Γιατί οι φοιτητές εγκαταλείπουν τις σπουδές τους

Από «αιώ­νιους μύ­θους» και «λι­μνά­ζο­ντα προ­βλή­μα­τα» στιγ­μα­τί­ζε­ται το ζή­τη­μα των… «αιώ­νιων φοι­τη­τών» στα ελ­λη­νι­κά πα­νε­πι­στή­μια, οι πρώ­τοι εκ των οποί­ων θα αρ­χί­σουν να δια­γρά­φο­νται από το 2025. Σ’ αυτό κα­τα­λή­γει έρευ­να του Πα­νε­πι­στη­μί­ου Πα­τρών για το ζή­τη­μα, που εδώ και σχε­δόν μία δε­κα­πε­ντα­ε­τία τα­λα­νί­ζει το υπουρ­γείο Παι­δεί­ας, τα ελ­λη­νι­κά πα­νε­πι­στή­μια και τους φοι­τη­τές.

Οι προ­τά­σεις της με­λέ­της, που ολο­κλη­ρώ­θη­κε μέσα στον Δε­κέμ­βριο του 2024 και πα­ρου­σιά­ζει σή­με­ρα η «Κ», θε­ω­ρεί­ται από την ηγε­σία του υπουρ­γεί­ου Παι­δεί­ας ότι θέ­τουν τους βα­σι­κούς άξο­νες για την αντι­με­τώ­πι­ση του σύν­θε­του θέ­μα­τος.

Με­τα­ξύ των βα­σι­κών λόγων για τους οποί­ους ένας φοι­τη­τής πα­ρα­τά­ει τις σπου­δές του –εκτός από τυχόν οι­κο­νο­μι­κές δυ­σκο­λί­ες, που ωστό­σο δεν είναι κυ­ρί­αρ­χος λόγος– είναι οι εξής πέντε:

1. Το μέ­τριο επί­πε­δο στην υπο­χρε­ω­τι­κή εκ­παί­δευ­ση, με απο­τέ­λε­σμα οι φοι­τη­τές να μην μπο­ρούν να αντα­πο­κρι­θούν στο επί­πε­δο των προ­γραμ­μά­των σπου­δών των ΑΕΙ.

2. Η απου­σία επαγ­γελ­μα­τι­κού προ­σα­να­το­λι­σμού στο σχο­λείο.

3. Η ανε­πάρ­κεια του συ­στή­μα­τος ει­σα­γω­γής.

4. Η έλ­λει­ψη μέ­ρι­μνας μέσα στα ΑΕΙ για την πο­ρεία των φοι­τη­τών που δυ­σκο­λεύ­ο­νται στα μα­θή­μα­τα.

5. Η υπο­στε­λέ­χω­ση των ΑΕΙ σε σχέση με τον με­γά­λο αριθ­μό φοι­τη­τών.

Ετσι, η ου­σια­στι­κή αντι­με­τώ­πι­ση του προ­βλή­μα­τος δεν θα επι­τευ­χθεί μόνο με τη δια­γρα­φή των ση­με­ρι­νών «αιω­νί­ων». Απαι­τού­νται συν­δυα­στι­κά μέτρα. Η έρευ­να προ­τεί­νει πέντε βα­σι­κά: θέ­σπι­ση κα­τώ­τα­του πο­σο­στού επι­τυ­χί­ας ανά μά­θη­μα, αύ­ξη­ση δι­δα­κτι­κού προ­σω­πι­κού, μέ­ρι­μνα για τους οι­κο­νο­μι­κά αδύ­να­μους φοι­τη­τές, υπο­στη­ρι­κτι­κές υπη­ρε­σί­ες για τους φοι­τη­τές και σύ­στα­ση πα­ρα­τη­ρη­τη­ρί­ου φοί­τη­σης.

