Οι πραγματογνωμοσύνες για τη φωτιά του 2023 φέρνουν στο φως παραλείψεις, καθυστερήσεις και θεσμικά κενά

• Τα τε­χνι­κά πο­ρί­σμα­τα, οι αντι­δρά­σεις, οι ευ­θύ­νες και το πα­ρα­σκή­νιο πίσω από τη δι­κα­στι­κή έρευ­να για την πυρ­κα­γιά του 2023 που ση­μά­δε­ψε το Αι­γαίο

Το κα­λο­καί­ρι του 2023 η Ρόδος έζησε την πιο σκο­τει­νή της στιγ­μή. Δάση που για αιώ­νες στέ­κο­νταν σαν φυ­σι­κά τείχη πρα­σί­νου κα­τέρ­ρευ­σαν μέσα σε ώρες. Σπί­τια, ξε­νο­δο­χεία, καλ­λιέρ­γειες και ελαιώ­νες έγι­ναν στά­χτη. Οι άν­θρω­ποι κοι­τού­σαν τον ου­ρα­νό που κοκ­κί­νι­ζε και δεν κα­τα­λά­βαι­ναν αν ήταν μέρα ή νύχτα.

Όμως δύο χρό­νια μετά, η φωτιά δεν έχει σβή­σει πραγ­μα­τι­κά. Καίει ακόμη όχι στο χώμα της Ρόδου πια, αλλά μέσα στις αί­θου­σες των δι­κα­στη­ρί­ων και στα γρα­φεία της Ει­σαγ­γε­λί­ας Πρω­το­δι­κών Ρόδου. Γιατί πίσω από το φαι­νό­με­νο που σά­ρω­σε το νησί, η Δι­καιο­σύ­νη βλέ­πει πια κάτι βα­θύ­τε­ρο: ένα σύ­στη­μα ευ­θυ­νών που δεν λει­τούρ­γη­σε, μια αλυ­σί­δα κα­θυ­στε­ρή­σε­ων και πα­ρα­λεί­ψε­ων, ένα διοι­κη­τι­κό αδιέ­ξο­δο που επέ­τρε­ψε στο φυ­σι­κό φαι­νό­με­νο να με­τα­τρα­πεί σε κα­τα­στρο­φή εθνι­κής κλί­μα­κας.

Οι πραγ­μα­το­γνω­μο­σύ­νες που συ­ντά­χθη­καν μετά την πυρ­κα­γιά δεν είναι απλές τε­χνι­κές εκ­θέ­σεις. Είναι το ντο­κου­μέ­ντο μιας απο­τυ­χί­ας που κα­νείς δεν θέλει να θυ­μά­ται, αλλά όλοι οφεί­λουν να αντι­με­τω­πί­σουν. Μέσα από εκα­το­ντά­δες σε­λί­δες στοι­χεί­ων, δο­ρυ­φο­ρι­κών χαρ­τών, εκ­θέ­σε­ων και μαρ­τυ­ριών, ανα­δει­κνύ­ε­ται ένα μο­τί­βο επα­να­λαμ­βα­νό­με­νο: καμία ετοι­μό­τη­τα, κα­νέ­νας συ­ντο­νι­σμός, καμία πρό­λη­ψη.

Δύο χρό­νια μετά, η προ­κα­ταρ­κτι­κή εξέ­τα­ση της Ει­σαγ­γε­λί­ας Πρω­το­δι­κών Ρόδου βρί­σκε­ται στην πιο κρί­σι­μη φάση της με τη λήψη ανω­μο­τί κα­τα­θέ­σε­ων από 14 ύπο­πτους για κα­τη­γο­ρού­με­νους, όπως απε­κά­λυ­ψε ήδη η «δη­μο­κρα­τι­κή».

Οι τε­χνι­κές εκ­θέ­σεις των ει­δι­κών επι­στη­μό­νων, που ορί­στη­καν από τη Δι­καιο­σύ­νη, δεν πε­ριο­ρί­ζο­νται μόνο στην ανά­λυ­ση της φω­τιάς. Απο­τε­λούν μια συ­νο­λι­κή απο­τύ­πω­ση της επι­χει­ρη­σια­κής, διοι­κη­τι­κής και θε­σμι­κής αδυ­να­μί­ας που επέ­τρε­ψε την ανε­ξέ­λεγ­κτη κα­τα­στρο­φή του νη­σιού.

