ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΑΠΟ ΤΟΝ ΝΙΚΟ ΘΕΟΔΩΡΙΔΗ: Μεσογειακό Πάρκο στη Ρόδο: Θα μπορέσουμε να φτάσουμε αυτόν τον ελκυστικό στόχο;

Της Μαρί­λιας Φούρλα

Πριν ένα χρόνο περίπου, ανα­κοι­νώ­θηκε η δημιουρ­γία ενός Μεσο­γεια­κού Πάρκου-Δάσους στο φράγμα του Γαδουρά. Ενα ελκυ­στικό και μεγα­λε­πή­βολο έργο που θα πραγ­μα­το­ποι­η­θεί με την συνερ­γα­σία  της Απο­κε­ντρω­μέ­νης Διοί­κη­σης Αιγαίου, της Περι­φέ­ρειας Νοτίου Αιγαίου, του  Ινστι­τού­του Μεσο­γεια­κών Δασικών Οικο­συ­στη­μά­των και Τεχνο­λο­γίας Δασικών Προ­ϊ­ό­ντων και του ΥΠΕΚΑ. Σε έναν μονα­δι­κής φυσικής ομορ­φιάς τόπο, που η παρου­σία του υγρού στοι­χείου τον κάνει ακόμη πιο ελκυ­στικό , οι προ­ϋ­πο­θέ­σεις να γίνει ένας  « νέος πόλος έλξης  που σήμερα δεν υπάρχει στο νησί και να συμ­βάλ­λει σημα­ντικά στην του­ρι­στική ανά­πτυξη δίνο­ντας στον επι­σκέ­πτη ένα νέο στοι­χείο του­ρι­στι­κού ενδια­φέ­ρο­ντος το οποίο μάλιστα θα περι­λαμ­βά­νει όχι μόνο επί­σκεψη αλλά και δρα­στη­ριό­τη­τες» μας λέει ο κ. Νίκος Θεο­δω­ρί­δης Γενικός Διευ­θυ­ντής Δασών και Αγρο­τι­κών Υπο­θέ­σεων της Απο­κε­ντρω­μέ­νης Διοί­κη­σης Αιγαίου, ο οποίος μιλά στην «δ» ξεδι­πλώ­νο­ντας τα σχέδια του Πάρκου-Δάσους, τα  οφέλη στην τοπική κοι­νω­νία και για τις δικλεί­δες ασφα­λείας, προ­κει­μέ­νου να δια­σφα­λι­σθεί η προ­στα­σία του περι­βάλ­λο­ντος αλλά και η βιω­σι­μό­τητά του.

• Τον περα­σμένο Νοέμ­βριο είχε ανα­κοι­νω­θεί  η δημιουρ­γία ενός Μεσο­γεια­κού δάσους – πάρκου, δίπλα ακριβώς στο Φράγμα Γαδουρά. Σε ποιο στάδιο βρί­σκε­ται η υλο­ποί­ησή του;

