Πόρισμα Γεωλόγων του ΕΚΠΑ: Το ηφαίστειο της Νισύρου είναι σε πλήρη ηρεμία – Καμία ένδειξη σεισμικής δραστηριότητας

Το Εργα­στή­ριο Σει­σμο­λο­γίας του Τμή­μα­τος Γεω­λο­γίας και Γεω­πε­ρι­βάλ­λο­ντος του Εθνικού και Καπο­δι­στρια­κού Πανε­πι­στη­μίου Αθηνών (ΕΚΠΑ), στο πλαίσιο των ερευ­νη­τι­κών του δρα­στη­ριο­τή­των που εστιά­ζουν στην παρα­κο­λού­θηση του ευρύ­τε­ρου Ηφαι­στεια­κού χώρου της Νισύρου, έχει εγκα­τα­στή­σει και λει­τουρ­γεί από τον Σεπτέμ­βριο 2023 ένα τοπικό σει­σμο­λο­γικό δίκτυο στη Νίσυρο.

Το σει­σμο­λο­γικό δίκτυο απο­τε­λεί­ται από πέντε (5) σει­σμο­λο­γι­κούς σταθ­μούς: NSR1 (Άγιος Ζαχα­ρίας), NSR2 (Ι.Μ. Σταυρού), NSR3 (Cavo St. Irene), NSR5 (Αυλάκι), NSR6 (ΝΑ Νίσυρος).

Οι σταθμοί δια­θέ­τουν σει­σμό­με­τρο ευρέος φάσμα­τος (wide-band, 10 sec-100 Hz) και ψηφιο­ποι­ητή 24-bit, ενώ η μετα­φορά των δεδο­μέ­νων τους στο Εργα­στή­ριο Σει­σμο­λο­γίας του ΕΚΠΑ γίνεται σε πραγ­μα­τικό χρόνο μέσω τηλε­με­τρίας 4G/2G. Η ηλε­κτρική τρο­φο­δο­σία των οργάνων γίνεται με ηλιακή ενέρ­γεια, μέσω ενός ηλιακού συλ­λέ­κτη ισχύος 150 W που φορ­τί­ζει μπα­τα­ρία χωρη­τι­κό­τη­τας 100 Ah καθι­στώ­ντας τους σει­σμο­λο­γι­κούς σταθ­μούς ενερ­γειακά αυτό­νο­μους (Εικόνα 1). Συμπλη­ρω­μα­τικά με το τοπικό σει­σμο­λο­γικό δίκτυο του ΕΚΠΑ, στη Νίσυρο λει­τουρ­γούν επι­πλέον άλλοι δύο (2) σταθμοί του Εθνικού Ενιαίου Δικτύου Σει­σμο­γρά­φων (ΕΕΔΣ), τα δεδο­μένα των οποίων, μαζί και με εκείνα άλλων σταθμών της ευρύ­τε­ρης περιο­χής, αξιο­ποιού­νται για την καθη­με­ρινή ανάλυση της σει­σμι­κό­τη­τας. Επι­πλέον, το ΕΚΠΑ δια­θέ­τει τον σταθμό NSR2 στους φορείς του ΕΕΔΣ σε πραγ­μα­τικό χρόνο, ενώ τα ψηφιακά του δεδο­μένα είναι δημο­σίως προ­σβά­σιμα μέσω της πλατ­φόρ­μας EIDA (https://eida.gein.noa.gr/).

