Ο υποθαλάσσιος «θηρευτής» του άνθρακα – 42 λιβάδια ποσειδωνίας κατά μήκος τεσσάρων περιοχών του Νοτίου Αιγαίου

Μπορούν τα θαλάσ­σια λιβάδια να βοη­θή­σουν στην επί­τευξη των στόχων για την ανά­σχεση της κλι­μα­τι­κής αλλαγής; Είναι ο «μπλε άνθρα­κας» πολύ­τι­μος σύμ­μα­χος στον περιο­ρι­σμό των συγκε­ντρώ­σεων του «μαύρου» διο­ξει­δίου του άνθρακα, του πιο βασικού από τα αέρια του θερ­μο­κη­πίου που προ­κα­λούν την κλι­μα­τική αλλαγή; Πόσο και πώς μπορούν να συνει­σφέ­ρουν τα υπο­θα­λάσ­σια «δάση» στην απο­θή­κευση άνθρακα; Μια πολύ σημα­ντική έρευνα στην Ελλάδα υπο­λο­γί­ζει για πρώτη φορά τη συνει­σφορά των θαλασ­σίων λιβα­διών ποσει­δω­νίας και υπο­γραμ­μί­ζει πως εάν κατα­φέ­ρουμε να στα­μα­τή­σουμε την υπο­χώ­ρηση και κατα­στροφή τους, τότε θα μπο­ρού­σαν να καλύ­ψουν έως και το 37% του εθνικού στόχου αύξησης της απορ­ρό­φη­σης αερίων του θερ­μο­κη­πίου έως το 2030!

Θα μπο­ρού­σαν να καλύ­ψουν έως και το 37% του εθνικού στόχου αύξησης της απορ­ρό­φη­σης αερίων του θερ­μο­κη­πίου έως το 2030, σύμφωνα με έρευνα του ΕΛΚΕΘΕ.

Συνήθως όταν σκε­πτό­μα­στε για τρόπους αντι­με­τώ­πι­σης της κλι­μα­τι­κής και περι­βαλ­λο­ντι­κής κρίσης στρε­φό­μα­στε προς τα δάση και την ανάγκη προ­στα­σίας τους – και καλά κάνουμε. Υπάρχει όμως κι ένας πολύ λιγό­τερο συζη­τη­μέ­νος παρά­γο­ντας, που είναι η ικα­νό­τητα των θαλασ­σίων οικο­συ­στη­μά­των να απορ­ρο­φούν και να απο­θη­κεύ­ουν άνθρακα, αυτό που ονο­μά­ζουμε «μπλε άνθρακα», και μάλιστα σε πολύ μεγάλες ποσό­τη­τες (25% του συνόλου των εκπο­μπών). Τα θαλάσ­σια λιβάδια, αυτά που συχνά χαρα­κτη­ρί­ζουμε λαν­θα­σμένα ως φύκια, κατα­κρα­τούν μεγάλο μέρος του διο­ξει­δίου του άνθρακα (CO2). Μεταξύ αυτών, το είδος posidonia oceanica, το οποίο είναι ενδη­μικό στη Μεσό­γειο και στα ύδατα της χώρας μας, είναι εξαι­ρε­τικά απο­τε­λε­σμα­τικό σ’ αυτόν τον ρόλο.

«Ο “μπλε άνθρα­κας” απο­θη­κεύ­ε­ται μέσα στα ιζήματα των θαλασ­σίων λιβα­διών, που ειδικά στην περί­πτωση της ποσει­δω­νίας σχη­μα­τί­ζουν εντυ­πω­σια­κούς υφάλους. Εκεί κατα­κρα­τεί­ται ο άνθρα­κας που παρά­γουν τα ίδια τα φυτά, αλλά κι αυτός που προ­έρ­χε­ται από άλλες πηγές, όπως χερ­σο­γε­νές υλικό ή από την απο­σύν­θεση άλλων θαλασ­σίων οργα­νι­σμών που παγι­δεύ­ο­νται στο ίζημα», εξηγεί στην «Κ» η Ευγενία Απο­στο­λάκη, κύρια ερευ­νή­τρια του ΕΛΚΕΘΕ.

