Α.Ανδρεάδης: “Ας αποφασίσουμε ως χώρα ποια θα είναι η πολιτική μας για την πολιτιστική μας κληρονομιά”

Πρω­ι­νό Δευ­τέ­ρας, με την ευ­χά­ρι­στη δρο­σιά του Σε­πτεμ­βρί­ου, το Εθνι­κό Αρ­χαιο­λο­γι­κό Μου­σείο είναι γε­μά­το επι­σκέ­πτες. Για να φτά­σει κά­ποιος μέχρι το πω­λη­τή­ριο, πρέ­πει να κα­τε­βεί τις σκά­λες, όπου ήδη αρ­χί­ζει να επι­κρα­τεί μια αί­σθη­ση μι­ζέ­ριας: το ημί­φως από τις κα­μέ­νες λά­μπες θυ­μί­ζει αί­θου­σα ανά­νη­ψης σε χει­ρουρ­γείο δη­μό­σιου νο­σο­κο­μεί­ου. Η δε ποι­κι­λία των προ­σφε­ρό­με­νων προς πώ­λη­ση προ­ϊ­ό­ντων είναι του­λά­χι­στον ανορ­θό­δο­ξη: το μάτι στα­μα­τά σε τε­ρά­στια εκ­μα­γεία αγαλ­μά­των ή κε­φα­λές. Ζυ­γί­ζουν αρ­κε­τά κιλά και δεν μπο­ρεί να τα κα­τα­τά­ξει κα­νέ­νας στην κα­τη­γο­ρία «ανα­μνη­στι­κά», εκτός και αν έχει έρθει στην Ελ­λά­δα με ιδιω­τι­κό τζετ, μια και δεν προ­βλέ­πε­ται δια­δι­κα­σία απο­στο­λής από το μου­σείο.

Δια­τί­θε­νται και πιο προ­σι­τά αντι­κεί­με­να –με­ρι­κά θαυ­μά­σια πή­λι­να εκ­μα­γεία και ορι­σμέ­να άλλα που απο­μι­μού­νται κυ­κλα­δι­κά ει­δώ­λια– τα οποία όντως κερ­δί­ζουν το εν­δια­φέ­ρον των επι­σκε­πτών, όπως και κά­ποιες κού­πες και σου­πλά. Οσο για τα βι­βλία-οδη­γούς του μου­σεί­ου, έχουν εξα­ντλη­θεί οι γαλ­λι­κοί και οι αγ­γλι­κοί, δεν έχει προ­βλε­φθεί να τυ­πω­θούν ισπα­νι­κοί και ρω­σι­κοί, ενώ τε­λι­κά δια­τί­θε­νται μόνον ελ­λη­νι­κοί και γερ­μα­νι­κοί· οι άλλες εθνι­κό­τη­τες ατύ­χη­σαν. Το κα­λύ­τε­ρο; Υπάρ­χει θέμα και με τις σα­κού­λες: είναι λι­γο­στές ή ανύ­παρ­κτες, ανά­λο­γα με το μέ­γε­θος. Το μόνο θε­τι­κό είναι το χα­μό­γε­λο και η ευ­γέ­νεια των πω­λη­τριών. Θα πει κα­νείς ότι αυτό είναι αυ­το­νό­η­το. Δεν είναι ακρι­βώς έτσι, καθώς το προ­σω­πι­κό στο κα­τά­στη­μα στε­λε­χώ­νε­ται από συμ­βα­σιού­χους ή από τέως ερ­γα­ζο­μέ­νους της Ολυ­μπια­κής Αε­ρο­πο­ρί­ας, που θα μπο­ρού­σαν να αι­σθά­νο­νται από αδια­φο­ρία έως και πι­κρία για τη νέα τους θέση, κάτι που εδώ δεν συμ­βαί­νει.

