Το τέλος των εξηγήσεων και η αρχή των κρίσιμων αποφάσεων για τις ευθύνες της μεγάλης καταστροφής

• Ολο­κλη­ρώ­θη­καν οι ανωμοτί κατα­θέ­σεις των υπόπτων με ιδιαί­τερο βάρος στην τοπο­θέ­τηση του πρώην δημάρ­χου Ρόδου που επι­κα­λέ­στηκε θεσμικό πλαίσιο, μετα­βί­βαση αρμο­διο­τή­των, ανωτέρα βία και ζήτημα αμε­ρο­λη­ψίας πραγ­μα­το­γνω­μό­νων

Η προ­κα­ταρ­κτική εξέταση για την πυρ­κα­γιά που σημά­δεψε τη Ρόδο τον Ιούλιο του 2023 φτάνει σε καίρια καμπή. Σύμφωνα με τις πλη­ρο­φο­ρίες ο κύκλος των ανωμοτί κατα­θέ­σεων έκλεισε, σημα­το­δο­τώ­ντας το σημείο όπου η Δικαιο­σύνη θα σταθ­μί­σει υλικό που ξεπερνά τις δύο χιλιά­δες εννια­κό­σιες σελίδες, δεκάδες μαρ­τυ­ρίες και πορί­σματα ειδικών.

Στο επί­κε­ντρο βρέθηκε χθες η κατά­θεση του πρώην δημάρ­χου Ρόδου κ. Αντώνη Καμπου­ράκη, ο οποίος αρνή­θηκε κάθε κατη­γο­ρία και παρέ­θεσε εκτε­νείς ισχυ­ρι­σμούς.

Το θεσμικό πλαίσιο και ο ρόλος της Πυρο­σβε­στι­κής

Κεντρι­κός άξονας της κατά­θε­σης του πρώην δημάρ­χου είναι ότι η κατα­στολή των δασικών πυρ­κα­γιών και ο επι­χει­ρη­σια­κός σχε­δια­σμός τους ανήκουν στην απο­κλει­στική αρμο­διό­τητα του Πυρο­σβε­στι­κού Σώματος. Επι­κα­λέ­στηκε ρητά το εθνικό δίκαιο και το Γενικό Σχέδιο Αντι­με­τώ­πι­σης Εκτά­κτων Αναγκών για δασικές πυρ­κα­γιές με την κωδική ονο­μα­σία ΙΟΛΑΟΣ, υπο­γραμ­μί­ζο­ντας ότι η Τοπική Αυτο­διοί­κηση έχει συν­δρο­μη­τικό και όχι απο­φα­σι­στικό ρόλο σε επίπεδο επι­χει­ρη­σια­κού συντο­νι­σμού και κατά­σβε­σης.

Η θέση αυτή είναι συμβατή με το γράμμα του θεσμι­κού πλαι­σίου όπως το περι­γρά­φει ο ίδιος στο υπό­μνημά του και συνάδει με την πάγια διοι­κη­τική αρχι­τε­κτο­νική πολι­τι­κής προ­στα­σίας που ανα­θέ­τει την επι­χει­ρη­σιακή ευθύνη στον επι­κε­φα­λής των πυρο­σβε­στι­κών δυνά­μεων.

Η μετα­βί­βαση αρμο­διο­τή­των πολι­τι­κής προ­στα­σίας και το απο­τύ­πωμα στη λογο­δο­σία

Δεύτερη κομβική γραμμή άμυνας υπήρξε η αναφορά του σε προη­γού­μενη νόμιμη μετα­βί­βαση της αρμο­διό­τη­τας πολι­τι­κής προ­στα­σίας σε αντι­δή­μαρχο. Επε­σή­μανε ότι όταν η αρμο­διό­τητα έχει εκχω­ρη­θεί, ο αρμό­διος αντι­δή­μαρ­χος καθί­στα­ται πολι­τι­κός προϊ­στά­με­νος του γρα­φείου πολι­τι­κής προ­στα­σίας και φέρει απο­κλει­στική ευθύνη για πράξεις και παρα­λεί­ψεις εντός του πεδίου που του έχει ανα­τε­θεί.

