Α.Ανδρεάδης: “Ας αποφασίσουμε ως χώρα ποια θα είναι η πολιτική μας για την πολιτιστική μας κληρονομιά”

Πρωινό Δευ­τέ­ρας, με την ευχά­ρι­στη δροσιά του Σεπτεμ­βρίου, το Εθνικό Αρχαιο­λο­γικό Μουσείο είναι γεμάτο επι­σκέ­πτες. Για να φτάσει κάποιος μέχρι το πωλη­τή­ριο, πρέπει να κατεβεί τις σκάλες, όπου ήδη αρχίζει να επι­κρα­τεί μια αίσθηση μιζέ­ριας: το ημίφως από τις καμένες λάμπες θυμίζει αίθουσα ανά­νη­ψης σε χει­ρουρ­γείο δημό­σιου νοσο­κο­μείου. Η δε ποι­κι­λία των προ­σφε­ρό­με­νων προς πώληση προ­ϊ­ό­ντων είναι του­λά­χι­στον ανορ­θό­δοξη: το μάτι σταματά σε τερά­στια εκμα­γεία αγαλ­μά­των ή κεφαλές. Ζυγί­ζουν αρκετά κιλά και δεν μπορεί να τα κατα­τά­ξει κανένας στην κατη­γο­ρία «ανα­μνη­στικά», εκτός και αν έχει έρθει στην Ελλάδα με ιδιω­τικό τζετ, μια και δεν προ­βλέ­πε­ται δια­δι­κα­σία απο­στο­λής από το μουσείο.

Δια­τί­θε­νται και πιο προσιτά αντι­κεί­μενα –μερικά θαυ­μά­σια πήλινα εκμα­γεία και ορι­σμένα άλλα που απο­μι­μού­νται κυκλα­δικά ειδώλια– τα οποία όντως κερ­δί­ζουν το ενδια­φέ­ρον των επι­σκε­πτών, όπως και κάποιες κούπες και σουπλά. Οσο για τα βιβλία-οδηγούς του μου­σείου, έχουν εξα­ντλη­θεί οι γαλ­λι­κοί και οι αγγλι­κοί, δεν έχει προ­βλε­φθεί να τυπω­θούν ισπα­νι­κοί και ρωσικοί, ενώ τελικά δια­τί­θε­νται μόνον ελλη­νι­κοί και γερ­μα­νι­κοί· οι άλλες εθνι­κό­τη­τες ατύ­χη­σαν. Το καλύ­τερο; Υπάρχει θέμα και με τις σακού­λες: είναι λιγο­στές ή ανύ­παρ­κτες, ανάλογα με το μέγεθος. Το μόνο θετικό είναι το χαμό­γελο και η ευγέ­νεια των πωλη­τριών. Θα πει κανείς ότι αυτό είναι αυτο­νό­ητο. Δεν είναι ακριβώς έτσι, καθώς το προ­σω­πικό στο κατά­στημα στε­λε­χώ­νε­ται από συμ­βα­σιού­χους ή από τέως εργα­ζο­μέ­νους της Ολυ­μπια­κής Αερο­πο­ρίας, που θα μπο­ρού­σαν να αισθά­νο­νται από αδια­φο­ρία έως και πικρία για τη νέα τους θέση, κάτι που εδώ δεν συμ­βαί­νει.