Το πλαί­σιο της έρευ­νας: από τον εμπρη­σμό στις διοι­κη­τι­κές ευ­θύ­νες

Μετά τη συ­γκλο­νι­στι­κή πυρ­κα­γιά του Ιου­λί­ου 2023, η Ει­σαγ­γε­λία Ρόδου διέ­τα­ξε δύο δια­κρι­τές έρευ­νες:

• Μία για την πράξη του εμπρη­σμού εκ προ­θέ­σε­ως, που εξε­τά­ζει το εν­δε­χό­με­νο εγκλη­μα­τι­κής ενέρ­γειας,

• Και μία δεύ­τε­ρη, πα­ράλ­λη­λη, για τις πα­ρα­λεί­ψεις και τα σφάλ­μα­τα του κρα­τι­κού μη­χα­νι­σμού, μέσω των οποί­ων η φωτιά εξε­λί­χθη­κε σε πρω­το­φα­νές μέ­τω­πο.

Η δεύ­τε­ρη αυτή δι­κο­γρα­φία, απο­τέ­λε­σε το πεδίο όπου οι πραγ­μα­το­γνω­μο­σύ­νες απέ­κτη­σαν κομ­βι­κό ρόλο. Ο σκο­πός τους ήταν να προσ­διο­ρι­στεί όχι μόνο πώς ξε­κί­νη­σε η φωτιά, αλλά και γιατί δεν αντι­με­τω­πί­στη­κε εγκαί­ρως.

Η Ει­σαγ­γε­λία ανέ­θε­σε την εκ­πό­νη­ση τε­χνι­κών εκ­θέ­σε­ων σε ει­δι­κούς επι­στή­μο­νες του κλά­δου των πυ­ρο­σβε­στι­κών επι­χει­ρή­σε­ων, δα­σι­κών επι­στη­μών και πε­ρι­βαλ­λο­ντι­κής μη­χα­νι­κής. Οι ομά­δες αυτές πε­ριε­λάμ­βα­ναν αξιω­μα­τι­κούς εν απο­στρα­τεία του Πυ­ρο­σβε­στι­κού Σώ­μα­τος, ει­δι­κούς στη μο­ντε­λο­ποί­η­ση εξά­πλω­σης πυρ­κα­γιών, καθώς και πα­νε­πι­στη­μια­κούς που εξει­δι­κεύ­ο­νται στη δια­χεί­ρι­ση φυ­σι­κών κιν­δύ­νων.

Οι πραγ­μα­το­γνώ­μο­νες είχαν εντο­λή να ερευ­νή­σουν πέντε άξο­νες:

Το ακρι­βές ση­μείο και χρόνο έναρ­ξης της φω­τιάς, με γε­ω­α­να­φο­ρά και ανά­λυ­ση καύ­σι­μης ύλης.

Την αντί­δρα­ση και κι­νη­το­ποί­η­ση του μη­χα­νι­σμού Πο­λι­τι­κής Προ­στα­σί­ας.

Την κα­τά­στα­ση λει­τουρ­γί­ας των πυ­ρο­φυ­λα­κί­ων και των υπο­δο­μών επι­τή­ρη­σης.

Την επάρ­κεια των μέ­τρων πρό­λη­ψης που είχαν λη­φθεί από τον Δήμο και την Πε­ρι­φέ­ρεια.

Τις επι­χει­ρη­σια­κές απο­φά­σεις των επι­κε­φα­λής δυ­νά­με­ων κατά την εξέ­λι­ξη της πυρ­κα­γιάς.