Τι λέει στην «Κ» ο καθ’ ύλην αρ­μό­διος για το θέμα, ο πρό­ε­δρος του διοι­κη­τι­κού συμ­βου­λί­ου του ΤΑΠΑ (Τα­μείο Αρ­χαιο­λο­γι­κών Χώρων & Απαλ­λο­τριώ­σε­ων) κ. Θε­ό­δω­ρος Σού­μπα­σης, οι­κο­νο­μο­λό­γος, που διο­ρί­στη­κε στη θέση αυτήν πριν από λίγο καιρό; Πως με βάση τις πε­ριο­ρι­σμέ­νες δυ­να­τό­τη­τες σε πό­ρους και αν­θρώ­πι­νο δυ­να­μι­κό, κά­νουν ό,τι κα­λύ­τε­ρο μπο­ρούν, προ­σπα­θώ­ντας ταυ­τό­χρο­να να αλ­λά­ξουν τη διοι­κη­τι­κή δομή του ορ­γα­νι­σμού, για να μπο­ρέ­σει να συ­μπε­ρι­λά­βει εμπο­ρι­κή διεύ­θυν­ση, η οποία έως σή­με­ρα δεν υπήρ­χε (φα­ντά­ζε­στε ποτέ ιδιω­τι­κή επι­χεί­ρη­ση να μην έχει τμήμα marketing;). Επί­σης, υπο­γραμ­μί­ζει ότι, ακόμα και για να αλ­λά­ξουν οι ακρι­βές ει­δι­κές λά­μπες ή να υπάρ­χουν σα­κού­λες, πρέ­πει να γίνει δια­γω­νι­σμός. Οσο για το αν­θρώ­πι­νο δυ­να­μι­κό, οι ερ­γα­ζό­με­νοι του ΤΑΠΑ, τόσο στην κε­ντρι­κή υπη­ρε­σία όσο και στα ερ­γα­στή­ρια στου Ρέντη όπου φτιά­χνο­νται τα αντι­κεί­με­να, έχουν μειω­θεί από 103 το 2011 σε 68 φέτος.

Στο Ακρω­τή­ρι

Ακού­στε άλλη μία ιστο­ρία τρέ­λας, από τη Σα­ντο­ρί­νη, όπως την πε­ρι­γρά­φει ο ανα­σκα­φέ­ας του Ακρω­τη­ρί­ου κ. Χρί­στος Ντού­μας. Εξαι­τί­ας της έλ­λει­ψης πόρων, για πρώτη φορά από το 1967 στα­μά­τη­σε η λει­τουρ­γία των ερ­γα­στη­ρί­ων συ­ντή­ρη­σης τοι­χο­γρα­φιών και κε­ρα­μι­κής. Η μη κερ­δο­σκο­πι­κή Εται­ρεία Στή­ρι­ξης Σπου­δών Προϊ­στο­ρι­κής Θήρας χρη­μα­το­δό­τη­σε την πα­ρα­γω­γή ορι­σμέ­νων ανα­μνη­στι­κών υψη­λής ποιό­τη­τας με έμπνευ­ση από τα ευ­ρή­μα­τα, τα έσοδα από την πώ­λη­ση των οποί­ων θα πή­γαι­ναν στο Ακρω­τή­ρι, έτσι ώστε να μην είναι εξαρ­τη­μέ­νο από το πότε το ΤΑΠΑ θα στεί­λει πω­λη­τέα είδη, αλλά και να βρε­θούν πόροι πέραν των ει­σι­τη­ρί­ων. Η αλ­λη­λο­γρα­φία με το ΤΑΠΑ και το υπουρ­γείο δεν είχε θε­τι­κό απο­τέ­λε­σμα, καθώς το κρά­τος θε­ώ­ρη­σε ότι η πρω­το­βου­λία σκο­ντά­φτει στον νόμο (μια και μόνον το ΤΑΠΑ έχει αυτή την αρ­μο­διό­τη­τα), κι έτσι τις τε­λευ­ταί­ες ημέ­ρες, όπως λέει ο κ. Ντού­μας στην «Κ», η εται­ρεία έστη­σε πρό­χει­ρη κα­τα­σκευή και τα που­λά­ει έξω από τον χώρο, διότι μέσα απα­γο­ρεύ­ε­ται. «Οταν μας επι­σκέ­φθη­κε ο τέως υπουρ­γός Πάνος Πα­να­γιω­τό­που­λος, κα­τήρ­γη­σε το ια­τρείο πρώ­των βοη­θειών μέσα στον αρ­χαιο­λο­γι­κό χώρο για να το κάνει πω­λη­τή­ριο. Και σή­με­ρα υπάρ­χουν στα ράφια του ελά­χι­στα είδη, τα οποία δεν έχουν καμιά θε­μα­το­λο­γι­κή σχέση με τα ευ­ρή­μα­τα του Ακρω­τη­ρί­ου», το­νί­ζει με έντα­ση. Και όλα αυτά, ενώ τα φώτα της δη­μο­σιό­τη­τας είναι στραμ­μέ­να στην Αμ­φί­πο­λη και την ελ­λη­νι­κή αρ­χαιο­λο­γία…