Όπως ίσως γνω­ρί­ζετε, λόγω έλλει­ψης πιστώ­σεων και προ­σω­πι­κού στην Απο­κε­ντρω­μένη Διοί­κηση Αιγαίου (Α.Δ.Α.), το έργο δεν μπορεί να σχε­δια­στεί και να υλο­ποι­η­θεί από την Δασική Υπη­ρε­σία. Έτσι, μετά από πρόταση της Περι­φέ­ρειας Νοτίου Αιγαίου (Π.Ν.Α.) και αποδοχή της από την Α.Δ.Α., απο­φα­σί­στηκε, στις αρχές του 2013, να πραγ­μα­το­ποι­η­θεί με προ­γραμ­μα­τική σύμβαση από την Π.Ν.Α. Για το λόγο αυτό είχε ξεκι­νή­σει η δια­δι­κα­σία υπο­γρα­φής τρι­με­ρούς Προ­γραμ­μα­τι­κής Σύμ­βα­σης μεταξύ της τότε Γενικής Γραμ­μα­τέως  της Α.Δ.Α,. κ. Χ. Καλο­γή­ρου,  του τότε Περι­φε­ρειάρχη Ν. Αιγαίου, κ. Ι. Μαχαι­ρίδη και του Διευ­θυ­ντή του Ελλη­νι­κού Γεωρ­γι­κού Οργα­νι­σμού “ΔΗΜΗΤΡΑ” (Ινστι­τούτο Μεσο­γεια­κών Δασικών Οικο­συ­στη­μά­των και Τεχνο­λο­γίας Δασικών Προ­ϊ­ό­ντων). Μετά την επι­τό­πια αυτοψία των ενδια­φε­ρο­μέ­νων μερών (της Σύμ­βα­σης) και πριν από το σχε­δια­σμό της προ­κα­ταρ­κτι­κής μελέτης, είδαμε ότι η συγκε­κρι­μένη έκταση βρί­σκε­ται εντός περιο­χής «NATURA 2000». Έτσι το σχέδιο Προ­γραμ­μα­τι­κής Σύμ­βα­σης θα πρέπει να υπο­γρα­φεί και από τον Υπουργό ΠΕ.Κ.Α. Αυτή τη στιγμή η προ­γραμ­μα­τική σύμβαση, η οποία έχει υιο­θε­τη­θεί και από τη νέα ηγεσία της Α.Δ.Α. (κ. Σπύρο Σπυ­ρί­δωνα) και της Π.Ν.Α. (κ. Γ. Χατζη­μάρκο & Χ. Κόκκινο), νομίζω ότι έχει σταλεί από την Π.Ν.Α. για υπο­γραφή στον αρμόδιο Υπουργό για να ξεκι­νή­σει, μετά την υπο­γραφή της, η σύνταξη της μελέτης από το Ινστι­τούτο Μεσο­γεια­κών Δασικών Οικο­συ­στη­μά­των και Τεχνο­λο­γίας Δασικών Προ­ϊ­ό­ντων. Ο σχε­δια­σμός θα γίνει από τους ίδιους επι­στή­μο­νες που είχαν ανα­λά­βει τον Κρόνιο λόφο της Ολυ­μπίας μετά την κατα­στροφή του από πυρ­κα­γιά.

• Ο φορέας υλο­ποί­η­σης θα είναι η τοπική αυτο­διοί­κηση ή θα εμπλα­κεί και ιδιώτης ή ιδιώτες;

Ο φορέας υλο­ποί­η­σης θα είναι η Π.Ν.Α.

• Θα μας πείτε πως ακριβώς το σκέ­πτε­στε αυτό το πάρκο-δάσος ως ο ειδι­κό­τε­ρος;

Με δεδο­μένο τον δασικό χαρα­κτήρα της περιο­χής και την ανάγκη υδρο­λο­γι­κής προ­στα­σίας αυτής, βασικό στοι­χείο ανά­πτυ­ξης μπορεί και πρέπει να είναι η δημιουρ­γία δασικής ανα­ψυ­χής σε επι­λεγ­μέ­νες θέσεις, σε συν­δυα­σμό με την ανα­γέν­νηση του δάσους. Για το σκοπό αυτό ως κύριο στοι­χείο ανά­πτυ­ξης προ­τεί­νε­ται η δημιουρ­γία ενός Μεσο­γεια­κού δάσους-πάρκου το οποίο θα περι­λαμ­βά­νει μια κατά το δυνατό πλήρη συλλογή των Μεσο­γεια­κών δασικών ειδών της χλω­ρί­δας της Ρόδου (ποώδη, θαμνώδη, δεν­δρώδη) καθώς ίσως και δια­φό­ρων άλλων ειδών που ευδο­κι­μούν σε άλλα μέρη της Ελλάδας με αντί­στοι­χες συν­θή­κες. Επίσης, προ­τεί­νε­ται η δημιουρ­γία, στο πλαίσιο του πάρκου και τμή­μα­τος με καλ­λιερ­γού­μενα στο νησί μας δεν­δρο­κο­μικά είδη. Ο στόχος θα είναι να μπορεί ο επι­σκέ­πτης (από τον τοπικό μαθητή έως τον ξένο του­ρί­στα) να γνω­ρί­σει την Μεσο­γειακή χλωρίδα σε έναν εύκολα προ­σβά­σιμο χώρο, στον οποίο θα υπάρχει η κατάλ­ληλη υποδομή ξενά­γη­σης, περι­ή­γη­σης, αθλη­τι­σμού, από­λαυ­σης του τοπίου και των τοπικών προ­ϊ­ό­ντων καθώς και έμπνευ­σης. Βασικό στόχο θα απο­τε­λέ­σει η επι­σή­μανση των ειδών με ξενά­γηση και βιω­μα­τική προ­σέγ­γιση.