Η σπίθα σε δα­σι­κή έκτα­ση και το χαμένο μι­σά­ω­ρο

Η φωτιά εκ­δη­λώ­θη­κε ανά­με­σα στις 18.00 και 18.30 σε απε­ρί­φρα­κτη έκτα­ση χα­λε­πί­ου πεύ­κης και χα­μη­λής βλά­στη­σης κοντά στον Απόλ­λω­να με την πα­ρου­σία απορ­ριμ­μά­των όπως γυά­λι­να μπου­κά­λια και δο­χεία ψε­κα­σμού. Δεν βρέ­θη­καν ίχνη εμπρη­στι­κού μη­χα­νι­σμού και η ακρι­βής αιτία δεν εντο­πί­στη­κε. Η ει­δο­ποί­η­ση προς την Πυ­ρο­σβε­στι­κή έγινε στις 18.50 ενώ η πρώτη εντο­λή απο­γεί­ω­σης ενα­έ­ριων μέσων δό­θη­κε στις 19.15. Το κρί­σι­μο μι­σά­ω­ρο που με­σο­λά­βη­σε χωρίς επι­τή­ρη­ση από πυ­ρο­φυ­λά­κια ή αε­ρο­σκά­φη επέ­τρε­ψε στο μέ­τω­πο να πάρει δια­στά­σεις που δύ­σκο­λα ελέγ­χο­νταν.

Οι με­τε­ω­ρο­λο­γι­κοί δεί­κτες προει­δο­ποιού­σαν

Την 18η Ιου­λί­ου αλλά και στις 19 και 20 Ιου­λί­ου η Ρόδος βρι­σκό­ταν στον βαθμό τρία της κλί­μα­κας επι­κιν­δυ­νό­τη­τας, που χα­ρα­κτη­ρί­ζε­ται ως υψη­λός. Η πε­ριε­χό­με­νη υγρα­σία στη λεπτή καύ­σι­μη ύλη κυ­μάν­θη­κε σε τιμές που δεί­χνουν πολύ υψηλή ευ­κο­λία ανά­φλε­ξης. Παρά τις επί­ση­μες εν­δεί­ξεις, η πρα­κτι­κή ετοι­μό­τη­τα δεν ανυ­ψώ­θη­κε στα επί­πε­δα που θα επέ­βα­λε ο κίν­δυ­νος.

Το μέ­τω­πο σπάει και κα­τε­βαί­νει στη νότια Ρόδο

Με τους βό­ρειους ανέ­μους να σπρώ­χνουν τη φωτιά, το κυ­ρί­ως μέ­τω­πο δια­σπά­στη­κε πριν από το Λά­ερ­μα. Το ισχυ­ρό­τε­ρο κομ­μά­τι κι­νή­θη­κε νότια και νο­τιο­δυ­τι­κά, κά­λυ­ψε την εν­διά­με­ση ζώνη ανά­με­σα σε Λά­ερ­μα, Λάρδο και Γεν­νά­δι και έφτα­σε μέχρι τη θά­λασ­σα.

Στο αρ­χι­κό στά­διο οι δυ­νά­μεις δεν κα­τά­φε­ραν να την ανα­χαι­τί­σουν. Η Πυ­ρο­σβε­στι­κή Υπη­ρε­σία Ρόδου κα­τέ­γρα­ψε απώ­λεια 176.398 στρεμ­μά­των σύμ­φω­να με το υπη­ρε­σια­κό σύ­στη­μα, ενώ η δο­ρυ­φο­ρι­κή υπη­ρε­σία Copernicus EMS απο­τύ­πω­σε 177.735 στρέμ­μα­τα, δη­λα­δή το 12,6% της επι­φά­νειας του νη­σιού. Κα­τα­γρά­φη­καν ζη­μιές σε πάνω από 700 κτή­ρια, τραυ­μα­τι­σμοί 44 πο­λι­τών και ένας θά­να­τος.

Ο κρί­κος που έλει­ψε ήταν η έγκαι­ρη ανί­χνευ­ση

Στον γύρο του ορει­νού όγκου υπήρ­χαν πυ­ρο­φυ­λά­κια με άμεση οπτι­κή επαφή στο ση­μείο έναρ­ξης. Όμως ήταν εγκα­τα­λε­λειμ­μέ­να και χωρίς στε­λέ­χω­ση. Η πραγ­μα­το­γνω­μο­σύ­νη υπεν­θυ­μί­ζει το αυ­το­νό­η­το της δα­σο­προ­στα­σί­ας ότι η κα­τά­σβε­ση είναι εφι­κτή στα πρώτα λεπτά με ελά­χι­στα μέσα εφό­σον υπάρ­ξει άμεση αναγ­γε­λία. Η έλ­λει­ψη προ­σω­πι­κού στα πα­ρα­τη­ρη­τή­ρια στέ­ρη­σε από το σύ­στη­μα το βλέμ­μα που θα έβλε­πε έγκαι­ρα τον καπνό.