Στο υπό­μνημα γίνεται επί­κληση πρό­σφα­της από­φα­σης δευ­τε­ρο­βάθ­μιου δικα­στη­ρίου για μαζική πυρ­κα­γιά άλλης περι­φέ­ρειας, η οποία δέχθηκε ότι σε ανάλογη περί­πτωση ο δήμαρ­χος είχε απεκ­δυ­θεί την ειδική αρμο­διό­τητα και άρα δεν μπο­ρούσε να ευθύ­νε­ται για τις επι­μέ­ρους παρα­λεί­ψεις που αντι­στοι­χού­σαν στον αντι­δή­μαρχο.

Η επί­κληση συγκε­κρι­μέ­νης νομο­λο­γίας και η σαφής δέσμη διοι­κη­τι­κών πράξεων μετα­βί­βα­σης προσ­δί­δουν στέρεη βάση στον ισχυ­ρι­σμό ότι η λογο­δο­σία ακο­λου­θεί την αρμο­διό­τητα. Η ουσία αυτού του ισχυ­ρι­σμού είναι ορθή ως προς τη διοι­κη­τική ιεραρ­χία και τη νομική λογική περί κατα­νο­μής ευθύνης. Η τελική απο­τί­μηση θα κριθεί από το αν η μετα­βί­βαση είχε πράγ­ματι πλήρη έκταση και αν τηρή­θηκε στην πράξη, όμως το νομικό σχήμα που επι­κα­λεί­ται είναι σωστά δομη­μένο.

Ανωτέρα βία, ακραίες συν­θή­κες και ο παρά­γο­ντας καιρός

Ο πρώην δήμαρ­χος υπο­στή­ριξε ότι η συγκε­κρι­μένη πυρ­κα­γιά εξε­λί­χθηκε υπό εξαι­ρε­τικά δυσμε­νείς πυρο­με­τε­ω­ρο­λο­γι­κές συν­θή­κες που υπε­ρέ­βαι­ναν το πλαίσιο συνή­θους δια­χεί­ρι­σης. Παρέ­πεμψε σε επι­στη­μο­νικό υλικό για την ένταση των ανέμων, την ξηρό­τητα της καύ­σι­μης ύλης και φαι­νό­μενα όπως ο πυρο­στρο­βι­λι­σμός, ενώ μνη­μό­νευσε δημό­σιες ανα­φο­ρές για ενδεί­ξεις εμπρη­σμών με πολ­λα­πλές εστίες.

Ως προς την περι­γραφή των συν­θη­κών και την καθο­ρι­στική επί­δραση του καιρού στην ανε­ξέ­λεγ­κτη εξά­πλωση, ο ισχυ­ρι­σμός είναι βάσιμος και στη­ρί­ζε­ται σε δεδο­μένα που κατα­γρά­φουν την εξαι­ρε­τική επι­κιν­δυ­νό­τητα εκείνων των ημερών. Η επί­κληση της ανω­τέ­ρας βίας ως κανόνα που απο­συν­δέει την υπαι­τιό­τητα όταν το γεγονός είναι απρό­βλε­πτο και ανα­πό­τρε­πτο έχει θεω­ρη­τικό έρεισμα.

Αν και το κατά πόσο η συγκε­κρι­μένη πυρ­κα­γιά συνιστά νομικά ανωτέρα βία είναι υπό­κριση της Δικαιο­σύ­νης, το σκέλος που αφορά στην αντι­κει­με­νική σφο­δρό­τητα των συν­θη­κών είναι ορθά τεκ­μη­ριω­μένο από τις πηγές που ο ίδιος παρα­θέ­τει.

