Η Ρόδος, η Κως και η Κάρπαθος στο μάτι του κυκλώνα: Τι αποκαλύπτει το διαβιβαστικό της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας για τον ΟΠΕΚΕΠΕ

• Η ευ­ρεί­ας κλί­μα­κας έρευ­να της EPPO για την κα­τα­νο­μή δη­μό­σιων βο­σκο­τό­πων φέρ­νει στο φως σο­βα­ρές εν­δεί­ξεις πα­ρα­τυ­πιών σε νη­σιω­τι­κές πε­ριο­χές του Νο­τί­ου Αι­γαί­ου • Κομ­βι­κός ο ρόλος του ΟΠΕ­ΚΕ­ΠΕ και η εμπλο­κή πο­λι­τι­κών προ­σώ­πων

Η εφη­με­ρί­δα Documento δη­μο­σιο­ποί­η­σε στις 29 Ιου­νί­ου 2025 το πλή­ρες δια­βι­βα­στι­κό της Ευ­ρω­παϊ­κής Ει­σαγ­γε­λί­ας (EPPO) προς τη Βουλή των Ελ­λή­νων για την υπό­θε­ση των κα­τα­χρη­στι­κών επι­δο­τή­σε­ων μέσω του ΟΠΕ­ΚΕ­ΠΕ. Στην καρ­διά της υπό­θε­σης βρί­σκε­ται ένα τε­ρά­στιο δί­κτυο που εκ­με­ταλ­λεύ­τη­κε τη “τε­χνι­κή λύση” της δη­μό­σιας γης και την αδυ­να­μία ου­σια­στι­κού ελέγ­χου για να διο­χε­τεύ­σει κοι­νο­τι­κά κον­δύ­λια σε μη δι­καιού­χους.

Μο­λο­νό­τι η εστί­α­ση της υπό­θε­σης έχει πέσει κυ­ρί­ως στην Κρήτη και στις ηπει­ρω­τι­κές με­τα­κι­νή­σεις βο­σκο­τό­πων, το δια­βι­βα­στι­κό πε­ριέ­χει λε­πτο­με­ρή στοι­χεία και για τρεις καί­ριες νη­σιω­τι­κές πε­ριο­χές: την Κάρ­πα­θο, την Κω και τη Ρόδο, όπου η χρήση δη­μό­σιας γης φαί­νε­ται να απο­τέ­λε­σε ερ­γα­λείο μα­ζι­κής από­σπα­σης ευ­ρω­παϊ­κών ενι­σχύ­σε­ων.

Οι αριθ­μοί που «μι­λούν»

Σύμ­φω­να με τα στοι­χεία της EPPO για το 2019, η δη­μό­σια γη που κα­τα­νε­μή­θη­κε σε αγρό­τες της Κρή­της προ­ερ­χό­ταν —σε μέρος της— από τρεις νη­σιω­τι­κές Πε­ρι­φε­ρεια­κές Ενό­τη­τες του Νο­τί­ου Αι­γαί­ου:

• 8.585 εκτά­ρια από την Κάρ­πα­θο

• 2.917 εκτά­ρια από την Κω

• 8.902 εκτά­ρια από τη Ρόδο

Συ­νο­λι­κά 20.404 εκτά­ρια, δη­λα­δή πε­ρισ­σό­τε­ρα από 200.000 στρέμ­μα­τα δη­μό­σιων βο­σκο­τό­πων των νη­σιών, φέ­ρε­ται να με­τα­φέρ­θη­καν ει­κο­νι­κά προς χρήση από πα­ρα­γω­γούς που βρί­σκο­νταν εκα­το­ντά­δες χι­λιό­με­τρα μα­κριά.