Ο χώρος του πάρκου θα είναι έκτασης του­λά­χι­στον 500 στρεμ­μά­των και θα είναι χωρο­θε­τη­μέ­νος κατάλ­ληλα ώστε να συν­δυά­ζο­νται από κοινού επι­σκέ­ψεις και στο πάρκο αλλά και στο φράγμα  που θα απο­τε­λεί το έτερο στοι­χείο ενδια­φέ­ρο­ντος. Επίσης, η επιλογή του θα εξα­σφα­λί­ζει την ύπαρξη θέσης θέας προς τη λίμνη και τη γύρω περιοχή, χώρο στάθ­μευ­σης και χώρο εκδρο­μι­κού γεύ­μα­τος (πικ-νικ). Ο σχε­δια­σμός του χώρου, εκτός από την κατάλ­ληλη παρά­θεση των δασικών ειδών (αισθη­τική, σχε­δια­σμός, σήμανση, κλπ.) θα ακο­λου­θεί τις γενι­κό­τε­ρες αρχές της αρχι­τε­κτο­νι­κής τοπίου για την επί­τευξη ενός ιδιαί­τερα εκπαι­δευ­τι­κού, βιω­μα­τι­κού  και αισθη­τι­κού απο­τε­λέ­σμα­τος.

• Τι νομί­ζετε ότι μπορεί να απο­φέ­ρει στην τοπική κοι­νω­νία;

Η σύμφωνη γνώμη της τοπικής κοι­νω­νίας, αλλά και των του­ρι­στι­κών παρα­γό­ντων του νησιού απο­τε­λεί προ­ϋ­πό­θεση για την επι­βί­ωση και επί­τευξη αει­φο­ρι­κής δια­χεί­ρι­σης του πάρκου. Επειδή έχουμε την άποψη ότι η λει­τουρ­γία του Μεσο­γεια­κού δάσους-πάρκου δεν μπορεί να εξα­σφα­λι­σθεί στο διη­νε­κές αν δεν εξα­σφα­λι­σθεί η φύλαξη και συντή­ρηση του χώρου και επειδή η εμπει­ρία στην Ελλάδα από αντί­στοιχα έργα που κατα­σκευά­στη­καν και ανα­με­νό­ταν να φυλα­χθούν από δημό­σιους φορείς είναι γενικά αρνη­τική, προ­τεί­νε­ται παράλ­ληλη ευρύ­τερη ανά­πτυξη της περιο­χής της λίμνης, υπό ένα σχήμα δια­χεί­ρι­σης της Τοπικής Αυτο­διοί­κη­σης, όπως για παρά­δειγμα μια ανα­πτυ­ξιακή εται­ρεία ή κάποιος φορέας δια­χεί­ρι­σης, που θα λει­τουρ­γεί μεν με οικο­νο­μικά κρι­τή­ρια βιω­σι­μό­τη­τας, αλλά παράλ­ληλα θα συμ­βου­λεύ­ε­ται μια επι­στη­μο­νική επι­τροπή, που θα σταθ­μί­ζει τις αμφί­δρο­μες σχέσεις με το περι­βάλ­λον και την τοπική κοι­νω­νία. Όλα αυτά παράλ­ληλα με την επο­πτεία της Δασική Αρχής και των περι­βαλ­λο­ντι­κών υπη­ρε­σιών.