Ει­δι­κό­τε­ρα, με βάση τα στοι­χεία της Εθνι­κής Αρχής Ανώ­τα­της Εκ­παί­δευ­σης (ΕΘΑΑΕ), στα ελ­λη­νι­κά πα­νε­πι­στή­μια υπάρ­χουν 695.678 εγ­γε­γραμ­μέ­νοι φοι­τη­τές, εκ των οποί­ων οι 361.937 είναι ενερ­γοί (πο­σο­στό 52,03%), δη­λα­δή βρί­σκο­νται εντός του ανώ­τα­του ορίου σπου­δών που προ­βλέ­πει ο νόμος: έξι χρό­νια για τις σχο­λές τε­τρα­ε­τούς φοί­τη­σης (το λε­γό­με­νο ν+2), ενώ για τις σχο­λές πε­ντα­ε­τούς και εξα­ε­τούς φοί­τη­σης (πο­λυ­τε­χνεία, ια­τρι­κές κ.λπ.) το όριο φοί­τη­σης πέραν του κα­νο­νι­κού χρό­νου σπου­δών είναι τα τρία έτη, δη­λα­δή συ­νο­λι­κά 8 και 9 αντι­στοί­χως (ν+3). Αντι­θέ­τως, το ανώ­τα­το όριο έχουν ξε­πε­ρά­σει οι 333.741 εγ­γε­γραμ­μέ­νοι φοι­τη­τές (47,97%). Μά­λι­στα, την τε­λευ­ταία δε­κα­ε­τία οι φοι­τη­τές πέραν των κα­νο­νι­κών εξα­μή­νων είναι πε­ρισ­σό­τε­ροι από όσους φοι­τούν εντός του χρό­νου σπου­δών της σχο­λής τους.

Η έρευ­να έγινε από τους κα­θη­γη­τές του Πα­νε­πι­στη­μί­ου Πα­τρών Δη­μή­τρη Βερ­γί­δη και Θα­νά­ση Κα­ρα­λή και τον δι­δά­κτο­ρα του ιδρύ­μα­τος και εκ­παι­δευ­τι­κό Δη­μή­τρη Σακ­κού­λη, με απο­στο­λή ερω­τή­σε­ων σε 11.318 ηλε­κτρο­νι­κές διευ­θύν­σεις φοι­τη­τών που ει­σήλ­θαν στο Πα­νε­πι­στή­μιο Πα­τρών έως το ακα­δη­μαϊ­κό έτος 2016-2017. Απά­ντη­σαν συ­νο­λι­κά 837 φοι­τη­τές. Το πρώτο συ­μπέ­ρα­σμα δεί­χνει ότι τα τρία πρώτα χρό­νια είναι κρί­σι­μα. Ιδιαί­τε­ρα το δεύ­τε­ρο και το τρίτο έτος είναι κομ­βι­κά για τις επι­λο­γές των φοι­τη­τών, καθώς οι πε­ρισ­σό­τε­ροι δη­λώ­νουν ότι διέ­κο­ψαν τη συ­στη­μα­τι­κή πα­ρα­κο­λού­θη­ση και την επαφή τους με τις σπου­δές στο δεύ­τε­ρο ή το τρίτο έτος. Βέ­βαια, τα προ­βλή­μα­τα των Ελ­λή­νων φοι­τη­τών εκ­κο­λά­πτο­νται στο πρώτο έτος και εκ­δη­λώ­νο­νται στο δεύ­τε­ρο έτος σπου­δών.

Οι μύθοι

«Η εγκα­τά­λει­ψη των σπου­δών και η επι­μή­κυν­σή τους είναι φαι­νό­με­να δια­χρο­νι­κά, σύμ­φυ­τα της πα­νε­πι­στη­μια­κής εκ­παί­δευ­σης. Το πο­σο­στό των φοι­τη­τών που ολο­κλη­ρώ­νουν τις σπου­δές τους στις χώρες-μέλη του ΟΟΣΑ είναι πε­ρί­που 75%», πα­ρα­τη­ρούν οι ερευ­νη­τές, κα­τα­γρά­φο­ντας τον πρώτο μύθο για το ζή­τη­μα.