Η ημέρα της πυρ­κα­γιάς βρήκε τις υπη­ρε­σί­ες σε γε­νι­κή επι­φυ­λα­κή. Παρ’ όλα αυτά δεν δια­τά­χθη­κε ενα­έ­ρια επι­τή­ρη­ση. Το επι­χει­ρη­σια­κό σχέ­διο προ­βλέ­πει μέχρι και αξιο­ποί­η­ση πτή­σε­ων πο­λι­τι­κής αε­ρο­πο­ρί­ας για αναγ­γε­λία κα­πνών. Η ίδια η Υπη­ρε­σία Πο­λι­τι­κής Αε­ρο­πο­ρί­ας ενη­μέ­ρω­σε ότι δεν είχε λάβει έγ­γρα­φη έντα­ξη στον σχε­δια­σμό. Η δυ­να­τό­τη­τα συ­νερ­γα­σί­ας με αε­ρο­λέ­σχη επί­σης δεν αξιο­ποι­ή­θη­κε.

Υπο­δο­μές ύδρευ­σης και ανε­φο­δια­σμού που δεν λει­τούρ­γη­σαν

Ακόμη και όταν οι δυ­νά­μεις έφτα­σαν, βρέ­θη­καν μπρο­στά σε σπα­τά­λη δυ­να­το­τή­των. Δύο γει­το­νι­κά αρ­δευ­τι­κά δί­κτυα διέ­θε­ταν συ­νο­λι­κά 21 ση­μεία υδρο­λη­ψί­ας σε απο­στά­σεις που βό­λευαν τον ανε­φο­δια­σμό. Κα­νέ­να δεν είχε εξαρ­τή­μα­τα για πυ­ρο­σβε­στι­κά οχή­μα­τα. Μια δε­ξα­με­νή ύδρευ­σης στον Έμπω­να, του­λά­χι­στον 40 κυ­βι­κών, έμει­νε επί­σης ανα­ξιο­ποί­η­τη.

Αντι­πυ­ρι­κές ζώνες την ώρα της μάχης και όχι πριν

Αντί η πε­ριο­χή να προ­ε­τοι­μα­στεί την άνοι­ξη με κα­θα­ρι­σμούς και τε­χνι­κά έργα, δια­νοί­χθη­κε αντι­πυ­ρι­κή ζώνη ενώ η φωτιά εξε­λισ­σό­ταν. Στο χωριό Απόλ­λω­νας, τον πλη­σιέ­στε­ρο οι­κι­σμό στο ση­μείο έναρ­ξης, οι δρό­μοι και οι κοι­νό­χρη­στοι χώροι δεν είχαν κα­θα­ρι­στεί από τη ξερή βλά­στη­ση που λει­τουρ­γεί ως φυ­τί­λι. Αυτό συ­νέ­βα­λε στην τα­χύ­τη­τα της εξά­πλω­σης και δυ­σχέ­ρα­νε την κα­τά­σβε­ση.

Η θε­σμι­κή δια­στρω­μά­τω­ση των ευ­θυ­νών Πυ­ρο­σβε­στι­κό Σώμα

Σύμ­φω­να με τις πραγ­μα­το­γνω­μο­σύ­νες, το Πυ­ρο­σβε­στι­κό Σώμα έφερε το βάρος του επι­χει­ρη­σια­κού σχε­δια­σμού και του άμε­σου εντο­πι­σμού. Παρ’ ότι ο νόμος προ­βλέ­πει τη συ­γκρό­τη­ση Συμ­βου­λί­ου Δια­χεί­ρι­σης Κρί­σε­ων για τον κα­θο­ρι­σμό τα­κτι­κής σε μεί­ζο­να γε­γο­νό­τα, δεν προ­κύ­πτει σύ­γκλη­σή του την κρί­σι­μη ημέρα ενώ ταυ­τό­χρο­να υπήρ­χαν με­γά­λες πυρ­κα­γιές και στην υπό­λοι­πη χώρα. Οι πραγ­μα­το­γνώ­μο­νες επι­ση­μαί­νουν επί­σης ότι ο ενιαί­ος σχε­δια­σμός για το Νότιο Αι­γαίο το 2023 ήταν ελ­λι­πής. Δεν πε­ρι­γρά­φο­νταν ανα­λυ­τι­κά τα­κτι­κές, δεν είχε επι­και­ρο­ποι­η­θεί με ερ­γα­λεία ενα­έ­ριας επι­τή­ρη­σης και η δια­σπο­ρά των οχη­μά­των σχε­διά­στη­κε χα­μη­λά στον ορει­νό όγκο, μα­κριά από θέ­σεις οπτι­κής επο­πτεί­ας, γε­γο­νός που ευ­νο­εί την κα­θυ­στε­ρη­μέ­νη αναγ­γε­λία και επέμ­βα­ση.