Για τη λεπτο­μερή παρα­κο­λού­θηση της σει­σμι­κής δρα­στη­ριό­τη­τας, τόσο στη Νίσυρο όσο και στην ευρύ­τερη περιοχή γύρω από αυτήν, εφαρ­μό­ζο­νται μέθοδοι μηχα­νι­κής μάθησης (τεχνη­τής νοη­μο­σύ­νης) για την αυτό­ματη ανάλυση των σει­σμο­λο­γι­κών δεδο­μέ­νων. Αυτές οι σύγ­χρο­νες μέθοδοι επι­τυγ­χά­νουν ακρί­βεια μετρή­σεων που προ­σεγ­γί­ζει εκείνη εξει­δι­κευ­μέ­νων ανα­λυ­τών, ενώ παράλ­ληλα είναι ικανές να ανι­χνεύ­ουν πολύ ασθενή σει­σμικά σήματα μικρο­σει­σμών, με μεγέθη μικρό­τερα του 1.0, ή ακόμα και με αρνη­τικά μεγέθη. Από τον Σεπτέμ­βριο του 2023, οπότε εγκα­τα­στά­θηκε το τοπικό σει­σμο­λο­γικό δίκτυο του ΕΚΠΑ στη Νίσυρο, μέχρι και σήμερα, η σει­σμική δρα­στη­ριό­τητα στην περιοχή του ηφαι­στείου είναι σχεδόν μηδε­νική. Επο­μέ­νως, κατά την τρέ­χουσα περίοδο, δεν υπάρ­χουν ενδεί­ξεις κιν­δύ­νου από ηφαι­στειακή δρα­στη­ριό­τητα.

Κατά την περίοδο Σεπτεμ­βρίου 2023 – Ιουνίου 2025, έχουν ανι­χνευ­θεί, με μεθό­δους μηχα­νι­κής μάθησης, 1092 μικρο­σει­σμοί στην ευρύ­τερη περιοχή της Νισύρου, με μόλις περίπου 30 από αυτούς να εντο­πί­ζο­νται με επί­κε­ντρα εντός της Νισύρου ή κοντά στις ακτές της, κυρίως στο νότιο τμήμα του νησιού (Εικόνα 2). Η σει­σμι­κό­τητα που κατα­γρά­φε­ται στην ευρύ­τερη περιοχή εντο­πί­ζε­ται κυρίως στον υπο­θα­λάσ­σιο χώρο νοτιο­δυ­τικά της Νισύρου (λεκάνη Νοτίου Νισύρου). Στην περιοχή εκείνη, κατά το διά­στημα Απρίλιος-Οκτώβριος 2021, είχε εκδη­λω­θεί ένα σημα­ντικό σει­σμικό σμήνος. Ο μεγα­λύ­τε­ρος σεισμός του σμήνους, με μέγεθος 5.6, έλαβε χώρα στις 26 Ιουνίου 2021, ενώ σημειώ­θη­καν άλλοι τρεις σεισμοί μεγέ­θους Μ≥5.0 και περίπου 50 σεισμοί μεγέ­θους Μ≥4.0. Κατά την περίοδο παρα­κο­λού­θη­σης (Σεπτέμ­βριος 2023 – Ιούνιος 2025), μια συστάδα μικρο­σει­σμών εντο­πί­ζε­ται, επι­πλέον, στον υπο­θα­λάσ­σιο χώρο δυτικά της Νισύρου. Στην ευρύ­τερη περιοχή, μικρο­σει­σμική δράση σε μικρά βάθη παρα­τη­ρεί­ται κοντά στις νότιες ακτές της Κω, ενώ κατα­γρά­φο­νται και αρκετοί σεισμοί ενδιά­με­σου βάθους (άνω των 50 km), κυρίως στα δυτικά της νήσου Κω. Η τρέ­χουσα εικόνα σει­σμι­κό­τη­τας θεω­ρεί­ται φυσιο­λο­γική για την ευρύ­τερη περιοχή της Νισύρου.

Τα επί­κε­ντρα απει­κο­νί­ζο­νται με κύκλους, με το μέγεθος των συμ­βό­λων να αντι­στοι­χεί στο μέγεθος του σεισμού και το χρώμα να αντι­προ­σω­πεύει το εστιακό βάθος. Οι σταθμοί του τοπικού σει­σμο­λο­γι­κού δικτύου του ΕΚΠΑ απει­κο­νί­ζο­νται με κίτρινα τρίγωνα και οι κώδικές τους ονο­μα­σίες σημειώ­νο­νται με ετι­κέ­τες.

