Η ελληνική οικονομία σε τροχιά σύγκλισης

(Από την Έκθεση του Διοι­κητή της Τρά­πε­ζας  Ελλάδος)

Σύμφωνα με την έκθεση του  Διοι­κητή της Τρά­πε­ζας της Ελλάδας για το 2024 (8/4/2025), η ελλη­νική οικο­νο­μία εξα­κο­λου­θεί να επι­δει­κνύει ισχυρή ανθε­κτι­κό­τητα και να κατα­γρά­φει θετικές επι­δό­σεις. Το 2024 ο ρυθμός ανά­πτυ­ξης δια­μορ­φώ­θηκε στο 2,3%, παρα­μέ­νο­ντας στα ίδια επίπεδα σε σχέση με το προη­γού­μενο έτος και αισθητά υψη­λό­τε­ρος από τον ευρω­παϊκό μέσο όρο. Στην ενί­σχυση της οικο­νο­μι­κής δρα­στη­ριό­τη­τας συνέ­βα­λαν κυρίως η ιδιω­τική κατα­νά­λωση, οι επεν­δύ­σεις και οι εξα­γω­γές υπη­ρε­σιών.

Ειδική αναφορά γίνεται στον τομέα των επεν­δύ­σεων, ο οποίος παρου­σιά­ζει ισχυρή δυνα­μική τα τελευ­ταία χρόνια. Από το 2019 και μετά, οι επεν­δύ­σεις σημειώ­νουν σταθερή άνοδο, καλύ­πτο­ντας μέρος του σημα­ντι­κού επεν­δυ­τι­κού κενού που είχε δημιουρ­γη­θεί κατά τη διάρ­κεια της κρίσης χρέους. Η συμβολή τους στον ετήσιο ρυθμό ανά­πτυ­ξης υπερ­βαί­νει σημα­ντικά το μέσο όρο της ευρω­ζώ­νης, φθά­νο­ντας μετά την παν­δη­μία κατά μέσο όρο τις 1,6 ποσο­στιαίες μονάδες, έναντι μόλις 0,3 ποσ. μον. στην ευρω­ζώνη.

Ιδιαί­τερη σημασία δεν έχει μόνο ο όγκος, αλλά και η ποιο­τική ανα­βάθ­μιση της σύν­θε­σης των επεν­δύ­σεων. Πριν από την κρίση χρέους, σχεδόν οι μισές ιδιω­τι­κές επεν­δύ­σεις αφο­ρού­σαν την κατα­σκευή κατοι­κιών, ενώ οι παρα­γω­γι­κές επεν­δύ­σεις παρέ­με­ναν ανε­παρ­κείς, περιο­ρί­ζο­ντας τις προ­ο­πτι­κές μακρο­πρό­θε­σμης ανά­πτυ­ξης. Σήμερα όμως η εικόνα έχει αντι­στρα­φεί.  Περίπου τα 4/5 των ιδιω­τι­κών επεν­δύ­σεων κατευ­θύ­νο­νται σε παρα­γω­γικό κεφά­λαιο και το υπό­λοιπο 1/5 σε κατοι­κίες. Εφόσον αυτή η τάση δια­τη­ρη­θεί και συνο­δευ­τεί από περαι­τέρω αύξηση του όγκου των συνο­λι­κών επεν­δύ­σεων, μπορεί να λει­τουρ­γή­σει κατα­λυ­τικά στην ανα­διάρ­θρωση του παρα­γω­γι­κού υπο­δείγ­μα­τος της χώρας.

Οι ξένες άμεσες επεν­δύ­σεις σημεί­ω­σαν σημα­ντική άνοδο το 2024, αγγί­ζο­ντας τα €6 δισεκ. (ή περίπου 2,5% του ΑΕΠ). Πρό­κει­ται για το δεύτερο υψη­λό­τερο επίπεδο της τελευ­ταίας εικο­σα­ε­τίας. Συνο­λικά, η ενί­σχυση των ξένων άμεσων επεν­δύ­σεων αντα­να­κλά τη βελ­τί­ωση του επι­χει­ρη­μα­τι­κού περι­βάλ­λο­ντος μετά τις πρό­σφα­τες ανα­βαθ­μί­σεις της ελλη­νι­κής οικο­νο­μίας, αλλά και την ολο­κλή­ρωση έργων απο­κρα­τι­κο­ποι­ή­σεων.

Ωστόσο, επι­δεί­νωση κατέ­γραψε το ισο­ζύ­γιο τρε­χου­σών συναλ­λα­γών, με το έλλειμμα να διευ­ρύ­νε­ται στο 6,4% του ΑΕΠ.

