Περιφέρεια Νοτίου Αιγαίου και ΕΚΠΑ: Επιστημονική θωράκιση της Ρόδου απέναντι στον πλημμυρικό κίνδυνο

Νέο ερευ­νη­τικό έργο για την πρόληψη των πλημ­μυ­ρών -Πιλοτική παρέμ­βαση στη Ρόδο για μια νέα εποχή ανθε­κτι­κό­τη­τας -Ερευνητικό έργο για την πρόληψη πλημ­μυ­ρών, την προ­στα­σία των πολιτών και την αντι­με­τώ­πιση των συνε­πειών της Κλι­μα­τι­κής Κρίσης

Το διήμερο 30 Νοεμ­βρίου – 1 Δεκεμ­βρίου 2024, η Ρόδος βίωσε ένα από τα πιο σφοδρά πλημ­μυ­ρικά φαι­νό­μενα των τελευ­ταίων δεκα­ε­τιών. Η κακο­και­ρία «BORA», με εξαι­ρε­τικά έντονες και βρα­χείας διάρ­κειας βρο­χο­πτώ­σεις, σάρωσε το νησί, προ­κα­λώ­ντας «ξαφ­νι­κές πλημ­μύ­ρες» (flash floods) που παρέ­λυ­σαν υπο­δο­μές, κατέ­στρε­ψαν περιου­σίες και έθεσαν σε κίνδυνο ανθρώ­πι­νες ζωές.

Περιο­χές όπως η Ιαλυσός, η Κρε­μα­στή, η Παστίδα και το Φαλη­ράκι χτυ­πή­θη­καν πιο σκληρά, καθώς βρί­σκο­νται εντός υδρο­λο­γι­κών λεκανών με ιστο­ρικά υψηλό πλημ­μυ­ρικό φορτίο. Τα στοι­χεία σοκά­ρουν: πάνω από 300 χιλιο­στά βροχής μέσα σε 24 ώρες, σε ένα νησί με περιο­ρι­σμένη δυνα­τό­τητα απορ­ρό­φη­σης όγκων νερού τέτοιας κλί­μα­κας. Οι υφι­στά­με­νες υπο­δο­μές απο­δεί­χθη­καν ανε­παρ­κείς. Το νησί πλήρωσε το τίμημα της απου­σίας πρό­βλε­ψης και πρό­λη­ψης.

Η επι­στήμη επι­στρα­τεύ­ε­ται: Νέα σύμβαση για νέα δεδο­μένα

Τον Ιούλιο του 2025, λιγό­τερο από έναν χρόνο μετά τα κατα­στρο­φικά φαι­νό­μενα, η Περι­φέ­ρεια Νοτίου Αιγαίου υπέ­γραψε προ­γραμ­μα­τική σύμβαση με το Εθνικό και Καπο­δι­στριακό Πανε­πι­στή­μιο Αθηνών (ΕΚΠΑ) για την υλο­ποί­ηση ενός εφαρ­μο­σμέ­νου ερευ­νη­τι­κού έργου με σαφή στόχο: τη μείωση του πλημ­μυ­ρι­κού κιν­δύ­νου στη Ρόδο μέσω επι­στη­μο­νι­κής ανά­λυ­σης, τεχνι­κής τεκ­μη­ρί­ω­σης και στο­χευ­μέ­νων προ­τά­σεων.

Το έργο τιτλο­φο­ρεί­ται:

«Πιλο­τική ανάλυση πλημ­μυ­ρι­κού κιν­δύ­νου σε επι­λεγ­μέ­νες υδρο­λο­γι­κές λεκάνες & επι­και­ρο­ποί­ηση – επα­νε­κτί­μηση πλημ­μυ­ρι­κής δια­κιν­δύ­νευ­σης στη νήσο Ρόδο»

Πρό­κει­ται για μια επέν­δυση 124.000 ευρώ, χρη­μα­το­δο­τού­μενη από το Πρό­γραμμα Δημο­σίων Επεν­δύ­σεων, και με χρονικό ορί­ζο­ντα 12 μηνών. Το έργο χωρί­ζε­ται σε τρεις φάσεις παρα­δο­τέων και θα καλύψει όλα τα στάδια της έρευνας: από τη μελέτη του ιστο­ρι­κού των πλημ­μυ­ρών, μέχρι τη δημιουρ­γία δυνα­μι­κών μοντέ­λων πρό­βλε­ψης και την υποβολή προ­τά­σεων πολι­τι­κής.

Τι περι­λαμ­βά­νει το έργο – Ανα­λυ­τικά τα στάδια

Η ερευ­νη­τική ομάδα υπό τον Ομ. Καθη­γητή Ευθύμιο Λέκκα – μία από τις πιο κατα­ξιω­μέ­νες επι­στη­μο­νι­κές φυσιο­γνω­μίες στη δια­χεί­ριση φυσικών κατα­στρο­φών – θα ανα­λά­βει την υλο­ποί­ηση του έργου σε τρία βήματα:

Α’ Παρα­δο­τέο (Μήνες 1–4) – 20.000 €

• Ανάλυση πλημ­μυ­ρι­κού ιστο­ρι­κού της Ρόδου: κατα­γραφή, κατη­γο­ριο­ποί­ηση και χαρ­το­γρά­φηση προη­γού­με­νων συμ­βά­ντων.
• Χαρα­κτη­ρι­στικά των περιο­χών μελέτης: γεω­μορ­φο­λο­γία, χρήση γης, υπο­δο­μές.

