Αντιπυρικές ζώνες σε δασικές εκτάσεις φτιαγμένες από αμπέλια

Αμπε­λώ­νες που μπορεί να λει­τουρ­γούν ως ζώνες προ­στα­σίας σε αγρο­το­δα­σι­κές εκτά­σεις απέ­να­ντι σε πυρ­κα­γιές. Τοπία στην ύπαιθρο με εικόνα μωσαϊ­κού, με πλούτο δια­φο­ρε­τι­κών καλ­λιερ­γειών και δέντρων, που επι­βρα­δύ­νουν ή και εμπο­δί­ζουν το πέρασμα του πύρινου κύματος. Ζώνες αγρο­δα­σο­πο­νίας, με ποώδη φυτά, γεωρ­γικά ή λιβα­δικά, ανάμεσα σε δασικές εκτά­σεις συμπλη­ρώ­νο­ντας ή αντι­κα­θι­στώ­ντας τις «κου­ρε­μέ­νες» αντι­πυ­ρι­κές ζώνες. Καθώς οι δασικές πυρ­κα­γιές –και ειδικά οι μεγάλες– γίνο­νται όλο και πιο συχνές στις μεσο­γεια­κές περιο­χές λόγω κλι­μα­τι­κής κρίσης, ανα­ζη­τού­νται πιο μόνιμες και ουσια­στι­κές παρεμ­βά­σεις, αφού το βάρος πρέπει να δοθεί στην πρόληψη, η οποία δεν περιο­ρί­ζε­ται στον ανα­γκαίο καθα­ρι­σμό των δασών.

«Χρεια­ζό­μα­στε τόπους ανθε­κτι­κούς σε συν­θή­κες ξηρα­σίας, δασικών πυρ­κα­γιών, αλλά και πλημ­μυ­ρών, κατα­στά­σεις που αντι­με­τω­πί­ζουμε όλο και πιο συχνά. Σ’ αυτή την κατεύ­θυνση έρχεται να συμ­βά­λει το ευρω­παϊκό ερευ­νη­τικό έργο ResAlliance, που έχει στόχο την ανά­δειξη και διάδοση μεταξύ των μεσο­γεια­κών χωρών καλών πρα­κτι­κών στη γεωργία και τη δασο­πο­νία, που μπορούν να βοη­θή­σουν στην αντι­με­τώ­πιση των επι­πτώ­σεων της κλι­μα­τι­κής αλλαγής και την αύξηση της ανθε­κτι­κό­τη­τας της υπαί­θρου», λέει στην «Κ» ο δρ Γαβριήλ Ξαν­θό­που­λος, διευ­θυ­ντής ερευνών στο Ινστι­τούτο Μεσο­γεια­κών Δασικών Οικο­συ­στη­μά­των του ΕΛΓΟ-ΔΗΜΗΤΡΑ. Στο έργο συμ­με­τέ­χουν 15 οργα­νι­σμοί από Ελλάδα, Κύπρο, Ιταλία, Ισπανία, Πορ­το­γα­λία, Γαλλία, Τυνησία, Λίβανο, Φιν­λαν­δία και Ινδο­νη­σία. «Ανα­ζη­τούμε καλές πρα­κτι­κές από διά­φο­ρες χώρες της Μεσο­γείου. Εχουμε ήδη τεκ­μη­ριώ­σει δεκάδες τέτοιες πρα­κτι­κές, που τις κατα­γρά­φουμε στην ιστο­σε­λίδα του προ­γράμ­μα­τος σε σύντομα ενη­με­ρω­τικά δελτία (factsheets), έτσι ώστε να είναι δια­θέ­σι­μες σε επι­στή­μο­νες, αγρότες, ερευ­νη­τές κ.λπ. Ιδιαί­τερο ενδια­φέ­ρον έχουν και οι περιο­χές της βόρειας Αφρικής, όπου αντι­με­τω­πί­ζουν εδώ και πολλά χρόνια προ­βλή­ματα με την ξηρασία, οπότε έχει σημασία να δούμε τι μέτρα έχουν πάρει», συμπλη­ρώ­νει ο κ. Ξαν­θό­που­λος.

Μια από τις ενδια­φέ­ρου­σες καλές πρα­κτι­κές αφορά την εναλ­λαγή καλ­λιερ­γειών αμπέλου μέσα σε αγρο­το­δα­σι­κές περιο­χές. Στην περιοχή Pla de Manlleu, στην Κατα­λω­νία, μια αγρο­τική και ορεινή έκταση με μεγάλες δασικές εκτά­σεις και αμπέλια, χαρα­κτη­ρι­σμένη ως προ­στα­τευό­μενη περιοχή βιο­ποι­κι­λό­τη­τας, 50 περίπου οικο­γέ­νειες ασχο­λού­νται με την αμπε­λουρ­γία και την παρα­γωγή κρασιού, ανα­πτύσ­σο­ντας αμπε­λώ­νες σε υψό­με­τρο άνω των 500 μέτρων. Το κέρδος πολ­λα­πλό: εξαι­ρε­τική ποιό­τητα των αμπε­λιών, δημιουρ­γία φυσικών εμπο­δίων στις δασικές πυρ­κα­γιές και δια­μόρ­φωση όρων που συμ­βάλ­λουν στην προ­στα­σία του περι­βάλ­λο­ντος, της βιο­ποι­κι­λό­τη­τας, της βιώ­σι­μης εργα­σίας και της παρα­μο­νής της κοι­νό­τη­τας.