Οι αιτιά­σεις για την αντι­κει­με­νι­κό­τητα των πραγ­μα­το­γνω­μό­νων

Σημα­ντικό μέρος της κατά­θε­σης αφιε­ρώ­θηκε στην αμφι­σβή­τηση της αμε­ρο­λη­ψίας δύο πραγ­μα­το­γνω­μό­νων. Ο πρώην δήμαρ­χος επι­κα­λέ­στηκε το δικο­νο­μικό πλαίσιο περί εξαί­ρε­σης πραγ­μα­το­γνω­μό­νων, όταν συντρέ­χουν λόγοι που δημιουρ­γούν εύλογη υπόνοια μερο­λη­ψίας, προ­βάλ­λο­ντας ότι είχαν προη­γη­θεί δημό­σιες τοπο­θε­τή­σεις με αιχμηρό χαρα­κτήρα ως προς τους θεσμι­κούς φορείς.

Η αναφορά στα σχετικά άρθρα του Κώδικα Ποι­νι­κής Δικο­νο­μίας και στη νομο­λο­γία για την προ­στα­σία της δίκαιης δίκης είναι ακριβής. Το αν υφί­στα­ται αντι­κει­με­νικά μερο­λη­ψία είναι δια­κριτό ζήτημα που θα κριθεί από το αρμόδιο όργανο, ωστόσο το νομικό πλαίσιο που επι­στρα­τεύει για να θεμε­λιώ­σει την ένσταση αμε­ρο­λη­ψίας είναι ορθά απο­τυ­πω­μένο.

Η παρά­βαση καθή­κο­ντος και τα στοι­χεία του αδι­κή­μα­τος

Στο σκέλος της παρά­βα­σης καθή­κο­ντος, ο πρώην δήμαρ­χος επε­σή­μανε ότι απαι­τεί­ται πρόθεση παρα­βί­α­σης υπη­ρε­σια­κού καθή­κο­ντος και σκοπός προ­σπο­ρι­σμού παρά­νο­μου οφέλους ή πρό­κλη­σης βλάβης. Υπο­στή­ριξε ότι τέτοιος δόλος και τέτοιος σκοπός δεν υφί­στα­νται και ότι η συμπε­ρι­φορά του δεν θα μπο­ρούσε αντι­κει­με­νικά να οδη­γή­σει στο επι­διω­κό­μενο απο­τέ­λε­σμα μιας παρά­νο­μης ωφέ­λειας ή βλάβης.

Η περι­γραφή των δομικών στοι­χείων του αδι­κή­μα­τος είναι νομικά ακριβής, γεγονός που καθιστά τον ισχυ­ρι­σμό εύλογο στο συγκε­κρι­μένο επίπεδο ανά­λυ­σης. Η τελική στάθ­μιση θα εξαρ­τη­θεί από το υλικό της δικο­γρα­φίας, όμως η ερμη­νεία που ο ίδιος παρα­θέ­τει αντα­να­κλά τη νομο­λο­γιακή γραμμή για το άρθρο που επι­κα­λεί­ται.

Το βάρος των πραγ­μα­το­γνω­μο­συ­νών και οι ευθύνες του μηχα­νι­σμού

Παράλ­ληλα με τους ισχυ­ρι­σμούς της υπε­ρά­σπι­σης, τα πορί­σματα των ειδικών έχουν κατα­γρά­ψει επι­χει­ρη­σιακά κενά. Η καθυ­στε­ρη­μένη κινη­το­ποί­ηση ενα­έ­ριων μέσων, οι δυσλει­τουρ­γίες στις υδρο­λη­ψίες και τα κενά συντο­νι­σμού ανα­φέρ­θη­καν σε εκθέ­σεις που προ­κά­λε­σαν αντι­δρά­σεις και εντά­σεις.

Η Εισαγ­γε­λία έχει ήδη δια­χω­ρί­σει τα σκέλη της διε­ρεύ­νη­σης ανάμεσα στην ανα­ζή­τηση φυσικών αυτουρ­γών για εμπρη­σμό και στη διε­ρεύ­νηση διοι­κη­τι­κών ευθυνών, ακριβώς για να απο­δο­θούν ευθύνες σε κάθε επίπεδο χωρίς σύγχυση ανάμεσα σε εγκλη­μα­τική πρόθεση και υπη­ρε­σιακή αμέλεια.