Χά­νου­με το τρένο, και μαζί και έσοδα

Σε μια χρο­νιά που ο αριθ­μός των του­ρι­στών (μαζί με εκεί­νους της κρουα­ζιέ­ρας) μπο­ρεί να φτά­σει ακόμα και τα 22 εκα­τομ­μύ­ρια μέχρι τα τέλη φθι­νο­πώ­ρου, ανα­ρω­τιέ­ται κα­νείς αν αυτή είναι η δέ­ου­σα ει­κό­να για το πω­λη­τή­ριο της ναυαρ­χί­δας των ελ­λη­νι­κών μου­σεί­ων, ενός από τα τρία ση­μα­ντι­κό­τε­ρα αρ­χαιο­λο­γι­κά μου­σεία στον κόσμο, μαζί με εκεί­να του Κα­ΐ­ρου και του Με­ξι­κού ή του Ακρω­τη­ρί­ου, που ήταν για τόσα χρό­νια κλει­στό. Ταυ­τό­χρο­να, ανα­λο­γί­ζε­ται κα­νείς και κάτι ακόμη: πόσα είναι τα έσοδα που χάνει το κρά­τος από το αδιαμ­φι­σβή­τη­το γε­γο­νός ότι δεν δια­θέ­τει ένα εύ­ρυθ­μο και λει­τουρ­γι­κό πλαί­σιο για τα μου­σεία και τους αρ­χαιο­λο­γι­κούς χώ­ρους, κάτι που αγ­γί­ζει τρεις δια­φο­ρε­τι­κούς το­μείς: τις προ­σφε­ρό­με­νες υπη­ρε­σί­ες και προ­ϊ­ό­ντα στα πω­λη­τή­ρια και τα εστια­τό­ρια/ανα­ψυ­κτή­ρια, τα τέλη φω­το­γρά­φι­σης – κι­νη­μα­το­γρά­φη­σης και γε­νι­κό­τε­ρης ναύ­λω­σης ενός χώρου αρ­χαιο­λο­γι­κού εν­δια­φέ­ρο­ντος από ιδιώ­τες και, τέλος, τη δη­μιουρ­γία πο­λι­τι­στι­κών προ­ϊ­ό­ντων τε­χνο­λο­γι­κής αιχ­μής, όπως λ.χ. οι εφαρ­μο­γές για κι­νη­τό τη­λέ­φω­νο.

Ενί­σχυ­ση της οι­κο­νο­μί­ας με ένα ή και δύο δισ. ευρώ

Τον Μάιο του 2012, η εται­ρεία συμ­βού­λων McKinsey εκ­πό­νη­σε την έρευ­να «Σχε­δια­σμός στρα­τη­γι­κής του ΤΑΠΑ με στόχο την προ­βο­λή και την αξιο­ποί­η­ση της ελ­λη­νι­κής πο­λι­τι­στι­κής κλη­ρο­νο­μιάς». Η ίδια εται­ρεία έκανε μια ακόμη έρευ­να για τον του­ρι­σμό, που απέ­στει­λε ο Σύν­δε­σμος Του­ρι­στι­κών Επι­χει­ρή­σε­ων Ελ­λά­δος στην ηγε­σία του υπουρ­γεί­ου Πο­λι­τι­σμού. Η μόνη ου­σια­στι­κή αλ­λα­γή που έγινε για την κα­λύ­τε­ρη σύ­ζευ­ξη πο­λι­τι­σμού-του­ρι­σμού ώς τώρα ήταν η διεύ­ρυν­ση του ωρα­ρί­ου. Σύμ­φω­να του­λά­χι­στον με την πρώτη με­λέ­τη, το κρά­τος θα μπο­ρού­σε μέσα σε πέντε χρό­νια να αυ­ξή­σει τα έσοδα κατά 300 εκα­τομ­μύ­ρια, εφαρ­μό­ζο­ντας δέσμη μέ­τρων για την αξιο­ποί­η­ση του ελ­λη­νι­κού πο­λι­τι­στι­κού απο­θέ­μα­τος. «Με τα πα­ρά­πλευ­ρα οφέλη, π.χ. την αύ­ξη­ση των θέ­σε­ων ερ­γα­σί­ας, θα μπο­ρού­σε ακόμη και να μι­λή­σει για έσοδα ενός ή δύο δισ. που θα ενί­σχυαν εν συ­νό­λω την ελ­λη­νι­κή οι­κο­νο­μία. Ας σκε­φτού­με, λ.χ., ότι το 60% των ανα­ζη­τή­σε­ων στο Google για την Ελ­λά­δα αφορά τον πο­λι­τι­σμό της. Δεν είναι μόνο η αι­μορ­ρα­γία εσό­δων, κρά­τους και ιδιω­τι­κού τομέα, αλλά μια εθνι­κή υπό­θε­ση, ίσως η σπου­δαιό­τε­ρη χα­μέ­νη ευ­και­ρία της χώρας σή­με­ρα», λέει ο κ. Αν­δρέ­ας Αν­δρε­ά­δης του ΣΕΤΕ.