Κα­θο­ρι­στι­κή ανα­φο­ρά γί­νε­ται και στο δί­κτυο πυ­ρο­φυ­λα­κί­ων. Το σχέ­διο ανα­γνω­ρί­ζει ότι μπο­ρούν να στε­λε­χω­θούν από μό­νι­μο και επο­χι­κό προ­σω­πι­κό, δό­κι­μους, εθε­λο­ντές του νόμου 4029 καθώς και εθε­λο­ντι­κές ορ­γα­νώ­σεις μέσω της Γε­νι­κής Γραμ­μα­τεί­ας Πο­λι­τι­κής Προ­στα­σί­ας. Παρά ταύτα στη Ρόδο τα πα­ρα­τη­ρη­τή­ρια πα­ρέ­μει­ναν ανε­νερ­γά την αντι­πυ­ρι­κή πε­ρί­ο­δο. Η επί τόπου αυ­το­ψία κα­τέ­γρα­ψε εγκα­τά­λει­ψη σε Λι­βά­δια, Χιώ­τες, Προ­φή­τη Ηλία και Λά­ερ­μα.

Πο­λι­τι­κή Προ­στα­σία

Η Πο­λι­τι­κή Προ­στα­σία όφει­λε να εκ­πο­νή­σει και να ασκή­σει δικές της δια­δι­κα­σί­ες ετοι­μό­τη­τας. Σύμ­φω­να με τα στοι­χεία, πέρα από τη συμ­με­το­χή στην άσκη­ση της Πυ­ρο­σβε­στι­κής με την κω­δι­κή ονο­μα­σία ΔΙΑ ΠΥΡΟΣ 2023, δεν πραγ­μα­το­ποί­η­σε αυ­το­τε­λή άσκη­ση Πο­λι­τι­κής Προ­στα­σί­ας για να ελεγ­χθεί το προ­σω­πι­κό και να επι­θε­ω­ρη­θεί η επι­χει­ρη­σια­κή ετοι­μό­τη­τα ένα­ντι δα­σι­κών πυρ­κα­γιών, όπως προ­βλέ­πουν οι οδη­γί­ες του σχε­δί­ου Ιό­λα­ος. Επί­σης ανα­μέ­νε­ται από την Πε­ρι­φέ­ρεια η σύ­ντα­ξη ει­δι­κών σχε­δί­ων ορ­γα­νω­μέ­νης προ­λη­πτι­κής απο­μά­κρυν­σης σε πε­ριο­χές υψη­λής επι­σκε­ψι­μό­τη­τας και ευ­πά­θειας.

Τον Μάιο και τον Ιού­λιο του 2023 πραγ­μα­το­ποι­ή­θη­καν συ­νε­δριά­σεις του Συ­ντο­νι­στι­κού Ορ­γά­νου Πο­λι­τι­κής Προ­στα­σί­ας για την αντι­πυ­ρι­κή προ­ε­τοι­μα­σία. Εκεί επα­να­βε­βαιώ­θη­κε η ανά­γκη επι­τή­ρη­σης ευ­πα­θών πε­ριο­χών, επάν­δρω­σης πυ­ρο­φυ­λα­κί­ων και κι­νη­το­ποί­η­σης των εθε­λο­ντι­κών ορ­γα­νώ­σε­ων. Ωστό­σο το πρα­κτι­κό απο­τέ­λε­σμα δεν αντα­πο­κρί­θη­κε στις απο­φά­σεις αφού τα πα­ρα­τη­ρη­τή­ρια έμει­ναν χωρίς προ­σω­πι­κό.