Τι απο­κα­λύ­πτει το δια­βι­βα­στι­κό για  τα νησιά

ΚΑΡ­ΠΑ­ΘΟΣ: Από­κρυ­ψη και «κα­τά­λη­ψη» δη­μό­σιας γης

Στην πε­ρί­πτω­ση της Καρ­πά­θου, το δια­βι­βα­στι­κό κα­τα­γρά­φει στοι­χεία για 8.585 εκτά­ρια δη­μό­σιων βο­σκο­τό­πων που δια­τέ­θη­καν σε πα­ρα­γω­γούς εκτός Δω­δε­κα­νή­σου, κυ­ρί­ως από την Κρήτη. Η γη αυτή, βάσει των χαρ­το­γρα­φι­κών δε­δο­μέ­νων του ΟΠΕ­ΚΕ­ΠΕ, φέ­ρε­ται να κα­τα­νε­μή­θη­κε μέσω της λε­γό­με­νης «τε­χνι­κής λύσης», χωρίς να έχει προη­γη­θεί κα­νέ­νας το­πι­κός έλεγ­χος χρή­σης ή επι­βε­βαί­ω­ση για πραγ­μα­τι­κή δρα­στη­ριό­τη­τα.

Πηγές από την το­πι­κή αυ­το­διοί­κη­ση του νη­σιού υπο­στή­ρι­ξαν ότι ου­δέ­πο­τε ζη­τή­θη­κε γνω­μο­δό­τη­ση ή απο­δο­χή για την πα­ρα­χώ­ρη­ση των συ­γκε­κρι­μέ­νων εκτά­σε­ων, και ότι πολ­λές από αυτές χρη­σι­μο­ποιού­νται ήδη από το­πι­κούς κτη­νο­τρό­φους που αγνο­ού­σαν πλή­ρως τη με­τα­βί­βα­ση των δι­καιω­μά­των.

ΚΩΣ: Μι­κρό­τε­ρη, αλλά συμ­βο­λι­κή «λε­η­λα­σία»

Η Κως ανα­φέ­ρε­ται ως η πε­ριο­χή με την τρίτη με­γα­λύ­τε­ρη με­τα­βί­βα­ση εκτά­σε­ων στον Νότιο Αι­γαίο, με 2.917 εκτά­ρια. Το δια­βι­βα­στι­κό επι­ση­μαί­νει ότι, αν και η έκτα­ση είναι μι­κρό­τε­ρη σε σχέση με Ρόδο και Κάρ­πα­θο, η γε­ω­γρα­φι­κή της από­στα­ση και η δομή του κτη­νο­τρο­φι­κού της τομέα την κα­θι­στούν εντε­λώς ασύμ­βα­τη με με­τα­κι­νή­σεις αυτού του τύπου. Δεν τεκ­μη­ριώ­νε­ται καμία μορφή δια­σύν­δε­σης ή με­τα­κι­νού­με­νης κτη­νο­τρο­φί­ας με­τα­ξύ Κω και Κρή­της.

Η EPPO ανα­φέ­ρει ως ιδιαί­τε­ρα προ­βλη­μα­τι­κή τη δη­μιουρ­γία πλα­σμα­τι­κών μι­σθώ­σε­ων και χρήση ιδιο­κτη­σιών-φα­ντα­σμά­των, μέσω των οποί­ων αγρό­τες εμ­φα­νί­ζο­νταν να δια­χει­ρί­ζο­νται εκτά­σεις που ούτε επι­σκέ­φθη­καν ποτέ, ούτε είχαν καμία επι­χει­ρη­σια­κή σχέση με αυτές.

ΡΟΔΟΣ: Δεύ­τε­ρη σε έκτα­ση – πρώτη σε πα­ρα­τυ­πί­ες

Η Ρόδος βρί­σκε­ται στο επί­κε­ντρο της ανά­λυ­σης της Ευ­ρω­παϊ­κής Ει­σαγ­γε­λί­ας, τόσο για τον όγκο της γης που με­τα­φέρ­θη­κε όσο και για την πλη­θώ­ρα των πα­ρά­νο­μων συμ­βο­λαί­ων που εντο­πί­στη­καν. Σύμ­φω­να με το έγ­γρα­φο, 8.902 εκτά­ρια χρη­σι­μο­ποι­ή­θη­καν το 2019 για να ενερ­γο­ποι­η­θούν ενι­σχύ­σεις υπέρ αι­τού­ντων από την Κρήτη, οι οποί­οι δη­λώ­θη­καν ως «ιδιο­κτή­τες» ή «ενοι­κια­στές» γης στο νησί, χωρίς να τη­ρού­νται οι προ­βλε­πό­με­νοι έλεγ­χοι.