Ο δεύ­τε­ρος μύθος είναι πως η δια­γρα­φή των λι­μνα­ζό­ντων φοι­τη­τών θα επι­λύ­σει το πρό­βλη­μα. «Η δια­γρα­φή δεν συ­νι­στά λύση, αλλά πα­ρά­καμ­ψη του προ­βλή­μα­τος, αν θέ­λου­με να λύ­σου­με το πρό­βλη­μα, δη­λα­δή να αυ­ξή­σου­με τα πο­σο­στά απο­φοί­τη­σης και επι­τυ­χούς ολο­κλή­ρω­σης των σπου­δών των φοι­τη­τών. Η εφαρ­μο­γή των πε­ριο­ρι­σμών του χρό­νου φοί­τη­σης θα έχει επί­σης ση­μα­ντι­κή επί­δρα­ση στη δια­τή­ρη­ση της λι­μνά­ζου­σας φοί­τη­σης σε πολύ χα­μη­λά, σε σχέση με τα ση­με­ρι­νά, επί­πε­δα αλλά μένει να κρι­θεί στην πράξη κατά πόσο ο φόβος της δια­γρα­φής θα οδη­γή­σει σε με­γα­λύ­τε­ρα πο­σο­στά ολο­κλή­ρω­σης των σπου­δών. Η εφαρ­μο­γή του μέ­τρου θα έχει ως απο­τέ­λε­σμα να με­τα­τρέ­ψει το πρό­βλη­μα της “λι­μνά­ζου­σας φοί­τη­σης”, δη­λα­δή της επι­μή­κυν­σης σπου­δών, σε πρό­βλη­μα εγκα­τά­λει­ψης σπου­δών (drop out)», ανα­φέ­ρει η έρευ­να.

Οι δυ­σκο­λί­ες εκ­κο­λά­πτο­νται στο πρώτο έτος φοί­τη­σης και εκ­δη­λώ­νο­νται στο δεύ­τε­ρο, ενώ η δια­γρα­φή δεν συ­νι­στά λύση αλλά πα­ρά­καμ­ψη του προ­βλή­μα­τος, επι­ση­μαί­νε­ται στην έρευ­να.

Ενας τρί­τος μύθος είναι ότι η αυ­στη­ρο­ποί­η­ση του θε­σμι­κού πλαι­σί­ου για θέ­μα­τα φοί­τη­σης θα οδη­γή­σει σε λύση του προ­βλή­μα­τος. Είναι γε­γο­νός ότι το ελ­λη­νι­κό πα­νε­πι­στη­μια­κό σύ­στη­μα χα­ρα­κτη­ρί­ζε­ται από χα­λα­ρές συν­θή­κες φοί­τη­σης, ως προς τα προ­α­παι­τού­με­να και τις προϋπο­θέ­σεις προ­α­γω­γής, όταν μά­λι­στα ει­σέρ­χε­ται σε αυτό ένα πολύ ση­μα­ντι­κό πο­σο­στό των απο­φοί­των της δευ­τε­ρο­βάθ­μιας εκ­παί­δευ­σης.

Έκ­θε­ση – κα­μπα­νά­κι για τα ΑΕΙ

Ενας άλλος μύθος είναι πως η οι­κο­νο­μι­κή ανέ­χεια –και στις πε­ρισ­σό­τε­ρες των πε­ρι­πτώ­σε­ων η επι­λο­γή της ερ­γα­σί­ας πα­ράλ­λη­λα με τη φοί­τη­ση– είναι ο πρώ­τος και ίσως ο βα­σι­κό­τε­ρος λόγος για την εγκα­τά­λει­ψη ή την επι­μή­κυν­ση των σπου­δών. Οπως προ­κύ­πτει από τους λό­γους που προσ­διό­ρι­σαν οι φοι­τη­τές του δείγ­μα­τος, ένα πλέγ­μα πα­ρα­γό­ντων που σχε­τί­ζο­νται με την οι­κο­νο­μι­κή κα­τά­στα­ση των φοι­τη­τών και των οι­κο­γε­νειών τους απο­τε­λούν τον βα­σι­κό πα­ρά­γο­ντα για πε­ρί­που μία στις τρεις πε­ρι­πτώ­σεις. Η ερ­γα­σία αφορά μία στις πέντε πε­ρι­πτώ­σεις εγκα­τά­λει­ψης ή επι­μή­κυν­σης των σπου­δών και η οι­κο­νο­μι­κή κα­τά­στα­ση πε­ρί­που μία στις δέκα πε­ρι­πτώ­σεις. Αρα, τι βα­θύ­τε­ρα φταί­ει;