Δήμος Ρόδου

Στο πεδίο της πρό­λη­ψης οι πραγ­μα­το­γνώ­μο­νες επι­ση­μαί­νουν ότι ο Δήμος όφει­λε να ολο­κλη­ρώ­σει εγκαί­ρως προ­λη­πτι­κούς κα­θα­ρι­σμούς βλά­στη­σης, να συ­ντη­ρή­σει το αγρο­τι­κό οδικό δί­κτυο για διευ­κό­λυν­ση κί­νη­σης πυ­ρο­σβε­στι­κών οχη­μά­των και να επι­βά­λει την τή­ρη­ση των σχε­τι­κών δια­τά­ξε­ων στους ακά­λυ­πτους χώ­ρους εντός και πλη­σί­ον οι­κι­σμών. Η Διεύ­θυν­ση Δασών κα­τέ­θε­σε έγ­γρα­φα ότι ο Δήμος χρη­μα­το­δο­τή­θη­κε με 280.000 ευρώ για δρά­σεις πυ­ρο­προ­στα­σί­ας, χωρίς ωστό­σο να δια­βι­βά­σει με­λέ­τες κα­θα­ρι­σμών προς έγκρι­ση ούτε να ζη­τή­σει συν­δρο­μή για σύ­ντα­ξη με­λε­τών.

Επι­πλέ­ον στο επι­χει­ρη­σια­κό επί­πε­δο, κρου­νοί βρέ­θη­καν με ανε­παρ­κή πα­ρο­χή ή εκτός λει­τουρ­γί­ας, ενώ τα γει­το­νι­κά αρ­δευ­τι­κά δί­κτυα και η γει­το­νι­κή δε­ξα­με­νή δεν αξιο­ποι­ή­θη­καν για ανε­φο­δια­σμό. Η αντι­πυ­ρι­κή ζώνη ανοί­χθη­κε αφού είχε ξε­σπά­σει η φωτιά και όχι στο πλαί­σιο προ­λη­πτι­κού σχε­δια­σμού.

Εθε­λο­ντι­κές ορ­γα­νώ­σεις και ο γρί­φος της ΕΤΑΙ.ΠΡΟ.ΦΥ.ΚΑ.

Στο ενο­ποι­η­μέ­νο επι­χει­ρη­σια­κό σχέ­διο για το 2023 κα­τα­γρά­φο­νται δύο επι­χει­ρη­σια­κές ομά­δες άμε­σης επέμ­βα­σης για τον Δήμο Ρόδου. Η μία είναι η εθε­λο­ντι­κή ορ­γά­νω­ση του Δήμου. Η δεύ­τε­ρη είναι η ΕΤΑΙ.ΠΡΟ.ΦΥ.ΚΑ., η οποία όμως δεν ήταν ενερ­γή τα τε­λευ­ταία χρό­νια και δεν διέ­θε­τε σύμ­βα­ση. Η Πε­ρι­φέ­ρεια Νο­τί­ου Αι­γαί­ου δεν την είχε ενταγ­μέ­νη στον δικό της σχε­δια­σμό για τις δα­σι­κές πυρ­κα­γιές, γε­γο­νός που απο­κα­λύ­πτει κενό συ­ντο­νι­σμού ανά­με­σα σε έγ­γρα­φα και πραγ­μα­τι­κό­τη­τα.

Δα­σι­κή Υπη­ρε­σία και σχέση συ­νερ­γα­σί­ας

Η Διεύ­θυν­ση Δασών ανα­φέ­ρει ότι μετά την ανά­θε­ση της δα­σο­πυ­ρό­σβε­σης στο Πυ­ρο­σβε­στι­κό Σώμα, τα πυ­ρο­φυ­λά­κια και ο σχε­τι­κός εξο­πλι­σμός πα­ρα­δό­θη­καν στην Πυ­ρο­σβε­στι­κή. Για την αντι­πυ­ρι­κή του 2023 δεν ζη­τή­θη­κε συν­δρο­μή για στε­λέ­χω­ση πυ­ρο­φυ­λα­κί­ων ούτε ανταλ­λά­χθη­κε αλ­λη­λο­γρα­φία για έλεγ­χο υδα­το­δε­ξα­με­νών και υπο­δο­μών. Παρά ταύτα στε­λέ­χη της υπη­ρε­σί­ας κι­νή­θη­καν αυ­το­βού­λως στο συμ­βάν τις πρώ­τες ώρες.