Παράλ­ληλα, το Εργα­στή­ριο Γεω­φυ­σι­κής του ΕΚΠΑ, από το 2016 δια­θέ­τει εγκα­τε­στη­μέ­νους μόνι­μους δορυ­φο­ρι­κούς γεω­δαι­τι­κούς σταθ­μούς GPS/GNSS στο Μαν­δράκι Νισύρου (Δημαρ­χιακό μέγαρο), καθώς και στη Νήσο Κω, στην πόλη της Αντι­μά­χειας. Το 2023, προ­χώ­ρησε στην εγκα­τά­σταση δύο (2) νέων μόνιμων σταθμών GNSS στο Ηφαι­στειο­λο­γικό Μουσείο στα Νικιά, καθώς και στη νήσο Γυαλί, για τη συνεχή παρα­κο­λού­θηση των εδα­φι­κών κινή­σεων και μικρο­με­τα­κι­νή­σεων της Νισύρου που σχε­τί­ζο­νται με την ηφαι­στειακή και σει­σμική δρα­στη­ριό­τητα της περιο­χής. Τα δεδο­μένα συν­δυά­ζο­νται με ετήσιες μετρή­σεις GPS σε 25 μη μόνιμα σημεία τοπικού δικτύου στη Νίσυρο (με σταθ­μούς στο Γυαλί και την Κω), οι οποίες πραγ­μα­το­ποιού­νται από το έτος 1997,  απο­σκο­πώ­ντας στη δημιουρ­γία μιας πλη­ρέ­στε­ρης εικόνας για την εδαφική παρα­μόρ­φωση στην περιοχή. Τα γεω­δαι­τικά δεδο­μένα του σταθμού NISY (Μαν­δράκι) είναι δημο­σίως δια­θέ­σιμα στην επι­στη­μο­νική κοι­νό­τητα μέσω της πλατ­φόρ­μας GLASS (https://gnssdata-epos.oca.eu/#/metadata/marker=NISY00GRC/description).

Η πρό­σφατη σει­σμική κρίση στη ζώνη Σαντορίνης-Αμοργού, η οποία εντά­θηκε κυρίως κατά τον Φεβρουά­ριο 2025, προ­σέλ­κυσε το ενδια­φέ­ρον του κοινού για την ηφαι­στειακή δρα­στη­ριό­τητα στη χώρα μας και για τη σύνδεση μεταξύ ηφαι­στεια­κών και σει­σμι­κών φαι­νο­μέ­νων. Σε αντί­θεση με το ηφαι­στειακό σύμπλεγμα της Σαντο­ρί­νης, όπου ήδη από τον Ιούνιο 2024 είχαν αρχίσει να εμφα­νί­ζο­νται μετα­βο­λές στις ταχύ­τη­τες των σταθμών GPS/GNSS, και από τον Σεπτέμ­βριο 2024 άρχισε να γίνεται αισθητή η αύξηση της σει­σμι­κό­τη­τας στο εσω­τε­ρικό της Καλ­δέ­ρας, στην περιοχή της Νισύρου δεν παρα­τη­ρεί­ται κάποια αξιο­ση­μεί­ωτη μετα­βολή. Από τη συν­δυα­στική αξιο­ποί­ηση τόσο των σει­σμο­λο­γι­κών δεδο­μέ­νων, από τις κατα­γρα­φές του νέου πυκνού δικτύου σει­σμο­γρά­φων του ΕΚΠΑ, όσο και των γεω­δαι­τι­κών δεδο­μέ­νων από τους μόνι­μους σταθ­μούς GPS/GNSS, προ­κύ­πτει ότι το ηφαί­στειο της Νισύρου βρί­σκε­ται κατά την παρούσα χρονική περίοδο σε ηρεμία, καθώς δεν παρα­τη­ρού­νται μικρο­σει­σμι­κές εξάρ­σεις ούτε τοπικές εδα­φι­κές παρα­μορ­φώ­σεις οι οποίες να συν­δέ­ο­νται με ηφαι­στειακή δρα­στη­ριό­τητα.