Τι λέει στην «Κ» ο καθ’ ύλην αρμό­διος για το θέμα, ο πρό­ε­δρος του διοι­κη­τι­κού συμ­βου­λίου του ΤΑΠΑ (Ταμείο Αρχαιο­λο­γι­κών Χώρων & Απαλ­λο­τριώ­σεων) κ. Θεό­δω­ρος Σού­μπα­σης, οικο­νο­μο­λό­γος, που διο­ρί­στηκε στη θέση αυτήν πριν από λίγο καιρό; Πως με βάση τις περιο­ρι­σμέ­νες δυνα­τό­τη­τες σε πόρους και ανθρώ­πινο δυνα­μικό, κάνουν ό,τι καλύ­τερο μπορούν, προ­σπα­θώ­ντας ταυ­τό­χρονα να αλλά­ξουν τη διοι­κη­τική δομή του οργα­νι­σμού, για να μπο­ρέ­σει να συμπε­ρι­λά­βει εμπο­ρική διεύ­θυνση, η οποία έως σήμερα δεν υπήρχε (φαντά­ζε­στε ποτέ ιδιω­τική επι­χεί­ρηση να μην έχει τμήμα marketing;). Επίσης, υπο­γραμ­μί­ζει ότι, ακόμα και για να αλλά­ξουν οι ακριβές ειδικές λάμπες ή να υπάρ­χουν σακού­λες, πρέπει να γίνει δια­γω­νι­σμός. Οσο για το ανθρώ­πινο δυνα­μικό, οι εργα­ζό­με­νοι του ΤΑΠΑ, τόσο στην κεντρική υπη­ρε­σία όσο και στα εργα­στή­ρια στου Ρέντη όπου φτιά­χνο­νται τα αντι­κεί­μενα, έχουν μειωθεί από 103 το 2011 σε 68 φέτος.

Στο Ακρω­τήρι

Ακούστε άλλη μία ιστορία τρέλας, από τη Σαντο­ρίνη, όπως την περι­γρά­φει ο ανα­σκα­φέας του Ακρω­τη­ρίου κ. Χρίστος Ντούμας. Εξαι­τίας της έλλει­ψης πόρων, για πρώτη φορά από το 1967 στα­μά­τησε η λει­τουρ­γία των εργα­στη­ρίων συντή­ρη­σης τοι­χο­γρα­φιών και κερα­μι­κής. Η μη κερ­δο­σκο­πική Εται­ρεία Στή­ρι­ξης Σπουδών Προϊ­στο­ρι­κής Θήρας χρη­μα­το­δό­τησε την παρα­γωγή ορι­σμέ­νων ανα­μνη­στι­κών υψηλής ποιό­τη­τας με έμπνευση από τα ευρή­ματα, τα έσοδα από την πώληση των οποίων θα πήγαι­ναν στο Ακρω­τήρι, έτσι ώστε να μην είναι εξαρ­τη­μένο από το πότε το ΤΑΠΑ θα στείλει πωλητέα είδη, αλλά και να βρεθούν πόροι πέραν των εισι­τη­ρίων. Η αλλη­λο­γρα­φία με το ΤΑΠΑ και το υπουρ­γείο δεν είχε θετικό απο­τέ­λε­σμα, καθώς το κράτος θεώρησε ότι η πρω­το­βου­λία σκο­ντά­φτει στον νόμο (μια και μόνον το ΤΑΠΑ έχει αυτή την αρμο­διό­τητα), κι έτσι τις τελευ­ταίες ημέρες, όπως λέει ο κ. Ντούμας στην «Κ», η εται­ρεία έστησε πρό­χειρη κατα­σκευή και τα πουλάει έξω από τον χώρο, διότι μέσα απα­γο­ρεύ­ε­ται. «Οταν μας επι­σκέ­φθηκε ο τέως υπουρ­γός Πάνος Πανα­γιω­τό­που­λος, κατήρ­γησε το ιατρείο πρώτων βοη­θειών μέσα στον αρχαιο­λο­γικό χώρο για να το κάνει πωλη­τή­ριο. Και σήμερα υπάρ­χουν στα ράφια του ελά­χι­στα είδη, τα οποία δεν έχουν καμιά θεμα­το­λο­γική σχέση με τα ευρή­ματα του Ακρω­τη­ρίου», τονίζει με ένταση. Και όλα αυτά, ενώ τα φώτα της δημο­σιό­τη­τας είναι στραμ­μένα στην Αμφί­πολη και την ελλη­νική αρχαιο­λο­γία…

