Έκθεση ΙΝΕ ΓΣΕΕ: «Πρωταθλήτρια» της Ε.Ε. η Ελλάδα στη μείωση πραγματικού εισοδήματος από εργασία

Ηχηρά «καμπα­νά­κια» για μία σειρά από δείκτες της απα­σχό­λη­σης στη χώρα – Το 2ο υψη­λό­τερο ποσοστό ανερ­γίας στην Ε.Ε. – Οι κλάδοι όπου η Ελλάδα κατα­γρά­φει το χαμη­λό­τερο ωρο­μί­σθιο

Αρνη­τική πρω­τα­γω­νί­στρια σε ό,τι αφορά τη μείωση του εισο­δή­μα­τος από εργασία, αλλά και σε μια σειρά από επι­μέ­ρους δείκτες, ανα­δει­κνύ­ε­ται η Ελλάδα, όπως προ­κύ­πτει από την ετήσια έκθεση του 2024 για την ελλη­νική οικο­νο­μία και την απα­σχό­ληση, που έδωσε σήμερα στη δημο­σιό­τητα το Ινστι­τούτο Εργα­σίας της ΓΣΕΕ. Όπως προ­κύ­πτει από την έκθεση, συνο­λικά, την περίοδο 2019-2023 η Ελλάδα κατα­γρά­φει τη μεγα­λύ­τερη ποσο­στιαία μείωση του πραγ­μα­τι­κού εισο­δή­μα­τος από εργασία (-8,3%) σε σχέση με όλες τις χώρες της Ε.Ε.. Βάσει των στοι­χείων αυτών, η Ελλάδα όχι απλώς δεν συγκλί­νει με την Ε.Ε. σε όρους κοι­νω­νι­κής βιω­σι­μό­τη­τας, αλλά απο­κλί­νει ταχύ­τατα και από τις βόρειες ευρω­παϊ­κές χώρες και από τις περι­φε­ρεια­κές χώρες, που ανα­πτύ­χθη­καν την ίδια περίοδο ραγδαία.

Η έκθεση δια­πι­στώ­νει βέβαια πως η κατά­σταση της αγοράς εργα­σίας το 2023 συνέ­χισε να παρου­σιά­ζει σημάδια βελ­τί­ω­σης. Ωστόσο, όπως επι­ση­μαί­νε­ται, παρά το γεγονός αυτό, οι επι­δό­σεις της χώρας μας σε μια σειρά βασι­κούς δείκτες που προσ­διο­ρί­ζουν τον βαθμό και τις προ­ο­πτι­κές ένταξης στην αγορά εργα­σίας, την ποιό­τητα της απα­σχό­λη­σης, τις αμοιβές, την προ­στα­σία και τη θεσμική ενδυ­νά­μωση των εργα­ζο­μέ­νων συνε­χί­ζουν να απο­κλί­νουν σημα­ντικά από τις αντί­στοι­χες στα περισ­σό­τερα κράτη-μέλη της Ε.Ε..

Στην προ­τε­λευ­ταία θέση ως προς το ποσοστό απα­σχό­λη­σης

Ειδι­κό­τερα, το 2023 το ποσοστό απα­σχό­λη­σης στην Ελλάδα, αν και αυξη­μένο έναντι του 2022, δια­μορ­φώ­θηκε στο 61,8%, επίδοση που κατα­τάσ­σει τη χώρα μας στην προ­τε­λευ­ταία θέση μεταξύ των κρατών-μελών. Το ποσοστό αυτό είναι 8,6 ποσο­στιαίες μονάδες χαμη­λό­τερο από τον μέσο όρο της Ε.Ε. και άνω των 10 ποσο­στιαίων μονάδων χαμη­λό­τερο από το αντί­στοιχο άλλων οικο­νο­μιών της περι­φέ­ρειας της Ε.Ε. και της ανα­το­λι­κής Ευρώπης.

Η μεγα­λύ­τερη «ψαλίδα» μεταξύ ανδρών και γυναι­κών στην Ε.Ε.

Ιδιαί­τερα μεγάλη συνε­χί­ζει να είναι η από­κλιση των ποσο­στών απα­σχό­λη­σης μεταξύ συγκε­κρι­μέ­νων πλη­θυ­σμια­κών ομάδων. Ειδι­κό­τερα, η από­κλιση του ποσο­στού απα­σχό­λη­σης μεταξύ ανδρών και γυναι­κών στην Ελλάδα το 2023 ανήλθε στις 18 ποσο­στιαίες μονάδες, τιμή που είναι η υψη­λό­τερη στην Ε.Ε.. Επι­πλέον, η από­κλιση του ποσο­στού απα­σχό­λη­σης των ατόμων ηλικίας 15-29 ετών από το αντί­στοιχο εκείνων 5 ηλικίας 50-64 ετών ανήλθε στις 27,4 ποσο­στιαίες μονάδες, η έβδομη μεγα­λύ­τερη μεταξύ των κρατών-μελών της Ένωσης.

