Εθνι­κού Αστε­ρο­σκο­πεί­ου Αθη­νών Δρ Βα­σι­λι­κή Μου­σλο­πού­λου και μέλος της επι­στη­μο­νι­κής ομά­δας: «Έχει πρα­κτι­κές επι­πτώ­σεις για την ασφά­λεια και τη βιω­σι­μό­τη­τα των υπο­δο­μών της χώρας. Οδι­κοί άξο­νες, γέ­φυ­ρες, φράγ­μα­τα και ενερ­γεια­κές μο­νά­δες, πρέ­πει να σχε­διά­ζο­νται γνω­ρί­ζο­ντας την δια­σπο­ρά των ενερ­γών σει­σμι­κών πηγών πού δύ­να­νται να με­τα­κι­νή­σουν το έδα­φος. Οι πλη­ρο­φο­ρί­ες που πα­ρέ­χει η AFG, όταν συγ­χω­νευ­τούν με ενόρ­γα­νες κα­τα­γρα­φές σει­σμών και εδα­φι­κών πα­ρα­μορ­φώ­σε­ων, μπο­ρούν να βελ­τιώ­σουν τα ελ­λη­νι­κά μο­ντέ­λα σει­σμι­κής επι­κιν­δυ­νό­τη­τας».

Όπως ση­μειώ­νουν οι ερευ­νη­τές, μια τέ­τοια προ­σέγ­γι­ση είναι ιδιαί­τε­ρα απο­κα­λυ­πτι­κή για μία χώρα με έντο­νο ανά­γλυ­φο, όπως η Ελ­λά­δα. «Η προ­σε­κτι­κή πα­ρα­τή­ρη­ση, σε συν­δυα­σμό με την εμπει­ρία του πα­ρα­τη­ρη­τή, είναι ικανή να δια­χω­ρί­σει τα ίχνη που δη­μιούρ­γη­σαν οι σει­σμοί από αυτά που χα­ρά­χτη­καν από τη φυ­σι­κή διά­βρω­ση ή τον άν­θρω­πο. Πα­ρά­γω­γες ει­κό­νες με ιδιαί­τε­ρο φω­τι­σμό (hillshades) και απει­κό­νι­ση κλί­σε­ων (slopemaps), δεί­χνουν ότι η ανα­στρο­φή μιας κοι­λά­δας, η εκτρο­πή ενός πο­τα­μού ή το τρι­γω­νι­κό μέ­τω­πο ενός βου­νού απο­τε­λούν αλάν­θα­στα “γε­ω­μορ­φο­λο­γι­κά απο­τυ­πώ­μα­τα” σει­σμών του πα­ρελ­θό­ντος κατά μήκος ενερ­γών ρηγ­μά­των», ανα­φέ­ρουν.

Η βάση δε­δο­μέ­νων AFG, είναι ελεύ­θε­ρα προ­σβά­σι­μη για όλους. Επι­πλέ­ον, μέσα από έναν δια­δρα­στι­κό χάρτη της Ελ­λά­δας, κάθε μη­χα­νι­κός, ερευ­νη­τής ή πο­λί­της μπο­ρεί να γνω­ρί­ζει πού βρί­σκο­νται τα ενερ­γά ρήγ­μα­τα γύρω του και ποια είναι τα κύρια χα­ρα­κτη­ρι­στι­κά τους. Η AFG – Active Faults Greece ευ­ελ­πι­στεί να συ­νει­σφέ­ρει στις εθνι­κές προ­σπά­θειες κα­τα­γρα­φής των ενερ­γών σει­σμι­κών πηγών στην Ελ­λά­δα και να απο­τε­λέ­σει πρό­τυ­πο για άλλες σει­σμι­κά ενερ­γές χώρες να χρη­σι­μο­ποι­ή­σουν ψη­φια­κά τοπία για τον προσ­διο­ρι­σμό ενερ­γών ρηγ­μά­των.

Με κόκ­κι­νο χρώμα τα ενερ­γά ρήγ­μα­τα και με πρά­σι­νο τα πι­θα­νόν ενερ­γά

Πηγή: kathimerini.gr