Ορι­σμέ­να στοι­χεία της έρευ­νας: το 86% των εσό­δων από αρ­χαιο­λο­γι­κούς χώ­ρους και μου­σεία προ­έρ­χε­ται στην Ελ­λά­δα από τα ει­σι­τή­ρια, ενώ αλλού το πο­σο­στό αυτό πέ­φτει στο 30%, καθώς έχουν ανα­πτυ­χθεί άλλες υπο­δο­μές. Τα ει­σι­τή­ρια μπο­ρεί κά­ποιος να τα προ­μη­θευ­τεί μόνον στο τα­μείο και όχι ηλε­κτρο­νι­κά, με απο­τέ­λε­σμα να δη­μιουρ­γού­νται τε­ρά­στιες ουρές σε χώ­ρους όπως η Ακρό­πο­λη.

Το μέσο έσοδο ανά επι­σκέ­πτη με βάση στοι­χεία του 2011 ήταν 6,1 ευρώ σε αντί­θε­ση με 19,7 στο εξω­τε­ρι­κό. Η μέση τιμή των ει­σι­τη­ρί­ων κρί­νε­ται χα­μη­λό­τε­ρη του ευ­ρω­παϊ­κού μέσου όρου. Δεν υπάρ­χει καμιά κε­ντρι­κή ιστο­σε­λί­δα με επαρ­κείς πλη­ρο­φο­ρί­ες για τον του­ρι­σμό και τον πο­λι­τι­σμό, όπως δεν υπάρ­χει και δυ­να­τό­τη­τα ηλε­κτρο­νι­κής αγο­ράς προ­ϊ­ό­ντων. Απου­σιά­ζει η εξορ­θο­λο­γι­σμέ­νη τι­μο­λο­για­κή πο­λι­τι­κή για τα τέλη κι­νη­μα­το­γρά­φη­σης ή φω­το­γρά­φι­σης, ενώ υπάρ­χει φο­βε­ρή γρα­φειο­κρα­τία για τους ξέ­νους που θέ­λουν να γυ­ρί­σουν ται­νία ή τη­λε­ο­πτι­κή σειρά στην Ελ­λά­δα. Τέλος, κα­νέ­να δη­μό­σιο ελ­λη­νι­κό μου­σείο δεν έχει iPhone app, ούτε καν η Ακρό­πο­λη. Αν σκε­φτεί κα­νείς ότι 1,3 εκα­τομ­μύ­ριο Ρώσοι του­ρί­στες δυ­σκο­λεύ­ο­νται να βρουν ξε­να­γούς στη μη­τρι­κή τους γλώσ­σα, θα κα­τα­λά­βει το μέ­γε­θος της έλ­λει­ψης.