Το εκ­παι­δευ­τι­κό σύ­στη­μα

Οι «λι­μνά­ζο­ντες φοι­τη­τές» προ­κα­λού­νται από «λι­μνά­ζο­ντα προ­βλή­μα­τα», πα­ρα­τη­ρούν οι ερευ­νη­τές. Εν­δει­κτι­κά, σε ένα εκ­παι­δευ­τι­κό σύ­στη­μα όπως το ελ­λη­νι­κό, που βα­σί­ζε­ται κατά ένα με­γά­λο μέρος στην ακώ­λυ­τη προ­α­γω­γή από τάξη σε τάξη και από βαθ­μί­δα σε βαθ­μί­δα, οι Πα­νελ­λα­δι­κές Εξε­τά­σεις είναι στην πραγ­μα­τι­κό­τη­τα το μόνο ση­μείο «στέ­νω­σης», υπό την έν­νοια ότι απαι­τεί­ται μια εξε­τα­στι­κή δια­δι­κα­σία. Με δε­δο­μέ­νο ότι ένα πολύ ση­μα­ντι­κό πο­σο­στό μα­θη­τών ει­σά­γε­ται πλέον στην τρι­το­βάθ­μια εκ­παί­δευ­ση, στην πραγ­μα­τι­κό­τη­τα οι (όποιες) ανε­πάρ­κειες και δυ­σλει­τουρ­γί­ες των προη­γου­μέ­νων βαθ­μί­δων εμ­φα­νί­ζο­νται σω­ρευ­τι­κά στο πα­νε­πι­στή­μιο.

Οι πρυ­τά­νεις ζη­τούν πα­ρά­τα­ση για ενερ­γούς «αιώ­νιους» φοι­τη­τές

Ενα άλλο «λι­μνά­ζον πρό­βλη­μα» είναι το εξε­τα­στι­κό σύ­στη­μα για την ει­σα­γω­γή στην τρι­το­βάθ­μια εκ­παί­δευ­ση, δη­λα­δή η «ιερή αγε­λά­δα» των Πα­νελ­λα­δι­κών Εξε­τά­σε­ων. Ο θε­σμός έχει εδώ και δε­κα­ε­τί­ες πε­ρι­βλη­θεί με το κύρος του αδιά­βλη­του, όχι άδικα. Ωστό­σο, οποια­δή­πο­τε γε­νί­κευ­ση άλλου τύπου (για πα­ρά­δειγ­μα «ει­σά­γο­νται οι άξιοι – έξυ­πνοι – δια­βα­σμέ­νοι») συ­νι­στά πα­ρερ­μη­νεία, που δια­ψεύ­δε­ται από όλα τα δια­θέ­σι­μα ερευ­νη­τι­κά δε­δο­μέ­να σε πολύ με­γά­λο βάθος χρό­νου, τόσο στην Ελ­λά­δα όσο και διε­θνώς.

Συμ­φυ­ής προς αυτό το πρό­βλη­μα είναι ο ελ­λι­πής επαγ­γελ­μα­τι­κός προ­σα­να­το­λι­σμός των μα­θη­τών, που συχνά τους οδη­γεί σε λαν­θα­σμέ­νες επι­λο­γές.

Το τε­λευ­ταίο «λι­μνά­ζον πρό­βλη­μα» είναι η ανα­λο­γία φοι­τη­τών/δι­δα­κτι­κό προ­σω­πι­κό, που ανα­δει­κνύ­ε­ται σε αχίλ­λειο πτέρ­να του ελ­λη­νι­κού συ­στή­μα­τος τρι­το­βάθ­μιας εκ­παί­δευ­σης. Ου­σια­στι­κά, η ελ­λι­πής στε­λέ­χω­ση των ΑΕΙ συν­δέ­ε­ται με πολ­λές από τις δια­πι­στω­θεί­σες αι­τί­ες εγκα­τά­λει­ψης ή επι­μή­κυν­σης των σπου­δών, ενώ προ­φα­νώς συν­δέ­ε­ται και με πολ­λές άλλες δυ­σλει­τουρ­γί­ες του ελ­λη­νι­κού πα­νε­πι­στη­μί­ου.