Χάνουμε το τρένο, και μαζί και έσοδα

Σε μια χρονιά που ο αριθμός των του­ρι­στών (μαζί με εκεί­νους της κρουα­ζιέ­ρας) μπορεί να φτάσει ακόμα και τα 22 εκα­τομ­μύ­ρια μέχρι τα τέλη φθι­νο­πώ­ρου, ανα­ρω­τιέ­ται κανείς αν αυτή είναι η δέουσα εικόνα για το πωλη­τή­ριο της ναυαρ­χί­δας των ελλη­νι­κών μου­σείων, ενός από τα τρία σημα­ντι­κό­τερα αρχαιο­λο­γικά μουσεία στον κόσμο, μαζί με εκείνα του Καΐρου και του Μεξικού ή του Ακρω­τη­ρίου, που ήταν για τόσα χρόνια κλειστό. Ταυ­τό­χρονα, ανα­λο­γί­ζε­ται κανείς και κάτι ακόμη: πόσα είναι τα έσοδα που χάνει το κράτος από το αδιαμ­φι­σβή­τητο γεγονός ότι δεν δια­θέ­τει ένα εύρυθμο και λει­τουρ­γικό πλαίσιο για τα μουσεία και τους αρχαιο­λο­γι­κούς χώρους, κάτι που αγγίζει τρεις δια­φο­ρε­τι­κούς τομείς: τις προ­σφε­ρό­με­νες υπη­ρε­σίες και προ­ϊ­ό­ντα στα πωλη­τή­ρια και τα εστια­τό­ρια/ανα­ψυ­κτή­ρια, τα τέλη φωτο­γρά­φι­σης – κινη­μα­το­γρά­φη­σης και γενι­κό­τε­ρης ναύ­λω­σης ενός χώρου αρχαιο­λο­γι­κού ενδια­φέ­ρο­ντος από ιδιώτες και, τέλος, τη δημιουρ­γία πολι­τι­στι­κών προ­ϊ­ό­ντων τεχνο­λο­γι­κής αιχμής, όπως λ.χ. οι εφαρ­μο­γές για κινητό τηλέ­φωνο.

Ενί­σχυση της οικο­νο­μίας με ένα ή και δύο δισ. ευρώ

Τον Μάιο του 2012, η εται­ρεία συμ­βού­λων McKinsey εκπό­νησε την έρευνα «Σχε­δια­σμός στρα­τη­γι­κής του ΤΑΠΑ με στόχο την προβολή και την αξιο­ποί­ηση της ελλη­νι­κής πολι­τι­στι­κής κλη­ρο­νο­μιάς». Η ίδια εται­ρεία έκανε μια ακόμη έρευνα για τον του­ρι­σμό, που απέ­στειλε ο Σύν­δε­σμος Του­ρι­στι­κών Επι­χει­ρή­σεων Ελλάδος στην ηγεσία του υπουρ­γείου Πολι­τι­σμού. Η μόνη ουσια­στική αλλαγή που έγινε για την καλύ­τερη σύζευξη πολιτισμού-τουρισμού ώς τώρα ήταν η διεύ­ρυνση του ωραρίου. Σύμφωνα του­λά­χι­στον με την πρώτη μελέτη, το κράτος θα μπο­ρούσε μέσα σε πέντε χρόνια να αυξήσει τα έσοδα κατά 300 εκα­τομ­μύ­ρια, εφαρ­μό­ζο­ντας δέσμη μέτρων για την αξιο­ποί­ηση του ελλη­νι­κού πολι­τι­στι­κού απο­θέ­μα­τος. «Με τα παρά­πλευρα οφέλη, π.χ. την αύξηση των θέσεων εργα­σίας, θα μπο­ρούσε ακόμη και να μιλήσει για έσοδα ενός ή δύο δισ. που θα ενί­σχυαν εν συνόλω την ελλη­νική οικο­νο­μία. Ας σκε­φτούμε, λ.χ., ότι το 60% των ανα­ζη­τή­σεων στο Google για την Ελλάδα αφορά τον πολι­τι­σμό της. Δεν είναι μόνο η αιμορ­ρα­γία εσόδων, κράτους και ιδιω­τι­κού τομέα, αλλά μια εθνική υπόθεση, ίσως η σπου­δαιό­τερη χαμένη ευκαι­ρία της χώρας σήμερα», λέει ο κ. Ανδρέας Ανδρε­ά­δης του ΣΕΤΕ.