Επίσης, η ουσια­στική αξιο­ποί­ηση του πάρκου απαιτεί δράσεις ενεργού προ­ώ­θη­σης. Για τον σκοπό αυτό, η επι­στη­μο­νική επι­τροπή θα μπορεί να συνερ­γά­ζε­ται με ειδι­κούς ερευ­νη­τές και πανε­πι­στή­μια και να φιλο­ξε­νεί για το σκοπό αυτό ερευ­νη­τι­κές ομάδες. Με τον τρόπο αυτό θα εξα­σφα­λί­ζο­νται τα έσοδα από ένα σύνολο συμ­βα­τών δρα­στη­ριο­τή­των και θα προ­στα­τεύ­ε­ται απο­τε­λε­σμα­τι­κό­τερα η περιοχή. Επίσης, η ανά­πτυξη και αει­φο­ρική δια­χεί­ριση του πάρκου θα πρέπει να συν­δυα­στεί με άλλα συμπλη­ρω­μα­τικά στοι­χεία ανά­πτυ­ξης και με τον τρόπο αυτό θα εξα­σφα­λί­ζο­νται τα έσοδα από ένα σύνολο συμ­βα­τών δρα­στη­ριο­τή­των και θα προ­στα­τεύ­ε­ται απο­τε­λε­σμα­τι­κό­τερα η περιοχή.  Ενδει­κτικά μερικές πηγές εσόδων θα μπο­ρού­σαν να είναι:

Εισι­τή­ριο εισόδου το οποίο μπορεί να εισπράτ­τε­ται στις δύο οδικές εισό­δους προς την περιοχή της λίμνης.

Ενοι­κί­αση δικαιω­μά­των σε ιδιώτες επαγ­γελ­μα­τίες που θα ανα­πτύ­ξουν (υπό αυστη­ρές προ­ϋ­πο­θέ­σεις ποιό­τη­τας και σεβα­σμού του περι­βάλ­λο­ντος) διά­φο­ρες συμ­βα­τές του­ρι­στι­κές δρα­στη­ριό­τη­τες.

Η δημιουρ­γία ενός νέου πόλου έλξης που σήμερα δεν υπάρχει στο νησί μπορεί να συμ­βά­λει σημα­ντικά στην του­ρι­στική ανά­πτυξη δίνο­ντας στον επι­σκέ­πτη ένα νέο στοι­χείο του­ρι­στι­κού ενδια­φέ­ρο­ντος το οποίο μάλιστα θα περι­λαμ­βά­νει όχι μόνο επί­σκεψη, αλλά και δρα­στη­ριό­τη­τες. Από όλα τα παρα­πάνω θεωρώ ότι είναι ξεκά­θαρο πως θα προ­κύ­ψουν ωφέ­λειες για την τοπική κοι­νω­νία και σε θέσεις εργα­σίας, σε προ­ώ­θηση τοπικών προ­ϊ­ό­ντων και σε επι­χει­ρη­μα­τι­κές δρα­στη­ριό­τη­τες που θα μπο­ρέ­σουν να ανα­πτύ­ξουν.

• Πιστεύ­ετε ότι θα μπο­ρέ­σουν να υπάρ­ξουν αυτές οι «κόκ­κι­νες» γραμμές που θα προ­στα­τεύ­σουν το οικο­σύ­στημα της περιο­χής από την ανθρώ­πινη παρου­σία; Πώς αυτό θα γίνει όταν υπάρ­χουν σκέψεις για canoe, kayak, raft στη λίμνη, βόλτα με «θαλάσ­σιο» ποδή­λατο;

Ναι, οι προ­τει­νό­με­νες από εμάς δρα­στη­ριό­τη­τες, οι οποίες δίνο­νται για εξέταση συμ­βα­τό­τη­τας και βιω­σι­μό­τη­τας είναι οι παρα­κάτω:

• Πάρκο θέασης ελαφιών και αγριο­κά­τσι­κων σε μεγάλο περι­φραγ­μένο χώρο κοντά στη λίμνη.