Μεγάλες απο­κλί­σεις ανά περιοχή

Μεγάλη είναι επίσης η διαφορά των ποσο­στών απα­σχό­λη­σης ανά περι­φέ­ρεια της χώρας. Τα υψη­λό­τερα ποσοστά απα­σχό­λη­σης το 2023 εμφά­νι­σαν οι περι­φέ­ρειες Πελο­πον­νή­σου (65,5%), Αττικής (64%), Στερεάς Ελλάδας (63,2%) και Κρήτης (63%), ενώ τα χαμη­λό­τερα οι περι­φέ­ρειες Δυτικής Μακε­δο­νίας (55,6%), Θεσ­σα­λίας (58%) και Δυτικής Ελλάδας (59,4%). Επι­πλέον, στις περι­φέ­ρειες Στερεάς Ελλάδας και Νοτίου Αιγαίου εντο­πί­ζε­ται η μεγα­λύ­τερη από­κλιση του ποσο­στού απα­σχό­λη­σης μεταξύ ανδρών και γυναι­κών (27,2 και 24 ποσο­στιαίες μονάδες αντί­στοιχα), ενώ η χαμη­λό­τερη σημειώ­θηκε στην περι­φέ­ρεια Αττικής (14 ποσο­στιαίες μονάδες), ακο­λου­θού­μενη από την περι­φέ­ρεια Ηπείρου (15,7 ποσο­στιαίες μονάδες).

Το 2ο υψη­λό­τερο ποσοστό ανερ­γίας στην Ε.Ε.

Παρά τη συνεχή και σημα­ντική μείωσή του από το 2014 και ύστερα, το ποσοστό ανερ­γίας στη χώρα μας παρα­μέ­νει υψηλό. Το 2023 δια­μορ­φώ­θηκε στο 11,1%, που απο­τε­λεί το δεύτερο υψη­λό­τερο μεταξύ των κρατών-μελών της Ε.Ε.. Επι­πλέον, το ποσοστό ανερ­γίας των γυναι­κών ηλικίας 15-74 ετών στην Ελλάδα ανήλθε το 2023 στο 14,3% (το υψη­λό­τερο στην Ε.Ε.), κατα­γρά­φο­ντας από­κλιση 5,8 ποσο­στιαίων μονάδων από το αντί­στοιχο των ανδρών. Παρά τη μείωσή του, έντονο παρα­μέ­νει επίσης το πρό­βλημα της ανερ­γίας των νέων, με το ποσοστό των ανέργων ηλικίας 15-29 ετών πέρυσι να ανέρ­χε­ται στο 21,8%.

1 στους 4 εργά­ζε­ται και στον ελεύ­θερο χρόνο του

Προ­βλη­μα­τι­σμό δημιουρ­γούν και οι επι­δό­σεις της χώρας σε μια σειρά από δείκτες που προσ­διο­ρί­ζουν το επίπεδο της ποιό­τη­τας της απα­σχό­λη­σης στη χώρα μας. Σύμφωνα με σχετική έρευνα του Eurofound, το 2021 οι εργα­ζό­με­νοι στη χώρα μας δήλωναν σε ποσοστό 64,3% ότι δού­λευαν, πάντα ή συχνά, υπό συν­θή­κες πολύ υψηλών ρυθμών εργα­σίας και σε ποσοστό 56,2% ότι είχαν, πάντα ή συχνά, σφιχτές προ­θε­σμίες όσον αφορά τον χρόνο διεκ­πε­ραί­ω­σης των εργα­σιών τους. Επίσης, το ίδιο έτος το 24,7% των εργα­ζο­μέ­νων στην Ελλάδα δήλωνε ότι αφιέ­ρωνε, καθη­με­ρινά ή αρκετές ώρες την εβδο­μάδα, μέρος του ελεύ­θε­ρου χρόνου του προ­κει­μέ­νου να κατα­φέ­ρει να καλύψει διά­φο­ρες εργα­σια­κές του υπο­χρε­ώ­σεις. Αξιο­ση­μεί­ωτο είναι ότι 6 στην Ελλάδα κατα­γρά­φε­ται και ένας υψηλός δείκτης αβε­βαιό­τη­τας των εργα­ζο­μέ­νων σχετικά με την εξέλιξη του εισο­δή­μα­τός τους, με το 30,3% εξ αυτών να δηλώνει το 2021 ότι αδυ­να­τεί να προ­βλέ­ψει το ύψος των απο­δο­χών του στους επό­με­νους τρεις μήνες. Το ποσοστό αυτό είναι σχεδόν τρεις φορές υψη­λό­τερο από τον μέσο όρο της Ε.Ε..