Ορι­σμένα στοι­χεία της έρευνας: το 86% των εσόδων από αρχαιο­λο­γι­κούς χώρους και μουσεία προ­έρ­χε­ται στην Ελλάδα από τα εισι­τή­ρια, ενώ αλλού το ποσοστό αυτό πέφτει στο 30%, καθώς έχουν ανα­πτυ­χθεί άλλες υπο­δο­μές. Τα εισι­τή­ρια μπορεί κάποιος να τα προ­μη­θευ­τεί μόνον στο ταμείο και όχι ηλε­κτρο­νικά, με απο­τέ­λε­σμα να δημιουρ­γού­νται τερά­στιες ουρές σε χώρους όπως η Ακρό­πολη.

Το μέσο έσοδο ανά επι­σκέ­πτη με βάση στοι­χεία του 2011 ήταν 6,1 ευρώ σε αντί­θεση με 19,7 στο εξω­τε­ρικό. Η μέση τιμή των εισι­τη­ρίων κρί­νε­ται χαμη­λό­τερη του ευρω­παϊ­κού μέσου όρου. Δεν υπάρχει καμιά κεντρική ιστο­σε­λίδα με επαρ­κείς πλη­ρο­φο­ρίες για τον του­ρι­σμό και τον πολι­τι­σμό, όπως δεν υπάρχει και δυνα­τό­τητα ηλε­κτρο­νι­κής αγοράς προ­ϊ­ό­ντων. Απου­σιά­ζει η εξορ­θο­λο­γι­σμένη τιμο­λο­γιακή πολι­τική για τα τέλη κινη­μα­το­γρά­φη­σης ή φωτο­γρά­φι­σης, ενώ υπάρχει φοβερή γρα­φειο­κρα­τία για τους ξένους που θέλουν να γυρί­σουν ταινία ή τηλε­ο­πτική σειρά στην Ελλάδα. Τέλος, κανένα δημόσιο ελλη­νικό μουσείο δεν έχει iPhone app, ούτε καν η Ακρό­πολη. Αν σκεφτεί κανείς ότι 1,3 εκα­τομ­μύ­ριο Ρώσοι του­ρί­στες δυσκο­λεύ­ο­νται να βρουν ξενα­γούς στη μητρική τους γλώσσα, θα κατα­λά­βει το μέγεθος της έλλει­ψης.