Ο επι­χει­ρη­σια­κός σχε­δια­σμός επί χάρ­του

Το ενο­ποι­η­μέ­νο σχέ­διο του Πυ­ρο­σβε­στι­κού Σώ­μα­τος για το Νότιο Αι­γαίο δίνει στους διοι­κη­τές το δι­καί­ω­μα να με­τα­βά­λουν δια­σπο­ρά πε­ρι­πο­λι­κών ανά­λο­γα με τις συν­θή­κες. Οι πραγ­μα­το­γνώ­μο­νες ση­μειώ­νουν ότι αυτή η δυ­να­τό­τη­τα δεν αξιο­ποι­ή­θη­κε. Πε­ρι­πο­λι­κά το­πο­θε­τή­θη­καν πε­ρι­με­τρι­κά και χα­μη­λά, μα­κριά από τον ορει­νό όγκο όπου η άμεση ορα­τό­τη­τα θα με­τέ­τρε­πε τον πρώτο καπνό σε άμεση αναγ­γε­λία.

Το επι­χει­ρη­σια­κό κενό στην αρ­χι­κή αναγ­γε­λία

Το γε­νι­κό σχέ­διο Ιό­λα­ος ορί­ζει ρητά ότι αρ­μό­διος για την αρ­χι­κή ει­δο­ποί­η­ση δα­σι­κής πυρ­κα­γιάς είναι το Πυ­ρο­σβε­στι­κό Σώμα και ότι η ανά­πτυ­ξη μη­χα­νι­σμών επι­τή­ρη­σης και συλ­λο­γής πλη­ρο­φο­ριών απο­τε­λεί μέρος των επι­χει­ρη­σια­κών του σχε­δί­ων. Στη Ρόδο εκεί­νη την ημέρα το κενό επι­τή­ρη­σης γέν­νη­σε το χα­μέ­νο μι­σά­ω­ρο που απο­δεί­χθη­κε μοι­ραίο για την εξέ­λι­ξη της πυρ­κα­γιάς.

Αυ­τό­πτης μάρ­τυ­ρας αντι­λή­φθη­κε τον καπνό και ει­δο­ποί­η­σε συγ­γε­νι­κό του πρό­σω­πο που υπη­ρε­τεί στο Σώμα λίγο πριν από τις 18.45. Η αλ­λη­λου­χία αυτή φω­τί­ζει την κα­θυ­στέ­ρη­ση της επί­ση­μης αναγ­γε­λί­ας και υπο­γραμ­μί­ζει την απου­σία επι­τή­ρη­σης εκεί­νες τις πρώ­τες κρί­σι­μες στιγ­μές.

Τι έμει­νε στο πεδίο

Στις κα­μέ­νες εκτά­σεις κα­τα­γρά­φη­καν απώ­λειες κτη­νο­τρο­φι­κού και με­λισ­σο­κο­μι­κού κε­φα­λαί­ου. Οι αριθ­μοί δεν απο­τυ­πώ­νουν μόνο οι­κο­νο­μι­κή ζημιά αλλά και το πλήγ­μα σε ένα νη­σιω­τι­κό οι­κο­σύ­στη­μα που στη­ρί­ζε­ται στις ισορ­ρο­πί­ες ανά­με­σα σε δάση, βο­σκο­τό­πια και οι­κι­σμούς. Η απο­κα­τά­στα­ση θα είναι μακρά όσο η ανα­γέν­νη­ση της βλά­στη­σης θα έχει να αντι­με­τω­πί­σει διά­βρω­ση, με­τα­φο­ρά φερ­τών και αυ­ξη­μέ­νο κίν­δυ­νο νέων ανα­φλέ­ξε­ων.

Η ση­μα­σία των πο­ρι­σμά­των για τη Δι­καιο­σύ­νη

Τα πο­ρί­σμα­τα έχουν εντα­χθεί στη δι­κο­γρα­φία της προ­α­νά­κρι­σης και θε­ω­ρού­νται κρί­σι­μα απο­δει­κτι­κά στοι­χεία. Η Ει­σαγ­γε­λία θα τα συ­νε­κτι­μή­σει με τις μαρ­τυ­ρι­κές κα­τα­θέ­σεις, τις εκ­θέ­σεις των υπη­ρε­σιών και τα δε­δο­μέ­να από τις τη­λε­πι­κοι­νω­νί­ες και τις επι­χει­ρη­σια­κές ανα­φο­ρές.