• Κολύμ­βηση.

• Κωπη­λα­σία (βάρκα, canoe, kayak, raft) στη λίμνη.

• Βόλτα με «θαλάσ­σιο» ποδή­λατο.

• Ελεγ­χό­μενο ψάρεμα στη λίμνη (απαι­τεί­ται δια­χεί­ριση, εμπλου­τι­σμός με κατάλ­ληλα ψάρια).

• Σκάφος-εξέδρα περιήγησης-φαγητού στη λίμνη.

• Περ­πά­τημα (trekking) περί τη λίμνη.

• Ποδη­λα­σία off-road σε κατάλ­ληλο μονο­πάτι

• Ποιο­τική εστίαση (τοπική κουζίνα).

• Διαμονή σε μικρό αριθμό από καμπί­νες (κτι­σμέ­νων είτε εντός  δημό­σιας έκτασης είτε σε πλησίον ιδιω­τι­κές εκτά­σεις).

• Πώληση τοπικών προ­ϊ­ό­ντων (γλυκά, ξηρούς καρπούς, μέλι, σουμάδα κ.λπ.) σε ειδικά δια­μορ­φω­μένο χώρο έκθεσης, πιθανώς πλησίον του χώρου στάθ­μευ­σης για το δάσος-πάρκο.

• Πώληση οδηγών, ανα­μνη­στι­κών (souvenirs), καπέλων,  T-shirts, σάκων ταξι­δίου με δια­φη­μι­στικά για το πάρκο στοι­χεία, κέρατα ελαφιών κλπ.

• Προβολή της περιο­χής με διορ­γά­νωση φεστι­βάλ για την προ­ώ­θηση των τοπικών προ­ϊ­ό­ντων, προβολή των πολι­τι­στι­κών δρα­στη­ριο­τή­των και της παρά­δο­σης

• Δημιουρ­γία παράλ­λη­λης με τις καλ­λιέρ­γειες μονάδας συσκευα­σίας των προ­ϊ­ό­ντων του πάρκου (λάδι, ελιές, αιθέρια έλαια από τα αρω­μα­τικά φυτά, χαρού­πια, σύκα κ.λπ.)

• Σε επίπεδο βιο­ποι­κι­λό­τη­τας ειδών μπορούν να γίνουν οργα­νω­μέ­νες επι­σκέ­ψεις ειδικών επι­στη­μό­νων (βοτα­νο­λό­γων, φυσικών, βιο­λό­γων) ή και άλλων που ασχο­λού­νται ερα­σι­τε­χνικά με την βοτα­νική, την φωτο­γρα­φία, την ζωγρα­φική, κ.λπ., σε θέσεις (φρυ­γα­νικά οικο­συ­στή­ματα, δάση, θαμνώ­νες γκρε­μνούς, κ.λπ.) όπου υπάρ­χουν σπάνια είδη φυτών (ορχι­δέες, φυτι­λά­ριες, καμπα­νού­λες, σιλένε, χασμό­φυτα, κ.λ.π.), για μελέτη, συλλογή για φυτο­λό­για (μετά από ειδική άδεια), φωτο­γρά­φηση, ζωγρα­φική, κ.λπ.