Στο­χευ­μέ­νες πα­ρεμ­βά­σεις σε εθνι­κό και ιδρυ­μα­τι­κό επί­πε­δο

Είναι δε­δο­μέ­νο ότι τα όποια μέτρα πο­λι­τι­κής, σε εθνι­κό ή ιδρυ­μα­τι­κό επί­πε­δο, είναι ανα­γκαίο να συ­να­ντούν όχι απλώς τη συ­ναί­νε­ση, αλλά την ενερ­γό εμπλο­κή των ακα­δη­μαϊκών μο­νά­δων, αλλά και των φοι­τη­τών για λό­γους απο­τε­λε­σμα­τι­κό­τη­τας. Τα μέτρα πε­ριο­ρι­σμού του φαι­νο­μέ­νου είναι ανα­γκαίο να απο­φα­σί­ζο­νται σε ιδρυ­μα­τι­κό επί­πε­δο, είναι όμως απα­ραί­τη­το να συ­νυ­πο­λο­γί­ζουν τα ιδιαί­τε­ρα χα­ρα­κτη­ρι­στι­κά των ακα­δη­μαϊκών μο­νά­δων και η εξει­δί­κευ­ση και εφαρ­μο­γή τους να συ­νι­στά απο­κλει­στι­κή αρ­μο­διό­τη­τα των τμη­μά­των. Οι προ­τά­σεις της με­λέ­της:

• Βελ­τί­ω­ση της εξαι­ρε­τι­κά προ­βλη­μα­τι­κής ανα­λο­γί­ας φοι­τη­τών/δι­δα­κτι­κού προ­σω­πι­κού. Το ζή­τη­μα αυτό είναι αμι­γώς πο­λι­τι­κό, καθώς οι όποιες λύ­σεις μπο­ρούν να προ­έλ­θουν μόνον από την πο­λι­τεία. Η ανα­λο­γία μπο­ρεί να δια­φο­ρο­ποι­η­θεί με δύο τρό­πους. Ο πρώ­τος είναι μεί­ω­ση του αριθ­μού των φοι­τη­τών και ο δεύ­τε­ρος η αύ­ξη­ση του αριθ­μού του δι­δα­κτι­κού προ­σω­πι­κού (και προ­φα­νώς, οποια­δή­πο­τε εν­διά­με­ση συν­δυα­στι­κή λύση). Βε­βαί­ως, όπως ση­μειώ­νουν οι με­λε­τη­τές, η μεί­ω­ση του αριθ­μού των φοι­τη­τών δεν είναι συμ­βα­τή προς τις τά­σεις που επι­κρα­τούν διε­θνώς (π.χ. σχε­τι­κές πο­λι­τι­κές UNESCO, ΟΟΣΑ, Ε.Ε.).

Μι­λώ­ντας από την άλλη όχθη των ΑΕΙ

• Σύ­στα­ση Πα­ρα­τη­ρη­τη­ρί­ου Φοί­τη­σης, το οποίο θα λει­τουρ­γεί ως ση­μείο συ­γκέ­ντρω­σης και ανα­δια­νο­μής όλων των σχε­τι­κών δε­δο­μέ­νων σε ιδρυ­μα­τι­κό επί­πε­δο. Το πα­ρα­τη­ρη­τή­ριο θα διε­ξά­γει κάθε δύο χρό­νια έρευ­να για να επι­και­ρο­ποιού­νται τα δε­δο­μέ­να και να επι­λέ­γο­νται στο­χευ­μέ­νες πα­ρεμ­βά­σεις.