Και τον ΕΟΤ ως ιδιώ­τη

Ο σκη­νο­θέ­της και πα­ρα­γω­γός οπτι­κο­α­κου­στι­κών έργων Κων­στα­ντί­νος Τσε­κλέ­νης, ο οποί­ος πα­λαιό­τε­ρα είχε γυ­ρί­σει ται­νί­ες για τον ΕΟΤ ενώ προ­σφά­τως ετοί­μα­σε σειρά με ελ­λη­νι­κούς προ­ο­ρι­σμούς που προ­βάλ­λο­νται στις διε­θνείς πτή­σεις της Aegean, το­νί­ζει: «Χάρις στις προ­σπά­θειες που έκανε φέτος η κ. Ολγα Κε­φα­λο­γιάν­νη, άρ­χι­σε ο ΕΟΤ να μην αντι­με­τω­πί­ζε­ται ως ιδιώ­της από το ΥΠΠΟ, το οποίο ζη­τού­σε τέλη κι­νη­μα­το­γρά­φη­σης και φω­το­γρά­φι­σης σε ται­νί­ες για την προ­βο­λή της χώρας μας από τον Ορ­γα­νι­σμό ή τον ανά­δο­χο ενός δια­γω­νι­σμού, κάτι που ακού­γε­ται πα­ρα­νοϊ­κό. Σε ό,τι αφορά πα­ρα­γω­γές, ελ­λη­νι­κές και ξένες, που επι­θυ­μούν να κά­νουν γυ­ρί­σμα­τα σε αρ­χαιο­λο­γι­κούς χώ­ρους, κα­νέ­νας δεν γνω­ρί­ζει έγκαι­ρα πότε θα πά­ρουν την έγκρι­ση και πόσο θα κο­στί­σει. Ετσι, οι ξένοι μάς γυ­ρί­ζουν την πλάτη και χά­νου­με τε­ρά­στια ποσά από τη διε­θνή κι­νη­μα­το­γρα­φι­κή και τη­λε­ο­πτι­κή βιο­μη­χα­νία. Ακόμη πά­ντως και αν κά­ποιος έχει επί­ση­μη άδεια να τρα­βή­ξει πλάνα σε αρ­χαιο­λο­γι­κούς χώ­ρους, είναι πιο εύ­κο­λο και πρα­κτι­κό να υπο­δυ­θεί τον του­ρί­στα φο­ρώ­ντας βερ­μού­δα και μι­λώ­ντας αγ­γλι­κά με μια μικρή αλλά καλή κά­με­ρα στο χέρι, από το να προ­σκο­μί­σει το έγ­γρα­φο και να υπο­στεί την τα­λαι­πω­ρία της γρα­φειο­κρα­τί­ας. Η Ελ­λά­δα θα μπο­ρού­σε να έχει εξαι­ρε­τι­κές ιδιω­τι­κές ξε­να­γή­σεις, που ακρι­βο­πλη­ρώ­νο­νται σε ξένα μου­σεία, ή να ναυ­λώ­σει μια αί­θου­σα για ένα γεύμα, κάτι που πα­ρα­μέ­νει τα­μπού για εμάς. Χρεια­ζό­μα­στε κα­λύ­τε­ρη πο­λι­τι­κή, ευ­έ­λι­κτη, πιο κοντά στις ανά­γκες της πραγ­μα­τι­κό­τη­τας και της αγο­ράς, πάντα σε­βό­με­νοι τον πο­λι­τι­σμό και την ιστο­ρία μας».

«Θα το θέ­σου­με με τρόπο απλό», το­νί­ζει ο κ. Αν­δρέ­ας Αν­δρε­ά­δης. «Οι αρ­χαιο­λό­γοι μας κά­νουν θαυ­μά­σια δου­λειά, είναι εξαι­ρε­τι­κοί επι­στή­μο­νες και δί­νουν τον κα­λύ­τε­ρό τους εαυτό παρά τις δυ­σκο­λί­ες. Τούτο δεν ση­μαί­νει ότι έχουν τον χρόνο ή τη δε­ξιό­τη­τα να είναι και καλοί εμπο­ρι­κοί διευ­θυ­ντές. Συχνά υπάρ­χει στη χώρα μας η ιδε­ο­λο­γι­κή άποψη από με­ρί­δα αρ­χαιο­λό­γων πως οποια­δή­πο­τε από­πει­ρα να αυ­ξη­θούν τα έσοδα στην αρ­χαιο­λο­γία είναι εμπο­ρευ­μα­το­ποί­η­ση του πο­λι­τι­σμού. Εμείς δεν πι­στεύ­ου­με ότι ο πο­λι­τι­σμός, ως κρα­τι­κή υπό­θε­ση, θα πρέ­πει να πε­ρά­σει σε χέρια ιδιω­τών, αλλά θα πρέ­πει να πιε­στεί η πο­λι­τεία να εκ­συγ­χρο­νί­σει τις δομές και να απο­κτή­σει επι­τέ­λους στρα­τη­γι­κή, με τους κα­τάλ­λη­λους αν­θρώ­πους στην κα­τάλ­λη­λη θέση. Η υπό­θε­ση της Αμ­φί­πο­λης αντι­κα­το­πτρί­ζει αυτή την αντί­φα­ση. Οι πε­ρισ­σό­τε­ροι χα­ρή­κα­με από την επι­κοι­νω­νια­κή δια­χεί­ρι­ση, που μας έκανε συμ­με­τό­χους στο εύ­ρη­μα. Αλλοι, όπως, λ.χ., ο Σύλ­λο­γος Ελ­λή­νων Αρ­χαιο­λό­γων, αντέ­δρα­σαν. Ας απο­φα­σί­σου­με ως χώρα ποια θα είναι η πο­λι­τι­κή μας και προς τα πού θα κι­νη­θού­με στο μέλ­λον…»

Κα­θη­με­ρι­νή