Επι­πλέ­ον, οι μι­σθώ­σεις αυτές πα­ρου­σιά­ζο­νται σε πολ­λές πε­ρι­πτώ­σεις ως ανα­κυ­κλού­με­νες, δη­λα­δή το ίδιο βο­σκο­τό­πι δη­λώ­θη­κε από δια­φο­ρε­τι­κό πρό­σω­πο κάθε χρόνο, ενώ οι τί­τλοι ιδιο­κτη­σί­ας είτε δεν υπήρ­χαν είτε ήταν προ­σχη­μα­τι­κοί.

Το σχήμα της απά­της και η πο­λι­τι­κή σφρα­γί­δα

Το δια­βι­βα­στι­κό μιλά για ένα ορ­γα­νω­μέ­νο δί­κτυο, στο οποίο συμ­με­τεί­χαν:

• στε­λέ­χη του ΟΠΕ­ΚΕ­ΠΕ,

• υπη­ρε­σια­κοί πα­ρά­γο­ντες του Υπουρ­γεί­ου Αγρο­τι­κής Ανά­πτυ­ξης,

• αλλά και πο­λι­τι­κά πρό­σω­πα πρώ­της γραμ­μής, όπως οι πρώην Υπουρ­γοί Μάκης Βο­ρί­δης και Λευ­τέ­ρης Αυ­γε­νά­κης.

Η κα­τα­νο­μή της γης στα νησιά, ιδιαί­τε­ρα σε Ρόδο, Κω και Κάρ­πα­θο, έγινε χωρίς να τη­ρη­θεί η πρό­βλε­ψη της υπουρ­γι­κής από­φα­σης του 2015, που απα­γό­ρευε με­τα­κι­νή­σεις επι­λέ­ξι­μης γης με­τα­ξύ Πε­ρι­φε­ρειών, εκτός ει­δι­κών πε­ρι­πτώ­σε­ων.

Σύμ­φω­να με το δια­βι­βα­στι­κό, η χρήση των νη­σιών αυτών απο­τέ­λε­σε «δε­ξα­με­νή» επι­λέ­ξι­μης γης για να επι­δο­τού­νται ψευ­δο­α­γρό­τες στην Κρήτη — μια μέ­θο­δος που «ορ­γά­νω­σαν εγκλη­μα­τι­κές ομά­δες με πο­λι­τι­κή κά­λυ­ψη».

Ζημιά για τους ντό­πιους πα­ρα­γω­γούς – κίν­δυ­νος για την ΚΑΠ

Η με­τα­φο­ρά της γης αυτής δεν ήταν απλώς λο­γι­στι­κή. Όπως κα­ταγ­γέλ­λουν το­πι­κοί φο­ρείς, πολ­λοί πραγ­μα­τι­κοί κτη­νο­τρό­φοι σε Ρόδο, Κω και Κάρ­πα­θο έχα­σαν την πρό­σβα­ση σε γη που πα­ρα­δο­σια­κά χρη­σι­μο­ποιού­σαν. Αυτό σή­μαι­νε μεί­ω­ση επι­δο­τή­σε­ων, αδυ­να­μία ενερ­γο­ποί­η­σης δι­καιω­μά­των και απο­κλει­σμό από ευ­ρω­παϊ­κά προ­γράμ­μα­τα.