Η μελέτη

Στην Ελλάδα έχει υπο­λο­γι­στεί πως τα λιβάδια ποσει­δω­νίας εκτεί­νο­νται σε περίπου 2.600 τετρα­γω­νικά χιλιό­με­τρα, κατά μήκος περίπου του 70% της ακτο­γραμ­μής. Η δρ Απο­στο­λάκη, σε συνερ­γα­σία με τον δρα Βασίλη Γερα­κάρη (ΕΛΚΕΘΕ), τον Παύλο Θεόφιλο Ευθυ­μιάδη (μετα­πτυ­χιακό φοιτητή Πανε­πι­στη­μίου Κρήτης), τον δρα Ιωάννη Σέμπο (επι­στη­μο­νικό υπεύ­θυνο εθνικής απο­γρα­φής αερίων του θερ­μο­κη­πίου, ΕΜΠ), τη Δέσποινα Βλαχάκη (υπεύ­θυνη τομέα LULUCF) και τον δρα Οσκαρ Σεράνο (Εθνικό Συμ­βού­λιο Ερευνας της Ισπα­νίας, CSIC) μελέ­τη­σαν 42 λιβάδια ποσει­δω­νίας κατά μήκος τεσ­σά­ρων περιο­χών του Νοτίου Αιγαίου: Σαρω­νι­κός Κόλπος, Αρχι­πέ­λα­γος Κυκλά­δων, Αρχι­πέ­λα­γος Δωδε­κα­νή­σων και Κρήτη. «Προσ­διο­ρί­σαμε τη φυσική δια­κύ­μανση των απο­θη­κών οργα­νι­κού άνθρακα (Corg) σε 42 λιβάδια ποσει­δω­νίας. Στις περιο­χές που μελε­τή­σαμε η μέση τιμή απο­θή­κευ­σης στο ένα μέτρο ιζή­μα­τος είναι περίπου 11 κιλά Corg και ο μέσος ρυθμός απο­θή­κευ­σης τα τελευ­ταία 500 χρόνια ήταν περίπου 25 γραμ­μά­ρια Corg ανά τετρα­γω­νικό μέτρο το έτος. Εφαρ­μό­ζο­ντας χωρικά μοντέλα, υπο­λο­γί­σαμε ότι το σύνολο των λιβα­διών του Νοτίου Αιγαίου έχει απο­θη­κεύ­σει 6.633 kt (χιλιο­τό­νοι) οργα­νι­κού άνθρακα με ρυθμό 18 kt Corg το έτος», λέει η κ. Απο­στο­λάκη.

Οπως σημειώ­νει η ερευ­νή­τρια του ΕΛΚΕΘΕ, «η συρ­ρί­κνωση των εκτά­σεων των θαλασ­σίων λιβα­διών συνε­χί­ζε­ται. Αρνη­τι­κοί παρά­γο­ντες είναι η κλι­μα­τική αλλαγή –με απο­τέ­λε­σμα την αύξηση της θερ­μο­κρα­σίας των υδάτων και τους πιο συχνούς θαλάσ­σιους καύ­σω­νες–, οι ιχθυο­καλ­λιέρ­γειες, τα αγκυ­ρο­βό­λια των σκαφών και τοπικές αλιευ­τι­κές πιέσεις, αν και η αλιεία της τράτας έχει απα­γο­ρευ­θεί στα ρηχά».

Τοπικοί παρά­γο­ντες

Για να στα­μα­τή­σει η κατα­στροφή της ποσει­δω­νίας απαι­τεί­ται η εκτί­μηση του μεγέ­θους της υπο­βάθ­μι­σης και απώ­λειας των λιβα­διών της και βέβαια σχέδια δια­χεί­ρι­σης, προ­στα­σίας και απο­κα­τά­στα­σης ανά περιοχή. Η καλή κατά­σταση των υπο­θα­λάσ­σιων «δασών» παίζει σημα­ντικό ρόλο, ενώ επι­δρούν και άλλοι τοπικοί παρά­γο­ντες. Οι ερευ­νη­τές του ΕΛΚΕΘΕ είδαν, για παρά­δειγμα, πως τα θαλάσ­σια λιβάδια στις Κυκλά­δες ήταν πιο απο­τε­λε­σμα­τικά στην κατα­κρά­τηση άνθρακα από αυτά του Σαρω­νι­κού. Επίσης, στα μεγα­λύ­τερα βάθη η συγκρά­τηση άνθρακα είναι μικρό­τερη. Τα λιβάδια που βρί­σκο­νται σε πιο ρηχά νερά και δέχο­νται και τις μεγα­λύ­τε­ρες πιέσεις έχουν ανάγκη μεγάλης προ­στα­σίας. Δυστυ­χώς, ακόμη στην Ελλάδα αυτά τα θέματα δεν προ­σεγ­γί­ζο­νται ουσια­στικά από την πολι­τεία, παρά την πολύ μεγάλη αξία των θαλασ­σίων οικο­συ­στη­μά­των, όπως ανα­δει­κνύει και η πρό­σφατη έρευνα επι­στη­μό­νων του ΕΛΚΕΘΕ για το Νότιο Αιγαίο.

Πηγή kathimerini.gr