Από­κλιση μεταξύ παρα­γω­γι­κό­τη­τας – πραγ­μα­τι­κού μέσου μισθού

Βάσει της έκθεσης, η υπο­χώ­ρηση του μερι­δίου των μισθών στη διανομή του εισο­δή­μα­τος τα τελευ­ταία χρόνια οφεί­λε­ται στην ταχύ­τερη αύξηση της παρα­γω­γι­κό­τη­τας της εργα­σίας συγκρι­τικά με τον πραγ­μα­τικό μισθό και στην υστέ­ρηση της προ­σαρ­μο­γής των ονο­μα­στι­κών μισθών στη μετα­βολή του πλη­θω­ρι­σμού κερδών.

Οι κλάδοι όπου η Ελλάδα κατα­γρά­φει το χαμη­λό­τερο ωρο­μί­σθιο στην Ε.Ε.

Η από­κλιση της παρα­γω­γι­κό­τη­τας από τον πραγ­μα­τικό μισθό την περίοδο 2019-2023 έχει οδη­γή­σει σε συστη­μα­τική ανα­δια­νομή εισο­δή­μα­τος σε βάρος της εργα­σίας. Η μεγα­λύ­τερη από­κλιση παραγωγικότητας-πραγματικού μέσου μισθού εντο­πί­ζε­ται στον κλάδο των χρη­μα­το­οι­κο­νο­μι­κών και ασφα­λι­στι­κών δρα­στη­ριο­τή­των (24,6%), στη μετα­ποί­ηση (22,7%), στις κατα­σκευές (22%) και στη βιο­μη­χα­νία (15,1%).

Το συν­δυα­σμένο απο­τέ­λε­σμα του πλη­θω­ρι­σμού και της υστέ­ρη­σης των πραγ­μα­τι­κών μισθών σε σχέση με την παρα­γω­γι­κό­τητα είναι το πραγ­μα­τικό μέσο ωρο­μί­σθιο (σε μονάδες αγο­ρα­στι­κής δύναμης – PPS) το 2023 να απο­τε­λεί το χαμη­λό­τερο στην Ε.Ε. Συγκε­κρι­μένα, η Ελλάδα κατα­γρά­φει το χαμη­λό­τερο ωρο­μί­σθιο στην Ε.Ε. στους κλάδους: «Κατα­σκευές», «Επαγ­γελ­μα­τι­κές, επι­στη­μο­νι­κές και τεχνι­κές δρα­στη­ριό­τη­τες», «Δρα­στη­ριό­τη­τες σχε­τι­κές με την ανθρώ­πινη υγεία και την κοι­νω­νική μέριμνα» και «Τέχνες, δια­σκέ­δαση και ψυχα­γω­γία». Το δεύτερο χαμη­λό­τερο ωρο­μί­σθιο σημειώ­νε­ται στον κλάδο «Παροχή ηλε­κτρι­κού ρεύ­μα­τος, φυσικού αερίου, ατμού και κλι­μα­τι­σμού». Τέλος, ο κλάδος «Χον­δρικό και λιανικό εμπόριο, μετα­φο­ρές, κατα­λύ­ματα και υπη­ρε­σίας εστί­α­σης» κατα­γρά­φει το 3ο χαμη­λό­τερο πραγ­μα­τικό ωρο­μί­σθιο και η «Μετα­ποί­ηση» και η «Εκπαί­δευση» το 4ο χαμη­λό­τερο μεταξύ των κρατών-μελών της Ευρω­παϊ­κής Ένωσης.

19 ΣΣΕ κυρώ­θη­καν το 2023

Το 2023 υπο­γρά­φη­καν και κυρώ­θη­καν από το Υπουρ­γείο Εργα­σίας και Κοι­νω­νι­κής Ασφά­λι­σης 19 Συλ­λο­γι­κές Συμ­βά­σεις Εργα­σίας (ΣΣΕ) κλα­δι­κού ή 7 ομοιο­ε­παγ­γελ­μα­τι­κού, εθνικού ή τοπικού χαρα­κτήρα. Από αυτές οι 12 είναι εθνικές κλα­δι­κές και ομοιο­ε­παγ­γελ­μα­τι­κές, ενώ οι 7 είναι τοπικές κλα­δι­κές και ομοιο­ε­παγ­γελ­μα­τι­κές. Το ίδιο έτος έχουν επίσης υπο­γρα­φεί 209 επι­χει­ρη­σια­κές ΣΣΕ.