Σύμφωνα με την Ελλη­νική Στα­τι­στική Αρχή, το μεγάλο «αγκάθι» παρα­μέ­νει για την Ελλάδα το τερά­στιο εμπο­ρικό έλλειμμα, απο­τυ­πώ­νο­ντας τα προ­βλή­ματα αντα­γω­νι­στι­κό­τη­τας και παρα­γω­γι­κό­τη­τας που επι­κρα­τούν στην ελλη­νική οικο­νο­μία.

Τα όσα ανα­κοί­νωσε προ ημερών η Ελλη­νική Στα­τι­στική Αρχή (ΕΛΣΤΑΤ)  δημιουρ­γούν έντονο προ­βλη­μα­τι­σμό.

Ειδι­κό­τερα, η Ελλη­νική Στα­τι­στική Αρχή ανα­κοί­νωσε την αύξηση του εμπο­ρι­κού ελλείμ­μα­τος κατά 10% στα επίπεδα των 31,5 δισ. ευρώ στο ενδε­κά­μηνο  Ιανουα­ρίου – Νοεμ­βρίου 2024. Η συνο­λική αξία των εξα­γω­γών κατά το χρονικό διά­στημα Ιανουαρίου-Νοεμβρίου 2024 ανήλθε στο ποσό των 45.869 δισ. ευρώ έναντι 47.278 δισ. ευρώ κατά το ίδιο διά­στημα του έτους 2023, παρου­σιά­ζο­ντας μείωση, σε ευρώ 3%.

Στον αντί­ποδα, η συνο­λική αξία των εισα­γω­γών, κατά το χρονικό διά­στημα Ιανουαρίου-Νοεμβρίου 202 ανήλθε στο ποσό των 77,379 δισ. ευρώ, έναντι 75.948 δισ. ευρώ κατά το ίδιο διά­στημα του έτους 2023, παρου­σιά­ζο­ντας αύξηση, σε ευρώ, 1,9%.

Σύμφωνα με την έκθεση του Διοι­κητή της Τρά­πε­ζας Ελλάδος, ο γενικός πλη­θω­ρι­σμός υπο­χώ­ρησε περαι­τέρω το 2024, φθά­νο­ντας στο 3%. Παρ’ όλα αυτά, παρέ­μεινε υψη­λό­τε­ρος από το μέσο όρο της ευρω­ζώ­νης, κυρίως λόγω του επί­μο­νου πλη­θω­ρι­σμού στις υπη­ρε­σίες, που εμπό­δισε την ταχύ­τερη απο­κλι­μά­κωσή του. Ο πυρήνας του πλη­θω­ρι­σμού άρχισε να απο­κλι­μα­κώ­νε­ται, για πρώτη φορά μετά από δύο χρόνια, καθώς ο ρυθμός αύξησης των τιμών στα μη ενερ­γειακά βιο­μη­χα­νικά αγαθά επι­βρα­δύν­θηκε αισθητά.

Στον τομέα εργα­σίας, η αύξηση  των απο­δο­χών των εργα­ζο­μέ­νων το 2024 ήταν σημα­ντικά υψη­λό­τερη σε σχέση με το 2023, ενι­σχύ­ο­ντας ουσια­στικά το δια­θέ­σιμο εισό­δημα των νοι­κο­κυ­ριών. Πιο συγκε­κρι­μένα, οι συνο­λι­κές αμοιβές από εξαρ­τη­μένη εργασία αυξή­θη­καν με ρυθμό 7,4%, ενώ οι αμοιβές ανά μισθωτό κατέ­γρα­ψαν άνοδο της τάξεως του 6%. Στην εξέλιξη αυτή συνέ­βα­λαν τρεις βασικοί παρά­γο­ντες: (1) η αύξηση των μισθών των δημο­σίων υπαλ­λή­λων, (2) η επα­να­φορά των επι­δο­μά­των προ­ϋ­πη­ρε­σίας (τριε­τιών) για τους μισθω­τούς του ιδιω­τι­κού τομέα και (3) η περαι­τέρω αύξηση του κατώ­τα­του μισθού.

Ως προς τις δημο­σιο­νο­μι­κές εξε­λί­ξεις, οι οποίες απο­τε­λούν βασικό πυλώνα για τη δια­τή­ρηση της εμπι­στο­σύ­νης των αγορών και για τη συνο­λική στα­θε­ρό­τητα της οικο­νο­μίας, τα επι­τεύγ­ματα υπήρξαν εντυ­πω­σιακά. Η συνετή δημο­σιο­νο­μική πολι­τική των τελευ­ταίων ετών, σε συν­δυα­σμό με τις εντα­τι­κές προ­σπά­θειες για την κατα­πο­λέ­μηση της φορο­δια­φυ­γής, απο­δί­δει πλέον απτά και μετρή­σιμα απο­τε­λέ­σματα. Τα φορο­λο­γικά έσοδα αυξά­νο­νται με μόνιμο τρόπο, μέσω της διεύ­ρυν­σης της φορο­λο­γι­κής βάσης, και επι­τυγ­χά­νο­νται σταθερά υψηλά πρω­το­γενή πλε­ο­νά­σματα χωρίς την ανάγκη επι­βο­λής περιο­ρι­στι­κών μέτρων. Η υπε­ρα­πό­δοση των εσόδων έναντι των στόχων του Προ­ϋ­πο­λο­γι­σμού επέ­τρεψε τη χρη­μα­το­δό­τηση πρό­σθε­των δημό­σιων δαπανών για επεν­δύ­σεις και για στήριξη των ευά­λω­των κοι­νω­νι­κών ομάδων.