Σε αυτό το πλαίσιο, τα ορθά σημεία της κατά­θε­σης του πρώην δημάρ­χου δεν αναι­ρούν ότι το δικα­στικό φίλτρο θα εξε­τά­σει αν η συν­δρομή της Τοπικής Αυτο­διοί­κη­σης λει­τούρ­γησε έγκαιρα και απο­τε­λε­σμα­τικά όπου το θεσμικό πλαίσιο το απαι­τούσε, για παρά­δειγμα στην προ­ε­τοι­μα­σία, στην πρόληψη και στην υπο­στή­ριξη του έργου της κατα­στο­λής.

Η εικόνα του φακέλου και το επόμενο βήμα

Μετά την ολο­κλή­ρωση των εξη­γή­σεων όλων των υπόπτων, ο φάκελος που αριθμεί πάνω από δύο χιλιά­δες εννια­κό­σιες σελίδες και περι­λαμ­βά­νει τεχνι­κές εκθέ­σεις, μαρ­τυ­ρίες και έγγραφα υπη­ρε­σιών περνά στη φάση της εισαγ­γε­λι­κής κρίσης. Οι πράξεις υπό διε­ρεύ­νηση εκτεί­νο­νται από παρά­βαση καθή­κο­ντος και παρά­λειψη οφει­λό­με­νης βοή­θειας μέχρι υπο­βάθ­μιση περι­βάλ­λο­ντος.

Η απόφαση για το ποιοι θα μετα­τρα­πούν σε κατη­γο­ρού­με­νους θα στη­ρι­χθεί στο σύνολο των απο­δει­κτι­κών δεδο­μέ­νων και όχι μόνο σε μεμο­νω­μέ­νες νομικές ανα­γνώ­σεις.

Η κατά­θεση του πρώην δημάρ­χου προ­σθέ­τει μια συνε­κτική εκδοχή θεσμι­κής κατα­νο­μής αρμο­διο­τή­των και ακραίων συν­θη­κών, με σημεία νομικής ορθό­τη­τας που κατα­γρά­φο­νται πιο πάνω. Το τελικό συμπέ­ρα­σμα όμως θα προ­κύ­ψει από τη στάθ­μιση της αλυ­σί­δας των γεγο­νό­των, των πραγ­μα­το­γνω­μο­συ­νών και των επι­χει­ρη­σια­κών απο­φά­σεων που ελή­φθη­σαν από όλους τους εμπλε­κό­με­νους κρί­σι­μες ώρες για το νησί.

Η υπόθεση της φωτιάς στη Ρόδο μπαίνει πλέον στο στάδιο των καθαρών νομικών απα­ντή­σεων. Η κατά­θεση του πρώην δημάρ­χου ανέ­δειξε τέσ­σε­ρις πυλώνες επι­χει­ρη­μα­το­λο­γίας που πατούν σε ορθή θεσμική και δικο­νο­μική βάση. Η απο­κλει­στική επι­χει­ρη­σιακή ευθύνη της Πυρο­σβε­στι­κής, η εγκυ­ρό­τητα της μετα­βί­βα­σης αρμο­διο­τή­των πολι­τι­κής προ­στα­σίας, η τεκ­μη­ρί­ωση των ακραίων πυρο­με­τε­ω­ρο­λο­γι­κών συν­θη­κών και το αίτημα για αμε­ρο­λη­ψία στην πραγ­μα­το­γνω­μο­σύνη απο­τε­λούν στοι­χεία με νομικό βάρος. Το αν επαρ­κούν για να απο­σεί­σουν κάθε υπόνοια ευθύνης είναι πλέον απόφαση που θα ληφθεί με γνώμονα το πλήρες απο­δει­κτικό υλικό και το σύνολο των θεσμι­κών υπο­χρε­ώ­σεων όλων των κρίκων στην αλυσίδα της πολι­τι­κής προ­στα­σίας.