Πα­ράλ­λη­λα, η πρα­κτι­κή αυτή πα­ρα­βιά­ζει ευ­θέ­ως τον Κα­νο­νι­σμό (ΕΕ) 1306/2013, που απα­γο­ρεύ­ει χο­ρή­γη­ση ενι­σχύ­σε­ων βάσει τε­χνη­τών συν­θη­κών. Οι πα­ρα­τυ­πί­ες αυτές απει­λούν να επι­φέ­ρουν κυ­ρώ­σεις και χρη­μα­τι­κές επι­στρο­φές από την Ε.Ε. στην Ελ­λά­δα.

Το επό­με­νο βήμα: Η Βουλή στη σκα­κιέ­ρα

Η EPPO, κά­νο­ντας χρήση του Άρ­θρου 34(1) του Κα­νο­νι­σμού της, πα­ρα­πέ­μπει πλέον την υπό­θε­ση στο Ελ­λη­νι­κό Κοι­νο­βού­λιο, λόγω συ­νταγ­μα­τι­κού πε­ριο­ρι­σμού για δίωξη υπουρ­γών. Η ευ­θύ­νη βρί­σκε­ται τώρα στη Βουλή να κρί­νει:

• αν υπάρ­χουν ποι­νι­κές ευ­θύ­νες για πρώην Υπουρ­γούς,

• αν θα ασκη­θούν διώ­ξεις για ηθική αυ­τουρ­γία σε απι­στία,

• και αν θα υπάρ­ξει εκ­κα­θά­ρι­ση του μη­χα­νι­σμού πα­ρα­νο­μί­ας στον ΟΠΕ­ΚΕ­ΠΕ.

Η Ρόδος, η Κως και η Κάρ­πα­θος δεν είναι μόνο γε­ω­γρα­φι­κά ση­μεία σε ένα διοι­κη­τι­κό χάρτη επι­δο­τή­σε­ων. Στην υπό­θε­ση αυτή, είναι τα θύ­μα­τα μιας πο­λυ­ε­τούς στρέ­βλω­σης του ευ­ρω­παϊ­κού αγρο­τι­κού δι­καί­ου. Το δια­βι­βα­στι­κό δεν αφή­νει πε­ρι­θώ­ρια αμ­φι­βο­λί­ας: η υπό­θε­ση είναι σο­βα­ρή, με τε­ρά­στια οι­κο­νο­μι­κή και πο­λι­τι­κή βα­ρύ­τη­τα. Το ερώ­τη­μα είναι πλέον αν το πο­λι­τι­κό σύ­στη­μα θα στα­θεί στο ύψος της θε­σμι­κής πρό­κλη­σης που τί­θε­ται ενώ­πιόν του.

ΟΠΕ­ΚΕ­ΠΕ: Το έγ­γρα­φο Βο­ρί­δη και η άρ­νη­ση της Νο­μι­κής Υπη­ρε­σί­ας που «θω­ρά­κι­σε» απά­τες εκα­τομ­μυ­ρί­ων

• Πώς εγκρί­θη­καν δη­λώ­σεις βο­σκο­τό­πων από πε­ριο­χές χωρίς σύν­δε­ση με τους δι­καιού­χους, γιατί εμπο­δί­στη­καν ου­σια­στι­κοί έλεγ­χοι και ποιοι είναι στο μι­κρο­σκό­πιο της Ευ­ρω­παϊ­κής Ει­σαγ­γε­λί­ας

• Στοι­χεία που απο­κα­λύ­πτουν πο­λι­τι­κές απο­φά­σεις και νο­μι­κές ερ­μη­νεί­ες που συ­νέ­βα­λαν στην κα­τα­στρα­τή­γη­ση κοι­νο­τι­κών επι­δο­τή­σε­ων

Νέα έγ­γρα­φα που είδαν το φως της δη­μο­σιό­τη­τας από την ομάδα Data Journalists, δεί­χνουν ότι η λει­τουρ­γία του ΟΠΕ­ΚΕ­ΠΕ με­τα­ξύ 2017 και 2024 χα­ρα­κτη­ρί­στη­κε από απο­φά­σεις που διευ­κό­λυ­ναν αδια­φα­νείς πρα­κτι­κές, εμπο­δί­ζο­ντας πα­ράλ­λη­λα τους ελέγ­χους. Οι εξε­λί­ξεις αυτές βρί­σκο­νται ήδη υπό διε­ρεύ­νη­ση από την Ευ­ρω­παϊ­κή Ει­σαγ­γε­λία.