Σύμφωνα με τις εκτι­μή­σεις της Τρά­πε­ζας της Ελλάδος, το πρω­το­γε­νές πλε­ό­να­σμα για το 2024 ανα­μέ­νε­ται να δια­μορ­φω­θεί  στο 3,5% του ΑΕΠ – επίπεδο σημα­ντικά υψη­λό­τερο από τις προ­βλέ­ψεις του Μεσο­πρό­θε­σμου Δημο­σιο­νο­μι­κού Σχεδίου και του Προ­ϋ­πο­λο­γι­σμού. Το ύψος του πρω­το­γε­νούς πλε­ο­νά­σμα­τος ανα­μέ­νε­ται να υπερβεί τις πλη­ρω­μές τόκων, γεγονός που θα κατα­στή­σει την Ελλάδα μια από τις ελά­χι­στες ευρω­παϊ­κές χώρες με πλε­ο­να­σμα­τικό προ­ϋ­πο­λο­γι­σμό σε επίπεδο γενικής κυβέρ­νη­σης. Ένας πλε­ο­να­σμα­τι­κός προ­ϋ­πο­λο­γι­σμός συμ­βάλ­λει στις προ­σπά­θειες ενί­σχυ­σης της εθνικής απο­τα­μί­ευ­σης, με θετικές επι­δρά­σεις και στο ισο­ζύ­γιο τρε­χου­σών συναλ­λα­γών.

Το δημόσιο χρέος, ως ποσοστό του ΑΕΠ, συνε­χί­ζει να απο­κλι­μα­κώ­νε­ται με γρήγορο ρυθμό, ξεπερ­νώ­ντας τις επι­δό­σεις των περισ­σο­τέ­ρων κρατών-μελών της ευρω­ζώ­νης. Το 2024 η μείωση ήταν αισθητή όχι μόνο ως ποσοστό του ΑΕΠ, αλλά και σε από­λυ­τους (ονο­μα­στι­κούς) όρους. Σύμφωνα με τις εκτι­μή­σεις της Τρά­πε­ζας της Ελλάδος, το χρέος της γενικής κυβέρ­νη­σης εκτι­μά­ται ότι μειώ­θηκε κατά περίπου 10 ποσο­στιαίες μονάδες του ΑΕΠ, σε σχέση με το 2023, στο 153,8% – το χαμη­λό­τερο επίπεδο από το 2010. Σε σωρευ­τική βάση από το 2020, η Ελλάδα κατα­γρά­φει την ταχύ­τερη μείωση δημό­σιου χρέους, μεταξύ των προηγ­μέ­νων οικο­νο­μιών, πάνω από 50 ποσο­στιαίες μονάδες του ΑΕΠ μέσα σε μόλις τέσσερα χρόνια.

Όσον αφορά τις προ­βλέ­ψεις για το 2025, σύμφωνα με τις τελευ­ταίες εκτι­μή­σεις της Τρά­πε­ζας της Ελλάδος, ο ρυθμός ανά­πτυ­ξης ανα­μέ­νε­ται να δια­τη­ρη­θεί στο 2,3% και το 2025 – επίπεδο πολύ υψη­λό­τερο από το μέσο όρο της ευρω­ζώ­νης. Η ιδιω­τική κατα­νά­λωση και οι επεν­δύ­σεις, θα συνε­χί­σουν να απο­τε­λούν τις κινη­τή­ριες δυνά­μεις της ανά­πτυ­ξης, ενώ η συμβολή του εξω­τε­ρι­κού τομέα εκτι­μά­ται ότι θα είναι ουδέ­τερη. Η συνε­χι­ζό­μενη ανά­καμψη της οικο­νο­μι­κής δρα­στη­ριό­τη­τας θα συνο­δευ­τεί από μια μικρή περαι­τέρω απο­κλι­μά­κωση της ανερ­γίας στο 9,9%.