• Δη­μιουρ­γία υπο­στη­ρι­κτι­κών στους φοι­τη­τές υπη­ρε­σιών. Είναι ση­μα­ντι­κό, ο φοι­τη­τι­κός πλη­θυ­σμός του ιδρύ­μα­τος να γνω­ρί­ζει πού θα απευ­θυν­θεί όταν εμ­φα­νί­ζε­ται κά­ποιο πρό­βλη­μα που δυ­σχε­ραί­νει τις σπου­δές. Το Πα­νε­πι­στή­μιο Πα­τρών είναι το πρώτο ίδρυ­μα στην Ελ­λά­δα που ήδη από το 2016 έχει δη­μιουρ­γή­σει Κέ­ντρο Υπο­στή­ρι­ξης Δι­δα­σκα­λί­ας και Μά­θη­σης (ΚΕ­ΔΙ­ΜΑ). Εως σή­με­ρα πε­ρί­που 150 μέλη δι­δα­κτι­κού προ­σω­πι­κού έχουν πα­ρα­κο­λου­θή­σει προ­γράμ­μα­τα για την πα­νε­πι­στη­μια­κή δι­δα­σκα­λία, ενώ πε­ρισ­σό­τε­ροι από 500 φοι­τη­τές έχουν πα­ρα­κο­λου­θή­σει πι­λο­τι­κό πρό­γραμ­μα τύπου MOOC (Massive Open Online Course) για τις πα­νε­πι­στη­μια­κές σπου­δές, το οποίο σύ­ντο­μα θα προ­σφέ­ρε­ται σε όλους τους νε­οει­σερ­χό­με­νους φοι­τη­τές. Είναι επί­σης απα­ραί­τη­το το ΚΕ­ΔΙ­ΜΑ να διε­ξά­γει σε μό­νι­μη βάση έρευ­να για τα χα­ρα­κτη­ρι­στι­κά των φοι­τη­τών και τη με­τά­βα­σή τους από την εφη­βεία στην ενη­λι­κιό­τη­τα, καθώς αυτά τα χα­ρα­κτη­ρι­στι­κά διαρ­κώς με­τα­βάλ­λο­νται.

• Διε­νέρ­γεια δια­γνω­στι­κών τεστ. Η αδυ­να­μία πολ­λών φοι­τη­τών να πα­ρα­κο­λου­θή­σουν ένα πρό­γραμ­μα σπου­δών οφεί­λε­ται σε ελ­λείμ­μα­τα από τις προη­γού­με­νες βαθ­μί­δες εκ­παί­δευ­σης. Προ­τεί­νε­ται η διε­νέρ­γεια ανά τακτά δια­στή­μα­τα (π.χ. κάθε τρία χρό­νια) ει­δι­κών δια­γνω­στι­κών τεστ από τα τμή­μα­τα προ­κει­μέ­νου να διε­ρευ­νώ­νται αυτά τα ελ­λείμ­μα­τα και να προ­σαρ­μό­ζε­ται ανά­λο­γα το πρό­γραμ­μα των μα­θη­μά­των του πρώ­του έτους.