Οι ει­δι­κοί έχουν πα­ρα­δώ­σει χάρ­τες εξά­πλω­σης, πί­να­κες χρό­νου αντί­δρα­σης, καθώς και συ­γκρι­τι­κά δε­δο­μέ­να με άλλες πυρ­κα­γιές πα­ρό­μοιου με­γέ­θους. Τα ευ­ρή­μα­τα δεί­χνουν ότι οι πρώ­τες δύο ώρες ήταν κα­θο­ρι­στι­κές, και ότι με ορθό συ­ντο­νι­σμό η κα­τα­στρο­φή θα μπο­ρού­σε να είχε πε­ριο­ρι­στεί στο 10–15% της τε­λι­κής έκτα­σης.

Το θε­σμι­κό ζή­τη­μα και η ανά­γκη λο­γο­δο­σί­ας

Πέρα από τις τε­χνι­κές δια­πι­στώ­σεις, οι πραγ­μα­το­γνω­μο­σύ­νες ανα­δει­κνύ­ουν και ένα ευ­ρύ­τε­ρο θε­σμι­κό πρό­βλη­μα: την ασά­φεια αρ­μο­διο­τή­των ανά­με­σα σε Δή­μους, Πε­ρι­φέ­ρειες, Πυ­ρο­σβε­στι­κή και Πο­λι­τι­κή Προ­στα­σία. Η έλ­λει­ψη σα­φούς γραμ­μής εντο­λών οδή­γη­σε σε επι­κά­λυ­ψη ενερ­γειών και απώ­λεια χρό­νου, κάτι που έχει εντο­πι­στεί και σε προη­γού­με­νες κα­τα­στρο­φές.

Η υπό­θε­ση της Ρόδου κα­θί­στα­ται έτσι πι­λό­τος για τον επα­να­προσ­διο­ρι­σμό της ευ­θύ­νης των υπη­ρε­σιών σε φυ­σι­κές κα­τα­στρο­φές.

Το απο­τύ­πω­μα  της φω­τιάς

Δύο χρό­νια μετά, η Ρόδος ακόμη ανα­σαί­νει καπνό. Πάνω από 176.000 στρέμ­μα­τα έγι­ναν στά­χτη, εκα­το­ντά­δες επι­χει­ρή­σεις επλή­γη­σαν, και ολό­κλη­ρα χωριά άλ­λα­ξαν όψη. Οι ει­δι­κοί της Διεύ­θυν­σης Δασών έχουν χα­ρα­κτη­ρί­σει ανα­δα­σω­τέα 151.519 στρέμ­μα­τα, όμως η ανα­γέν­νη­ση του οι­κο­συ­στή­μα­τος υπο­λο­γί­ζε­ται να χρεια­στεί δε­κα­ε­τί­ες.

Οι κά­τοι­κοι, κου­ρα­σμέ­νοι από υπο­σχέ­σεις και γρα­φειο­κρα­τία, πα­ρα­κο­λου­θούν τώρα τις δι­κα­στι­κές εξε­λί­ξεις με σιω­πη­λή οργή. Η φράση «η φωτιά που δεν έσβη­σε ποτέ» δεν είναι σχήμα λόγου, είναι η μνήμη ενός κα­λο­και­ριού που δεν τε­λεί­ω­σε ποτέ.

Οι πραγ­μα­το­γνω­μο­σύ­νες για τη φωτιά της Ρόδου δεν είναι απλώς τε­χνι­κά έγ­γρα­φα, είναι η απο­τύ­πω­ση μιας αλή­θειας που για χρό­νια κρυ­βό­ταν κάτω από την κρα­τι­κή αδρά­νεια.

Δεί­χνουν ότι η κα­τα­στρο­φή του 2023 ήταν ανα­πό­φευ­κτη, ήταν το απο­τέ­λε­σμα αλ­λη­λου­χί­ας κα­θυ­στε­ρή­σε­ων, πα­ρα­λεί­ψε­ων και λαν­θα­σμέ­νων εκτι­μή­σε­ων.

Καθώς η προ­α­νά­κρι­ση προ­χω­ρά, τα πο­ρί­σμα­τα αυτά απο­κτούν βα­ρύ­νου­σα ση­μα­σία για τη Δι­καιο­σύ­νη και για την κοι­νω­νία.