Ο γενικός πλη­θω­ρι­σμός ανα­μέ­νε­ται να υπο­χω­ρή­σει ελαφρώς το 2025 στο 2,9%, ενώ ο δομικός πλη­θω­ρι­σμός (είναι αυτός που δεν λαμ­βά­νο­νται υπόψη  τα τρόφιμα και, συγκε­κρι­μένα, τα νωπά οπω­ρο­κη­πευ­τικά προ­ϊ­ό­ντα, καθώς και τα καύσιμα – ενέρ­γεια, επειδή αυτά είναι ευμε­τά­βλητα και εποχικά), εκτι­μά­ται ότι θα παρα­μεί­νει στα­θε­ρός. Ανοδική πίεση στις τιμές θα προ­έλ­θει κυρίως από την επι­στροφή του ενερ­γεια­κού πλη­θω­ρι­σμού σε θετικά επίπεδα, καθώς και από την ανα­με­νό­μενη αύξηση του πλη­θω­ρι­σμού των υπη­ρε­σιών. Αντί­θετα, απο­κλι­μά­κωση προ­βλέ­πε­ται στον πλη­θω­ρι­σμό των ειδών δια­τρο­φής και των μη ενερ­γεια­κών βιο­μη­χα­νι­κών αγαθών.

Το έλλειμμα του ισο­ζυ­γίου τρε­χου­σών συναλ­λα­γών προ­βλέ­πε­ται να βελ­τιω­θεί ως ποσοστό του ΑΕΠ, παρα­μέ­νο­ντας ωστόσο σε υψηλό επίπεδο.

Τα δημο­σιο­νο­μικά μεγέθη εκτι­μά­ται ότι θα παρα­μεί­νουν σε υγιή επίπεδα και το 2025. Η Τράπεζα της Ελλάδος εκτιμά ότι το πρω­το­γε­νές πλε­ό­να­σμα θα δια­μορ­φω­θεί στο 2,6% του ΑΕΠ. Παράλ­ληλα, το δημόσιο χρέος προ­βλέ­πε­ται να συνε­χί­σει την πτωτική του πορεία, φθά­νο­ντας στο 144,4% του ΑΕΠ.

Για την ελλη­νική οικο­νο­μία, η βασική πρό­κληση παρα­μέ­νει η δια­τή­ρηση ισχυρού ρυθμού ανά­πτυ­ξης και η επι­τά­χυνση της πραγ­μα­τι­κής σύγκλι­σης προς το μέσο όρο της ΕΕ.

Η θετική πορεία της ελλη­νι­κής οικο­νο­μίας τα τελευ­ταία χρόνια δεν απο­τυ­πώ­νε­ται μόνο στους μακρο­οι­κο­νο­μι­κούς δείκτες. Εξίσου σημα­ντική είναι η πρόοδος που έχει συντε­λε­στεί σε θεσμικό επίπεδο, η οποία απο­τέ­λεσε πρό­σθετο παρά­γο­ντα για τις ανα­βαθ­μί­σεις της οικο­νο­μίας.

Παρ’ όλα αυτά, η κατά­ταξη της Ελλάδος σε σχέση με άλλες ευρω­παϊ­κές χώρες παρα­μέ­νει χαμηλή,

Σε ένα διεθνές περι­βάλ­λον όπου σωρεύ­ο­νται νέες αβε­βαιό­τη­τες, η υλο­ποί­ηση των ανα­γκαίων μεταρ­ρυθ­μί­σεων και η εμπι­στο­σύνη στους θεσμούς, απο­τε­λούν προ­ϋ­πο­θέ­σεις για την ενί­σχυση της κοι­νω­νι­κής ευη­με­ρίας.

Η Ελλάδα έχει την ιστο­ρική ευκαι­ρία να ολο­κλη­ρώ­σει το μετα­σχη­μα­τι­σμό της οικο­νο­μίας της, συνε­χί­ζο­ντας την πορεία σύγκλι­σης του κατά κεφαλήν ΑΕΠ της προς τον ευρω­παϊκό μέσο όρο. Τα οφέλη των μεταρ­ρυθ­μί­σεων είναι πλέον εμφανή στην οικο­νο­μία, με μετρή­σιμα και αδιαμ­φι­σβή­τητα απο­τε­λέ­σματα. Η δια­τή­ρηση της πολι­τι­κής βού­λη­σης για εφαρ­μογή αξιό­πι­στων μεταρ­ρυθ­μι­στι­κών πολι­τι­κών είναι κλειδί, για να μετα­τρέ­ψουμε τις κρίσεις σε ευκαι­ρίες, ώστε η χώρα να ξεπε­ρά­σει ορι­στικά τις δια­χρο­νι­κές αδυ­να­μίες της, και για να δια­μορ­φώ­σουμε μια σύγ­χρονη, βιώσιμη, εξω­στρεφή και αντα­γω­νι­στική οικο­νο­μία.