Και τον ΕΟΤ ως ιδιώτη

Ο σκη­νο­θέ­της και παρα­γω­γός οπτι­κο­α­κου­στι­κών έργων Κων­στα­ντί­νος Τσε­κλέ­νης, ο οποίος παλαιό­τερα είχε γυρίσει ταινίες για τον ΕΟΤ ενώ προ­σφά­τως ετοί­μασε σειρά με ελλη­νι­κούς προ­ο­ρι­σμούς που προ­βάλ­λο­νται στις διε­θνείς πτήσεις της Aegean, τονίζει: «Χάρις στις προ­σπά­θειες που έκανε φέτος η κ. Ολγα Κεφα­λο­γιάννη, άρχισε ο ΕΟΤ να μην αντι­με­τω­πί­ζε­ται ως ιδιώτης από το ΥΠΠΟ, το οποίο ζητούσε τέλη κινη­μα­το­γρά­φη­σης και φωτο­γρά­φι­σης σε ταινίες για την προβολή της χώρας μας από τον Οργα­νι­σμό ή τον ανάδοχο ενός δια­γω­νι­σμού, κάτι που ακού­γε­ται παρα­νοϊκό. Σε ό,τι αφορά παρα­γω­γές, ελλη­νι­κές και ξένες, που επι­θυ­μούν να κάνουν γυρί­σματα σε αρχαιο­λο­γι­κούς χώρους, κανένας δεν γνω­ρί­ζει έγκαιρα πότε θα πάρουν την έγκριση και πόσο θα κοστί­σει. Ετσι, οι ξένοι μάς γυρί­ζουν την πλάτη και χάνουμε τερά­στια ποσά από τη διεθνή κινη­μα­το­γρα­φική και τηλε­ο­πτική βιο­μη­χα­νία. Ακόμη πάντως και αν κάποιος έχει επίσημη άδεια να τρα­βή­ξει πλάνα σε αρχαιο­λο­γι­κούς χώρους, είναι πιο εύκολο και πρα­κτικό να υπο­δυ­θεί τον του­ρί­στα φορώ­ντας βερ­μούδα και μιλώ­ντας αγγλικά με μια μικρή αλλά καλή κάμερα στο χέρι, από το να προ­σκο­μί­σει το έγγραφο και να υποστεί την ταλαι­πω­ρία της γρα­φειο­κρα­τίας. Η Ελλάδα θα μπο­ρούσε να έχει εξαι­ρε­τι­κές ιδιω­τι­κές ξενα­γή­σεις, που ακρι­βο­πλη­ρώ­νο­νται σε ξένα μουσεία, ή να ναυ­λώ­σει μια αίθουσα για ένα γεύμα, κάτι που παρα­μέ­νει ταμπού για εμάς. Χρεια­ζό­μα­στε καλύ­τερη πολι­τική, ευέ­λι­κτη, πιο κοντά στις ανάγκες της πραγ­μα­τι­κό­τη­τας και της αγοράς, πάντα σεβό­με­νοι τον πολι­τι­σμό και την ιστορία μας».

«Θα το θέσουμε με τρόπο απλό», τονίζει ο κ. Ανδρέας Ανδρε­ά­δης. «Οι αρχαιο­λό­γοι μας κάνουν θαυ­μά­σια δουλειά, είναι εξαι­ρε­τι­κοί επι­στή­μο­νες και δίνουν τον καλύ­τερό τους εαυτό παρά τις δυσκο­λίες. Τούτο δεν σημαί­νει ότι έχουν τον χρόνο ή τη δεξιό­τητα να είναι και καλοί εμπο­ρι­κοί διευ­θυ­ντές. Συχνά υπάρχει στη χώρα μας η ιδε­ο­λο­γική άποψη από μερίδα αρχαιο­λό­γων πως οποια­δή­ποτε από­πειρα να αυξη­θούν τα έσοδα στην αρχαιο­λο­γία είναι εμπο­ρευ­μα­το­ποί­ηση του πολι­τι­σμού. Εμείς δεν πιστεύ­ουμε ότι ο πολι­τι­σμός, ως κρατική υπόθεση, θα πρέπει να περάσει σε χέρια ιδιωτών, αλλά θα πρέπει να πιεστεί η πολι­τεία να εκσυγ­χρο­νί­σει τις δομές και να απο­κτή­σει επι­τέ­λους στρα­τη­γική, με τους κατάλ­λη­λους ανθρώ­πους στην κατάλ­ληλη θέση. Η υπόθεση της Αμφί­πο­λης αντι­κα­το­πτρί­ζει αυτή την αντί­φαση. Οι περισ­σό­τε­ροι χαρή­καμε από την επι­κοι­νω­νιακή δια­χεί­ριση, που μας έκανε συμ­με­τό­χους στο εύρημα. Αλλοι, όπως, λ.χ., ο Σύλ­λο­γος Ελλήνων Αρχαιο­λό­γων, αντέ­δρα­σαν. Ας απο­φα­σί­σουμε ως χώρα ποια θα είναι η πολι­τική μας και προς τα πού θα κινη­θούμε στο μέλλον…»

Καθη­με­ρινή