Το έγ­γρα­φο Βο­ρί­δη που επέ­τρε­ψε δη­λώ­σεις βο­σκο­τό­πων σε άσχε­τες πε­ριο­χές

Στις 18 Σε­πτεμ­βρί­ου 2019, ο τότε υπουρ­γός Αγρο­τι­κής Ανά­πτυ­ξης Μάκης Βο­ρί­δης υπέ­γρα­ψε έγ­γρα­φο που επι­και­ρο­ποιού­σε τον τρόπο κα­τα­νο­μής βο­σκο­τό­πων. Με βάση αυτή την από­φα­ση, επι­τρά­πη­κε σε χι­λιά­δες κτη­νο­τρό­φους από Κρήτη, Θεσ­σα­λία, Σα­μο­θρά­κη και άλλες πε­ριο­χές να δη­λώ­σουν βο­σκο­τό­πια σε εντε­λώς δια­φο­ρε­τι­κές γε­ω­γρα­φι­κές ενό­τη­τες όπως η Κως, η Ρόδος, η Ήπει­ρος και η Δυ­τι­κή Μα­κε­δο­νία.

Η από­φα­ση αι­τιο­λο­γή­θη­κε με ανα­φο­ρά στην «έλ­λει­ψη επι­λέ­ξι­μων βο­σκο­τό­πων» σε ορι­σμέ­νες πε­ριο­χές. Ωστό­σο, τα δε­δο­μέ­να απο­κα­λύ­πτουν μα­ζι­κές δη­λώ­σεις χωρίς πραγ­μα­τι­κή σύν­δε­ση των πα­ρα­γω­γών με τις εκτά­σεις. Χα­ρα­κτη­ρι­στι­κά:

• 6.523 πα­ρα­γω­γοί από την Κρήτη δή­λω­σαν βο­σκο­τό­πια σε νησιά του Αι­γαί­ου και στη Δυ­τι­κή Μα­κε­δο­νία.

• 216 πα­ρα­γω­γοί από τη Θεσ­σα­λία υπέ­βα­λαν αι­τή­σεις για βο­σκο­τό­πια στην Ήπει­ρο.

• Πα­ρα­γω­γοί από Σα­μο­θρά­κη, Θάσο, Πα­ξούς έκα­ναν δη­λώ­σεις σε άλλες διοι­κη­τι­κές πε­ρι­φέ­ρειες χωρίς σαφή αι­τιο­λό­γη­ση.

Η Νο­μι­κή Υπη­ρε­σία αρ­νή­θη­κε τη χρήση Κτη­μα­το­λο­γί­ου στους ελέγ­χους

Τον Φε­βρουά­ριο του 2022, η Νο­μι­κή Υπη­ρε­σία του ΟΠΕ­ΚΕ­ΠΕ απά­ντη­σε αρ­νη­τι­κά σε ερώ­τη­μα των ελεγ­κτών για χρήση των δε­δο­μέ­νων του Κτη­μα­το­λο­γί­ου. Οι ελεγ­κτές ζη­τού­σαν να αξιο­ποι­ή­σουν τις εγ­γρα­φές για να εντο­πί­σουν αλ­λα­γές ιδιο­κτη­σί­ας και πι­θα­νή απάτη σε βάθος χρό­νου, κάτι που θα κα­θι­στού­σε δυ­να­τούς πιο αυ­στη­ρούς ελέγ­χους.

