Χριστίνα Κόζα: «Η μουσική είναι οι ρίζες μας που ανθίζουν μέσα στον χρόνο»

Η πα­ρά­δο­ση λένε πως μένει μέσα μας «ρι­ζω­μέ­νη» για πάντα. Από τη μία άκρη ως την άλλη, η χώρα μας χα­ρα­κτη­ρί­ζε­ται από πλού­σια ηχο­χρώ­μα­τα. Τα νη­σιώ­τι­κα τρα­γού­δια είναι μια ευ­ρεία κα­τη­γο­ρία από μόνα τους και η Χρι­στί­να Κόζα, μία αυ­θε­ντι­κή νη­σιώ­τι­κη φωνή, με με­γά­λη αγάπη για το πα­ρα­δο­σια­κό τρα­γού­δι, τα απο­δί­δει στην κα­λύ­τε­ρη μορφή τους.

«Όταν ερ­μη­νεύω ένα πα­ρα­δο­σια­κό τρα­γού­δι, προ­σπα­θώ να το απο­δώ­σω όσο το δυ­να­τόν πιο πιστά στην αυ­θε­ντι­κή του μορφή. Θεωρώ χρέος μου να το πα­ρα­δώ­σω στην επό­με­νη γενιά έτσι όπως το πα­ρέ­λα­βα», δη­λώ­νει στη «δ».

Κα­τα­γό­με­νη από τον Αρ­χάγ­γε­λο της Ρόδου, έναν τόπο που απο­τε­λεί κοι­τί­δα πο­λι­τι­σμού, όπως λέει υπε­ρή­φα­νη, βάζει το δικό της λι­θα­ρά­κι για να κρατά ζω­ντα­νές τις ρίζες, τη μου­σι­κή πα­ρά­δο­ση και τον πο­λι­τι­σμι­κό πλού­το του χω­ριού.

Η τρα­γου­δί­στρια Χρι­στί­να Κόζα, έχει ταυ­τί­σει το όνομά της με την πα­ρα­δο­σια­κή και δη­μο­τι­κή μου­σι­κή του τόπου μας, συ­ντε­λώ­ντας στη διά­δο­σή της. Από μικρή ηλι­κία ξε­δι­πλώ­θη­κε το τα­λέ­ντο της στο τρα­γού­δι και τα πρώτα της ερε­θί­σμα­τα προ­ήλ­θαν μέσα από το οι­κο­γε­νεια­κό της πε­ρι­βάλ­λον. Αυτό συ­νε­χί­στη­κε με τους δα­σκά­λους της, που την έμα­θαν να αγαπά και να σέ­βε­ται τη μου­σι­κή, όπως εξο­μο­λο­γεί­ται.

Τρα­γου­δά με συ­ναί­σθη­μα από 14 ετών και η ερ­μη­νεία βγαί­νει μέσα από την ψυχή της. Αυτό το κα­τα­λα­βαί­νει όποιος την ακού­σει στα πρώτα δευ­τε­ρό­λε­πτα. Αυ­θόρ­μη­τη, σεμνή, πάντα με ένα χα­μό­γε­λο και πολύ πάθος γι’ αυτό που κάνει.

Ανα­λυ­τι­κά η συ­νέ­ντευ­ξη:

• Πώς ξε­κί­νη­σε, κα Κόζα, η σχέση σας με τη μου­σι­κή; Υπήρ­ξε κά­ποιος άν­θρω­πος που σας ενέ­πνευ­σε να ασχο­λη­θεί­τε επαγ­γελ­μα­τι­κά με το τρα­γού­δι; Ποια ήταν τα πρώτα σας ακού­σμα­τα και πώς σας επη­ρέ­α­σαν;

Η σχέση μου με τη μου­σι­κή κα Πα­μπρή, ξε­κί­νη­σε μέσα από το οι­κο­γε­νεια­κό μου πε­ρι­βάλ­λον και συ­νε­χί­στη­κε με τους δα­σκά­λους μου, που μου έμα­θαν να αγαπώ και να σέ­βο­μαι τη μου­σι­κή. Υπήρ­ξαν αρ­κε­τοί άν­θρω­ποι – κυ­ρί­ως οι δά­σκα­λοί μου – που με πα­ρό­τρυ­ναν να ασχο­λη­θώ επαγ­γελ­μα­τι­κά με το τρα­γού­δι. Παρ’ όλα αυτά, εγώ τότε δεν το έβλε­πα ως επαγ­γελ­μα­τι­κή πο­ρεία, καθώς είχα δια­φο­ρε­τι­κά όνει­ρα για την κα­τάρ­τι­σή μου. Όμως, όπως λέει και η πα­ροι­μία, το πε­πρω­μέ­νο φυ­γείν αδύ­να­τον.

Τα πρώτα μου μου­σι­κά ακού­σμα­τα προ­έρ­χο­νταν από τον τόπο μου. Άκου­γα συχνά τη για­γιά μου να τρα­γου­δά πα­ρα­δο­σια­κά τρα­γού­δια, και ως παιδί τα μά­θαι­να κι εγώ και τα τρα­γου­δού­σα μαζί της. Αυτές οι στιγ­μές με ση­μά­δε­ψαν.