«Η αντοχή των αγρο­τι­κών κοι­νο­τή­των, η παρα­μονή και εργασία των ανθρώ­πων στην ύπαιθρο, η ανά­πτυξη σειράς αγρο­τι­κών δρα­στη­ριο­τή­των δίπλα στις δασικές εκτά­σεις απο­τε­λούν ασπίδες για τα δάση μας. Γιατί χωρίς ανθρώ­πι­νες δρα­στη­ριό­τη­τες, συμ­βα­τές με τη φύση προ­φα­νώς, συσ­σω­ρεύ­ε­ται καύσιμη ύλη μέσα στα δάση, που οδηγεί σε πυρ­κα­γιές και συχνά μεγάλες. Εξάλλου και τα παλιά χρόνια οι φωτιές έσβηναν με την κινη­το­ποί­ηση των κατοί­κων των χωριών υπό την καθο­δή­γηση της δασικής υπη­ρε­σίας», υπο­γραμ­μί­ζει ο κ. Ξαν­θό­που­λος. Οπως σημειώ­νει ο διευ­θυ­ντής ερευνών του ΙΜΔΟ, «υπάρ­χουν και στη χώρα μας καλά παρα­δείγ­ματα, όπως σωστά ανε­πτυγ­μέ­νοι ελαιώ­νες, που και πιο προ­στα­τευ­μέ­νοι είναι σε περί­πτωση φωτιάς και λει­τουρ­γούν ως ανάχωμα όταν ένα πύρινο μέτωπο πλη­σιά­ζει. Εχει αξία σήμερα να δεί­ξουμε καλές πρα­κτι­κές για την καλ­λιέρ­γεια της ελιάς, της αμπέλου, την ανά­πτυξη της μελισ­σο­κο­μίας κ.ά.».

Ο κ. Ξαν­θό­που­λος τονίζει τη σημασία της αγρο­δα­σο­πο­νίας, δηλαδή συστη­μά­των δια­χεί­ρι­σης της γης, όπου δεν­δρώδη δασικά ή γεωρ­γικά είδη συγκαλ­λιερ­γού­νται με ποώδη φυτά, γεωρ­γικά ή λιβα­δικά, στο ίδιο μέρος γης. «Η αγρο­δα­σο­πο­νία, κατ’ αρχάς συμ­βάλ­λει στη συγκρά­τηση του πλη­θυ­σμού στην ύπαιθρο, καθώς προ­σφέ­ρει βελ­τί­ωση του εισο­δή­μα­τος, στα­θε­ρό­τητα όσον αφορά τις επι­πτώ­σεις της αλλαγής του κλί­μα­τος και ευκαι­ρίες εισο­δή­μα­τος από παράλ­λη­λες δρα­στη­ριό­τη­τες, όπως ο αγρο­του­ρι­σμός, η μελισ­σο­κο­μία κ.λπ. Ταυ­τό­χρονα, η αγρο­δα­σο­πο­νία εφαρ­μο­ζό­μενη σε μεγάλες εκτά­σεις, όπου η συνο­λική ποσό­τητα της βιο­μά­ζας ανά μονάδα επι­φα­νείας είναι μειω­μένη, δίνει πραγ­μα­τική ευκαι­ρία στον μηχα­νι­σμό κατα­στο­λής να στα­μα­τή­σει μεγάλες πυρ­κα­γιές», σημειώ­νει.

Θετικό ρόλο μπορούν να παίξουν, για παρά­δειγμα, και στενές σχετικά ζώνες με κατάλ­λη­λες καλ­λιέρ­γειες, που δια­σπούν το συνεχές των δασικών εκτά­σεων και τη συνέ­χεια της καύ­σι­μης ύλης. «Μια ζώνη αγρο­δα­σο­πο­νίας με πλάτος 50 ή και 200 μέτρων δεν έχει αρνη­τικό οικο­λο­γικό αντί­κτυπο, προ­σφέ­ρει εισό­δημα και δεν απαιτεί ετήσια συντή­ρηση από το κράτος, ενώ ταυ­τό­χρονα είναι εξαι­ρε­τικά χρήσιμη στη δασο­πυ­ρό­σβεση, σε αντί­θεση με μια γυμνή αντι­πυ­ρική ζώνη που δεν μπορεί να έχει το ίδιο πλάτος, έχει αρνη­τικό οικο­λο­γικό απο­τύ­πωμα, καθώς είναι εκτε­θει­μένη στη διά­βρωση και ενώ δεν προ­σφέ­ρει εισό­δημα έχει σημα­ντικό κόστος ετήσιας συντή­ρη­σης», ανα­φέ­ρει ο κ. Ξαν­θό­που­λος. Φέρ­νο­ντας μάλιστα παρα­δείγ­ματα από πρό­σφα­τες πυρ­κα­γιές στην Πελο­πόν­νησο ή και αλλού, όπου υπήρχε εικόνα δια­φο­ρο­ποί­η­σης στη βλά­στηση, με ελαιώ­νες ή άλλες καλ­λιέρ­γειες, φαί­νε­ται πως δημιουρ­γή­θη­καν ασυ­νέ­χειες και χάσματα στην επέ­κταση της πυρ­κα­γιάς, που μπορούν να αξιο­ποι­η­θούν για την τιθά­σευσή της.

«Βεβαίως, όλα αυτά απαι­τούν μια πολύ πιο ισχυρή δασική υπη­ρε­σία, με επι­στή­μο­νες δασο­λό­γους και άλλους, που θα σχε­διά­σουν και θα φρο­ντί­σουν ανά­λο­γες πρα­κτι­κές. Η σημε­ρινή κατά­σταση είναι απα­ρά­δε­κτη», τονίζει ο κ. Ξαν­θό­που­λος.

Πηγή kathimerini.gr

Γιάννης Ελαφρός