Επι­δεί­νωση των κοι­νω­νι­κών συν­θη­κών

Την ίδια ώρα, τα ευρή­ματα πολλών από τους δείκτες κοι­νω­νι­κής βιω­σι­μό­τη­τας στην Ελλάδα δεί­χνουν μια επι­δεί­νωση των κοι­νω­νι­κών συν­θη­κών μετά το 2020 «ως απο­τέ­λε­σμα της επί­δρα­σης της παν­δη­μι­κής κρίσης, της κρίσης κόστους ζωής, αλλα και της ανα­πο­τε­λε­σμα­τι­κό­τη­τας της ασκού­με­νης οικο­νο­μι­κής και κοι­νω­νι­κής πολι­τι­κής» όπως δια­πι­στώ­νε­ται στην έκθεση. Ενδει­κτικά ανα­φέ­ρε­ται ότι το 2023 το 21,8% των ανη­λί­κων και το 18,3% των ενη­λί­κων βρί­σκο­νταν σε κίνδυνο φτώ­χειας. Την ίδια χρονιά το 27,5% των ατόμων με επίπεδο εκπαί­δευ­σης 0-2, το 18,5% των ατόμων με επίπεδο εκπαί­δευ­σης 3-4 και το 7,6% με επίπεδο εκπαί­δευ­σης 5-8 βρί­σκο­νταν σε κίνδυνο φτώ­χειας. Παράλ­ληλα, με εισό­δημα κάτω από το όριο της φτώ­χειας ζούσαν οι 23 στους 100 απα­σχο­λου­μέ­νους με επίπεδο εκπαί­δευ­σης 0-2, περίπου 10 στους 100 απα­σχο­λου­μέ­νους με επίπεδο εκπαί­δευ­σης 3-4 και 3,5 στους 100 απα­σχο­λου­μέ­νους με επίπεδο εκπαί­δευ­σης 5-8.

Το ποσοστό των ανή­λι­κων και των ενή­λι­κων ατόμων που ζούσαν σε νοι­κο­κυ­ριά πολύ χαμηλής έντασης εργα­σίας έφτασε το 2023 στο 86,9% και στο 61,7% αντί­στοιχα, ανα­δει­κνύ­ο­ντας τις σημα­ντι­κές κοι­νω­νι­κές προ­ε­κτά­σεις της υπο­α­πό­δο­σης της αγοράς εργα­σίας στην Ελλάδα. Την ίδια χρονιά σε κίνδυνο φτώ­χειας ή σε κοι­νω­νικό απο­κλει­σμό βρέθηκε το 24,1% των ατόμων που ζούσαν στις πόλεις και το 30,4% όσων ζούσαν στις αγρο­τι­κές περιο­χές.

Δύο φορές υψη­λό­τερο σε σχέση με την Ε.Ε. το ποσοστό των νέων σε σοβαρή υλική και κοι­νω­νική στέρηση

Το ποσοστό των νέων ηλικίας 18-24 ετών σε σοβαρή υλική και κοι­νω­νική στέρηση στην Ελλάδα είναι πάνω από δύο φορές πιο υψηλό από το αντί­στοιχο ευρω­παϊκό. Το 2023 το 14,7% των νέων ηλικίας 18-24 ετών, το 13% των ατόμων ηλικίας άνω των 55 ετών, το 12,9% των ανδρών και το 14,1% των γυναι­κών ήταν σε σοβαρή υλική και κοι­νω­νική στέρηση. Την ίδια χρονιά, το ποσοστό των ατόμων με υλική και κοι­νω­νική στέρηση στο 1ο εισο­δη­μα­τικό πεμ­πτη­μό­ριο μειώ­θηκε από 73,7% το 2022 στο 68,3%, ωστόσο εξα­κο­λου­θεί να βρί­σκε­ται σε σημα­ντικά υψηλά επίπεδα. · Την τριετία 2021-2023 περίπου το 36% των νοι­κο­κυ­ριών στην Ελλάδα αντε­πε­ξερ­χό­ταν με πολύ μεγάλη δυσκο­λία στις δαπάνες για την κάλυψη των βασικών του αναγκών. Το 2023 το ποσοστό των εργα­ζο­μέ­νων με σύμβαση μερικής απα­σχό­λη­σης που αντι­με­τώ­πισε κίνδυνο φτώ­χειας στην εργασία αυξή­θηκε κατά 3,5 ποσο­στιαίες μονάδες, με σχεδόν 22 στους 100 εργα­ζο­μέ­νους να έχουν δια­θέ­σιμο 8 εισό­δημα κάτω από το όριο της φτώ­χειας, ενώ στην ίδια συνθήκη βρέ­θη­καν 9 στους 100 απα­σχο­λου­μέ­νους με σύμβαση πλήρους απα­σχό­λη­σης.

naftemporiki.gr