• Θέ­σπι­ση ελά­χι­στου πο­σο­στού επι­τυ­χί­ας ανά μά­θη­μα. Φταί­νε μόνο οι φοι­τη­τές ή με­ρί­διο ευ­θύ­νης έχει και το πρό­γραμ­μα σπου­δών για τα μα­θή­μα­τα, όπου πα­ρα­τη­ρού­νται υψηλά πο­σο­στά απο­τυ­χί­ας; Οι με­λε­τη­τές πα­ρου­σιά­ζουν με προ­σο­χή (με ακα­δη­μαϊ­κή αβρό­τη­τα προς τους πα­νε­πι­στη­μια­κούς) το θέμα της πολύ δύ­σκο­λης ύλης ή και των θε­μά­των στις εξε­τά­σεις, που οδη­γούν σε υψηλά πο­σο­στά απο­τυ­χί­ας. «Πρό­κει­ται για ζή­τη­μα που κατά μια στρε­βλή αντί­λη­ψη θε­ω­ρεί­ται ότι ανή­κει στο πεδίο της ακα­δη­μαϊκής ελευ­θε­ρί­ας, ενώ αντί­θε­τα συ­νι­στά πα­ρέκ­κλι­ση από τις ακα­δη­μαϊκές πα­ρα­δό­σεις. Αυτός είναι άλ­λω­στε και ο λόγος που στα πε­ρισ­σό­τε­ρα πα­νε­πι­στη­μια­κά συ­στή­μα­τα διε­θνώς, πρό­σφα­τα και στο ελ­λη­νι­κό, έχουν προ­βλε­φθεί θε­σμι­κά αντί­βα­ρα (όπως οι θε­σμοί συ­νη­γο­ρί­ας των φοι­τη­τών). Το ζή­τη­μα αυτό, τόσο για το ελ­λη­νι­κό πα­νε­πι­στή­μιο όσο και για τις ακα­δη­μαϊκές μο­νά­δες του Πα­νε­πι­στη­μί­ου Πα­τρών, επι­ση­μαί­νε­ται σε αρ­κε­τές εκ­θέ­σεις εξω­τε­ρι­κής αξιο­λό­γη­σης και πι­στο­ποί­η­σης. Μά­λι­στα σε αρ­κε­τές εκ­θέ­σεις αξιο­λό­γη­σης έχουν προ­τα­θεί και λύ­σεις (λ.χ. αν ένα μά­θη­μα θε­ω­ρεί­ται «δύ­σκο­λο» ως πε­ριε­χό­με­νο, θα μπο­ρού­σε να δοθεί σε δύο ή τρία μα­θή­μα­τα, κα­θιέ­ρω­ση εναλ­λα­γής δι­δα­σκό­ντων, κ.ά.). Είναι συ­νε­πώς ανα­γκαίο να απο­φα­σι­στεί ένα ορι­ζό­ντιο κα­τώ­φλι επι­τυ­χί­ας για τις διά­φο­ρες κα­τη­γο­ρί­ες μα­θη­μά­των, η μη επί­τευ­ξη του οποί­ου να ενερ­γο­ποιεί τις ανα­γκαί­ες δια­δι­κα­σί­ες πα­ρέμ­βα­σης στο πρό­γραμ­μα σπου­δών, αλλά και εξο­μά­λυν­σης των πο­σο­στών απο­τυ­χί­ας», το­νί­ζε­ται στην έρευ­να.

• Μέ­ρι­μνα για τους οι­κο­νο­μι­κά αδύ­να­μους φοι­τη­τές. Με δε­δο­μέ­νο ότι τα οι­κο­νο­μι­κά προ­βλή­μα­τα απο­τε­λούν από τους λό­γους εγκα­τά­λει­ψης και επι­μή­κυν­σης σπου­δών, είναι ανα­γκαίο να υπάρ­χει μέ­ρι­μνα για την όσο το δυ­να­τόν ευ­ρύ­τε­ρη κά­λυ­ψη των ανα­γκών των φοι­τη­τών που τα αντι­με­τω­πί­ζουν. Ει­δι­κά ως προς την ανά­γκη ενός πο­σο­στού φοι­τη­τών να ερ­γα­στεί, επι­ση­μαί­νου­με ότι δεν υπάρ­χει κα­νέ­να σύ­στη­μα διε­ξό­δου, τόσο από την Πο­λι­τεία όσο και από τα ιδρύ­μα­τα, για ερ­γα­σία σε «ήπιες», ή σε κάθε πε­ρί­πτω­ση συμ­βα­τές προς τη φοί­τη­ση δρα­στη­ριό­τη­τες ούτε μέσα στο πα­νε­πι­στή­μιο αλλά ούτε και στην αγορά ερ­γα­σί­ας (ει­δι­κά για ερ­γα­σί­ες με­ρι­κής απα­σχό­λη­σης). Το πρό­βλη­μα θα μπο­ρού­σε να επι­λυ­θεί με τη συ­νερ­γα­σία των αρ­μό­διων φο­ρέ­ων (λ.χ. των μο­νά­δων υπο­στή­ρι­ξης φοι­τη­τών με τη ΔΥΠΑ ή άλλες υπη­ρε­σί­ες).

Πηγή: kathimerini.gr