• Επίσης οργά­νωση εκδρο­μών για παρα­τή­ρηση και φωτο­γρά­φιση των ειδών, όλο το χρόνο αλλά κυρίως την περίοδο της ανθο­φο­ρίας τους. Επειδή η άνθιση των περισ­σό­τε­ρων φυτών αρχίζει αργά το χειμώνα ή ενωρίς την άνοιξη, παρα­τεί­νε­ται και η του­ρι­στική σεζόν κάποιους μήνες. Στην περί­πτωση αυτή θα πρέπει να προη­γη­θεί επι­στα­μένη μελέτη και παρα­κο­λού­θηση για την ανεύ­ρεση των στοι­χείων εκείνων ή των κατα­στά­σεων που συνε­τέ­λε­σαν στην δημιουρ­γία και δια­τή­ρηση του συγκε­κρι­μέ­νου είδους και να παρθούν αυστηρά μέτρα δια­τή­ρη­σής τους, προ­κει­μέ­νου να μη δια­τα­ρα­χτούν λόγω των επι­σκέ­ψεων.

Η τοπική κοι­νω­νία, η Δασική και οι περι­βαλ­λο­ντι­κές Υπη­ρε­σίες θα εκτι­μή­σουν αν κάποιες από τις δρα­στη­ριό­τη­τες αυτές θα πρέπει να απο­κλει­στούν. Σας θυμίζω την περί­πτωση της λίμνης Κερ­κί­νης, όπου παρό­μοιες δρα­στη­ριό­τη­τες αλλά ακόμη το ψάρεμα στη λίμνη, η βου­βα­λο­τρο­φία, περι­η­γή­σεις με βάρκες ντόπιων ψαράδων, θεω­ρού­νται συμ­βα­τές δρα­στη­ριό­τη­τες και συνυ­πάρ­χουν χωρίς να βλά­πτε­ται ή να ενο­χλεί­ται η πτη­νο­πα­νίδα της περιο­χής η οποία δεν νομίζω ότι αμφι­σβη­τεί κανείς ότι είναι πολύ πλούσια.

Πιστεύ­ετε κύριε Θεο­δω­ρίδη πως οι έχοντες το πρό­σταγμα αρμό­διοι, αλλά κι εμείς οι πολίτες , θα μπο­ρέ­σουμε να δια­χει­ρι­σθούμε ένα τέτοιο πραγ­μα­τικά ελκυ­στικό αλλά μεγάλο έργο, όταν δεν μπο­ρούμε να δια­χει­ρι­σθούμε πολύ πιο μικρά, όπως ένα πάρκο στο Ροδίνι που ρημάζει ή ένα πάρκο ελαφιών που πεθαί­νουν ελάφια ή τις περι­πα­τη­τι­κές δια­δρο­μές που η υπη­ρε­σία σας έφτιαξε και παρέ­δωσε στους πρώην Δήμους και έχουν εξα­φα­νι­στεί από τα αγριό­χορτα;

Είμαι από τη φύση μου αισιό­δοξο άτομο. Πιστεύω ότι μπορούν τα παρα­πάνω να επι­τευ­χθούν όταν υπάρχει καλή διάθεση και θέληση για δουλειά. Σε όλες τις παρα­πάνω περι­πτώ­σεις που ανα­φέ­ρε­στε δεν υπάρχει η σύνδεση με την οικο­νο­μική και την αειφόρο δια­χεί­ριση που προ­σπα­θούμε στην συγκε­κρι­μένη περί­πτωση. Αυτά είναι τα παρα­δείγ­ματα στα οποία ανα­φέρ­θηκα παρα­πάνω και ανα­φερ­θή­κατε και εσείς και εξ αιτίας αυτών προ­σπα­θή­σαμε να δώσουμε λύσεις συν­δέ­ο­ντας το πάρκο με παράλ­λη­λες οικο­νο­μι­κές δρα­στη­ριό­τη­τες έτσι που να γίνει βιώσιμο και αει­φο­ρικά δια­χει­ρί­σιμο. Βεβαίως υπάρχει και η μηδε­νική λύση. Η λύση του να μην κάνουμε τίποτε και να παρα­μεί­νουν τα πράγ­ματα ως έχουν! Αυτό βέβαια θα πρέπει να απο­φα­σί­σουμε αν μας αρέσει ή όχι.Για μένα αυτό δεν απο­τε­λεί λύση αλλά αποφυγή εύρεσης λύσης και στα­σι­μό­τητα.