Β’ Παρα­δο­τέο (Μήνες 4–8) – 20.000 €

• Ανάλυση πλημ­μυ­ρι­κού κιν­δύ­νου με βάση σύγ­χρονα μοντέλα και αλγο­ρίθ­μους.
• Επι­στη­μο­νική τεκ­μη­ρί­ωση της κακο­και­ρίας “BORA” και των συνε­πειών της.

Γ’ Παρα­δο­τέο (Μήνες 8–12) – 60.000 €

• Υδρο­λο­γική προ­σο­μοί­ωση ακραίων σενα­ρίων και αξιο­λό­γηση επι­πτώ­σεων.
• Διε­ρεύ­νηση της αλλη­λε­πί­δρα­σης πλημ­μυ­ρών και δασικών πυρ­κα­γιών.
• Συμπε­ρά­σματα & προ­τά­σεις για τοπική πολι­τική προ­στα­σίας και σχε­δια­σμό έργων υπο­δο­μής.

Ποιος κάνει τι: Ο ρόλος των φορέων

Η σύμβαση προ­βλέ­πει σαφείς ρόλους:

• Η Περι­φέ­ρεια Νοτίου Αιγαίου χρη­μα­το­δο­τεί το έργο, παρέχει στοι­χεία, συν­δρά­μει με προ­σω­πικό και υλι­κο­τε­χνική υποδομή και συμ­με­τέ­χει ενεργά στην παρα­κο­λού­θηση και παρα­λαβή των παρα­δο­τέων.
• Το ΕΚΠΑ, ως φορέας εκτέ­λε­σης, ανα­λαμ­βά­νει την επι­στη­μο­νική, τεχνική και διοι­κη­τική ευθύνη. Ο Επι­στη­μο­νι­κός Υπεύ­θυ­νος ορίζει την ερευ­νη­τική ομάδα, δια­σφα­λί­ζει την ποιό­τητα του έργου και εγγυά­ται τη δημο­σιο­ποί­ησή του σε επι­στη­μο­νι­κές βάσεις και διεθνή συνέ­δρια.

Η Κοινή Επι­τροπή Παρα­κο­λού­θη­σης, με έδρα τη Ρόδο, θα συντο­νί­ζει την πορεία υλο­ποί­η­σης και θα εγκρί­νει την κάθε φάση. Οι απο­φά­σεις της είναι δεσμευ­τι­κές, ενώ προ­βλέ­πε­ται και δυνα­τό­τητα σύστα­σης Τεχνι­κής Επι­τρο­πής υπο­στή­ρι­ξης.

Ένα έργο πέρα από τη Ρόδο

Αν και το επί­κε­ντρο της δράσης είναι η Ρόδος, το έργο έχει εθνική σημασία. Οι μεσο­γεια­κές πλημ­μύ­ρες τύπου “flash flood” γίνο­νται ολοένα και συχνό­τε­ρες και πιο επι­κίν­δυ­νες, ειδικά σε περιο­χές με μικρές υδρο­λο­γι­κές λεκάνες και αυξη­μένη αστι­κο­ποί­ηση. Η πιλο­τική εφαρ­μογή στη Ρόδο μπορεί να απο­τε­λέ­σει πρότυπο για την υπό­λοιπη Ελλάδα.

Η επα­να­λαμ­βα­νό­μενη φύση των φυσικών κατα­στρο­φών – σε συν­δυα­σμό με τη διαρκώς μετα­βαλ­λό­μενη Κλι­μα­τική Κρίση – δείχνει ότι η πρόληψη δεν είναι απλώς επιλογή, αλλά μονό­δρο­μος.

Από τα λόγια στην πράξη: Τι προσ­δο­κούν οι τοπικές κοι­νω­νίες

Οι κάτοι­κοι της Ρόδου δεν περι­μέ­νουν θεωρίες. Θέλουν απα­ντή­σεις. Περι­μέ­νουν υπο­δο­μές, αντι­πλημ­μυ­ρικά έργα και ένα σύστημα πολι­τι­κής προ­στα­σίας που θα λει­τουρ­γεί πριν και όχι μετά την κατα­στροφή.

Το ερευ­νη­τικό έργο αυτό – εάν υλο­ποι­η­θεί σωστά, αν υιο­θε­τη­θούν τα πορί­σματά του και υπάρξει συνέ­χεια – μπορεί να απο­δει­χθεί κομβικό εργα­λείο για την ασφά­λεια, την ανθε­κτι­κό­τητα και τη βιώσιμη ανά­πτυξη της Ρόδου.