• Τι ση­μαί­νει για εσάς η πα­ρα­δο­σια­κή μου­σι­κή και πώς αντι­δρά το κοινό – ει­δι­κά οι νε­ό­τε­ρες γε­νιές – στα πα­ρα­δο­σια­κά τρα­γού­δια;

Για μένα, η πα­ρα­δο­σια­κή μου­σι­κή είναι κάτι δια­χρο­νι­κό. Είναι ανε­ξί­τη­λα μου­σι­κά χρώ­μα­τα που αντέ­χουν στους αιώ­νες και μας ομορ­φαί­νουν τη ζωή, φέρ­νο­ντας μαζί τους μνή­μες, ιστο­ρί­ες, ήθη και έθιμα μιας άλλης επο­χής. Είναι οι ρίζες που κρα­τούν το δέ­ντρο ζω­ντα­νό και το βοη­θούν να αν­θί­ζει – χωρίς αυτές, μα­ραί­νε­ται.

Γι’ αυτό πι­στεύω πως κάθε τόπος πρέ­πει να κρατά γερά τις μου­σι­κές και πο­λι­τι­σμι­κές του ρίζες. Η νέα γενιά, παρ’ όλη την τε­χνο­λο­γι­κή εξέ­λι­ξη και τις αλ­λα­γές της επο­χής, δεί­χνει όλο και με­γα­λύ­τε­ρο εν­δια­φέ­ρον για την πα­ρά­δο­ση, ιδιαί­τε­ρα όταν έχει την ευ­και­ρία να την ανα­κα­λύ­ψει ου­σια­στι­κά.

• Ποια είναι η δική σας προ­σέγ­γι­ση κα Κόζα όταν ερ­μη­νεύ­ε­τε ένα πα­ρα­δο­σια­κό τρα­γού­δι; Προ­σπα­θεί­τε να πα­ρα­μεί­νε­τε αυ­στη­ρά πιστή στην πα­ρά­δο­ση ή δί­νε­τε και μια προ­σω­πι­κή πι­νε­λιά;

Όταν ερ­μη­νεύω ένα πα­ρα­δο­σια­κό τρα­γού­δι κα Πα­μπρή, προ­σπα­θώ να το απο­δώ­σω όσο το δυ­να­τόν πιο πιστά στην αυ­θε­ντι­κή του μορφή. Θεωρώ χρέος μου να το πα­ρα­δώ­σω στην επό­με­νη γενιά, έτσι όπως το πα­ρέ­λα­βα. Η μόνη μου «πι­νε­λιά» είναι το συ­ναί­σθη­μα – αυτό που προ­σθέ­τω εγώ ως ερ­μη­νεύ­τρια μέσα από τη φωνή και την ψυχή μου.

• Υπάρ­χουν συ­γκε­κρι­μέ­να μέρη ή το­πι­κές πα­ρα­δό­σεις που αγα­πά­τε ιδιαί­τε­ρα να ερ­μη­νεύ­ε­τε;

Νιώθω πάντα ιδιαί­τε­ρη χαρά όταν συμ­με­τέ­χω σε το­πι­κές εκ­δη­λώ­σεις του τόπου μου, που ανα­δει­κνύ­ουν τις πα­ρα­δό­σεις μας – όπως το εθι­μο­τυ­πι­κό ενός Aρχαγ­γε­λί­τι­κου γάμου, τα κά­λα­ντα, τα θρη­σκευ­τι­κά τρα­γού­δια ή ακόμα και τα τρα­γού­δια που μοι­ρα­ζό­μα­στε σε πα­ρέ­ες. Είναι στιγ­μές ζω­ντα­νές, αυ­θε­ντι­κές, που με γε­μί­ζουν συ­γκί­νη­ση και υπε­ρη­φά­νεια.

• Ο Αρ­χάγ­γε­λος είναι κοι­τί­δα του ελ­λη­νι­κού πο­λι­τι­σμού, όπως είχε πει ο με­γά­λος μου­σι­κο­λό­γος Μπο Μποβύ. Νιώ­θε­τε πως μέσα από τη μου­σι­κή σας κρα­τά­τε ζω­ντα­νές τις ρίζες και τις πα­ρα­δό­σεις του τόπου σας;

Αναμ­φί­βο­λα, ο Αρ­χάγ­γε­λος απο­τε­λεί κοι­τί­δα πο­λι­τι­σμού. Νιώθω βαθιά πε­ρη­φά­νια που κα­τά­γο­μαι από έναν τέ­τοιο τόπο και ακόμη με­γα­λύ­τε­ρη συ­γκί­νη­ση που μέσα από τη μου­σι­κή μου – είτε στην Ελ­λά­δα είτε στο εξω­τε­ρι­κό – μπορώ να με­τα­φέ­ρω και να κρατώ ζω­ντα­νές τις ρίζες, τις πα­ρα­δό­σεις και τον πο­λι­τι­σμι­κό πλού­το του χω­ριού μας.

• Υπάρ­χει κά­ποιος καλ­λι­τέ­χνης, από οποιο­δή­πο­τε είδος μου­σι­κής, με τον οποίο θα θέ­λα­τε να συ­νερ­γα­στεί­τε;

Κάθε σπου­δαί­ος μου­σι­κός, συν­θέ­της ή ερ­μη­νευ­τής που αφή­νει το στίγ­μα του στον καλ­λι­τε­χνι­κό χώρο απο­τε­λεί για μένα μια ξε­χω­ρι­στή ευ­και­ρία έμπνευ­σης και δη­μιουρ­γί­ας. Νιώθω ευ­λο­γη­μέ­νη, γιατί αρ­κε­τές από τις συ­νερ­γα­σί­ες που ονει­ρεύ­τη­κα έγι­ναν πραγ­μα­τι­κό­τη­τα – και συ­νε­χί­ζουν να προ­κύ­πτουν, συχνά με τρόπο ανα­πά­ντε­χο.