Η απά­ντη­ση ήταν απορ­ρι­πτι­κή. Η Υπη­ρε­σία επι­κα­λέ­στη­κε την «προ­σω­ρι­νό­τη­τα» των εγ­γρα­φών του Κτη­μα­το­λο­γί­ου και δή­λω­σε «αναρ­μο­διό­τη­τα» στο ερώ­τη­μα περί απο­κλει­σμού αι­τού­ντων βάσει αυτών. Το απο­τέ­λε­σμα ήταν οι έλεγ­χοι να συ­νε­χί­σουν να βα­σί­ζο­νται απο­κλει­στι­κά στο Ε9 του εκά­στο­τε έτους αί­τη­σης, χωρίς να μπο­ρεί να δια­πι­στω­θεί τι ίσχυε τα προη­γού­με­να έτη.

Επι­πλέ­ον, η Νο­μι­κή Υπη­ρε­σία αρ­νή­θη­κε να απα­ντή­σει σε ερώ­τη­μα σχε­τι­κά με τον έλεγ­χο εν­στά­σε­ων, ζη­τώ­ντας να πα­ρα­πεμ­φθεί το θέμα σε Μικτή Νο­μο­τε­χνι­κή Επι­τρο­πή.

Η εγκύ­κλιος Βάρρα και η απο­μά­κρυν­σή του

Το 2020, υπό την προ­ε­δρία του Γρη­γό­ρη Βάρρα, ο ΟΠΕ­ΚΕ­ΠΕ προ­σπά­θη­σε να ενι­σχύ­σει τους ελέγ­χους, απαι­τώ­ντας δι­καιο­λο­γη­τι­κά όπως τί­τλους ιδιο­κτη­σί­ας, απο­δεί­ξεις με­τα­γρα­φής, στοι­χεία Κτη­μα­το­λο­γί­ου και συμ­βό­λαια για τα αγρο­τε­μά­χια.

Έναν χρόνο μετά, ο Βάρ­ρας απο­μα­κρύν­θη­κε από τη θέση του, κάτι που ο ίδιος απέ­δω­σε σε «ορ­γα­νω­μέ­να συμ­φέ­ρο­ντα» και σε σύ­γκρου­ση με το κα­τε­στη­μέ­νο γύρω από τις επι­δο­τή­σεις. Ακο­λού­θη­σε νέα εγκύ­κλιος με χα­λά­ρω­ση των ελεγ­κτι­κών απαι­τή­σε­ων.

Έρευ­να της Ευ­ρω­παϊ­κής Ει­σαγ­γε­λί­ας

Το σκάν­δα­λο βρί­σκε­ται πλέον στο στό­χα­στρο της Ευ­ρω­παϊ­κής Ει­σαγ­γε­λί­ας. Εξε­τά­ζο­νται επι­δο­τή­σεις που δό­θη­καν από το 2017 έως και το 2024. Οι ερευ­νη­τές θε­ω­ρούν πως εν­δέ­χε­ται να υπήρ­ξε συ­στη­μα­τι­κό σχέ­διο απά­της με τη συμ­με­το­χή στε­λε­χών του ΟΠΕ­ΚΕ­ΠΕ. Η ΕΛ.ΑΣ προ­χώ­ρη­σε σε εφό­δους στα γρα­φεία του Ορ­γα­νι­σμού σε Αθήνα και Κρήτη.

Τον Μάρ­τιο του 2024, η Ευ­ρω­παϊ­κή Ει­σαγ­γε­λία κα­τέ­θε­σε μή­νυ­ση κατά 100 υπό­πτων για απά­τες που ζη­μί­ω­σαν τον ευ­ρω­παϊ­κό προ­ϋ­πο­λο­γι­σμό κατά σχε­δόν 3 εκα­τομ­μύ­ρια ευρώ. Οι υπο­θέ­σεις σχε­τί­ζο­νται άμεσα με τις αδια­φα­νείς δη­λώ­σεις βο­σκο­τό­πων και τις επι­δο­τή­σεις του ΟΠΕ­ΚΕ­ΠΕ.