Η συνεχής σει­σμική και γεω­δαι­τική παρα­κο­λού­θηση του ηφαι­στείου σε πραγ­μα­τικό χρόνο έχει ως στόχο την έγκυρη και έγκαιρη ενη­μέ­ρωση των τοπικών αρχών σε περί­πτωση μελ­λο­ντι­κής ηφαι­στεια­κής δρα­στη­ριό­τη­τας, αλλά και την ενεργό συμβολή στην καλύ­τερη προ­ε­τοι­μα­σία και θωρά­κιση της περιο­χής, μέσω της λεπτο­με­ρέ­στε­ρης χαρ­το­γρά­φη­σης της δομής του ηφαι­στεια­κού χώρου της Νισύρου.

Οι συγκε­κρι­μέ­νες δρα­στη­ριό­τη­τες του Δήμου Νισύρου σε συνερ­γα­σία με τα Εργα­στή­ρια Σει­σμο­λο­γίας και Γεω­φυ­σι­κής του Τμή­μα­τος Γεω­λο­γίας και Γεω­πε­ρι­βάλ­λο­ντος του ΕΚΠΑ απο­σκο­πούν σε μια στα­διακή δημιουρ­γία ενός σύγ­χρο­νου Ηφαι­στεια­κού Παρα­τη­ρη­τη­ρίου στη Νίσυρο. Ένα παρα­τη­ρη­τή­ριο το οποίο θα πραγ­μα­το­ποιεί συνεχή πολύ­πα­ρα­με­τρική παρα­κο­λού­θηση του ηφαι­στείου, αλλά και με στόχο να απο­τε­λέ­σει ένα διεθνές κέντρο προ­βο­λής της μονα­δι­κής Γεω­λο­γι­κής σημα­σίας της Νισύρου. Με αυτόν τον τρόπο θα συμ­βάλ­λει στην ανά­πτυξη επι­στη­μο­νι­κού, θεμα­τι­κού και συνε­δρια­κού του­ρι­σμού, και θα προ­σελ­κύ­σει συνα­φείς εκπαι­δευ­τι­κές δρα­στη­ριό­τη­τες (θερινά σχολεία, εκπαι­δευ­τι­κές εκδρο­μές Ελλη­νι­κών και ξένων πανε­πι­στη­μια­κών ιδρυ­μά­των κ.ά.), καθι­στώ­ντας τη Νίσυρο ένα σύγ­χρονο ζωντανό εργα­στή­ριο Ηφαι­στεια­κής μελέτης.

Ο Διευ­θυ­ντής Εργα­στη­ρίου Σει­σμο­λο­γίας και Υπεύ­θυ­νος Σει­σμο­λο­γι­κού Δικτύου, Καθη­γη­τής Γεώρ­γιος Καβύρης

Ο Διευ­θυ­ντής Εργα­στη­ρίου Γεω­φυ­σι­κής, Καθη­γη­τής Ιωάννης Αλε­ξό­που­λος

Ο Διευ­θυ­ντής Τομέα Γεω­φυ­σι­κής και Γεω­θερ­μίας, Καθη­γη­τής Νικό­λαος Βούλ­γα­ρης

Ο Υπεύ­θυ­νος Δικτύου GPS/GNSS,  Επί­κου­ρος Καθη­γη­τής Βασί­λειος Σακκάς

Ο Δήμος Νισύρου θα ήθελε να ευχα­ρι­στή­σει τα εργα­στή­ρια Γεω­φυ­σι­κής και Σει­σμο­λο­γίας και τους Καθη­γη­τές για την εν λόγω ερευ­νη­τική δρα­στη­ριό­τητα