Θεοδώρα Χατζηιωάννου: «Χωρίς επενδύσεις στην τεχνολογία, δεν υπάρχει μέλλον για μια χώρα»

Με την έρευνά της, η Θεοδώρα Χατζη­ιω­άν­νου ανοίγει το δρόμο για νέες ανα­κα­λύ­ψεις στη θερα­πεία του AIDS. Η ομάδα της, στο κέντρο ερευνών Aaron Diamond στη Νέα Υόρκη, κατόρ­θωσε για πρώτη φορά να μολύνει μαϊ­μού­δες με τον ιό HIV, με απο­τέ­λε­σμα να δημιουρ­γού­νται προ­ο­πτι­κές για τη δημιουρ­γία νέων φαρ­μά­κων ή ακόμη και ενός εμβο­λίου – ήδη συνερ­γά­ζε­ται με μεγάλη φαρ­μα­κευ­τική εται­ρεία, η οποία δοκι­μά­ζει νέα φάρμακα σε μαϊμούδες-πειραματόζωα. Η Ελλη­νίδα ερευ­νή­τρια και οι συνερ­γά­τες της -ανάμεσά τους ο Αγγλος σύζυγός της Paul D. Bieniasz- δημο­σί­ευ­σαν τα απο­τε­λέ­σματά τους στο περιο­δικό Science τον περα­σμένο Ιούνιο, εξη­γώ­ντας πώς τρο­πο­ποί­η­σαν τον ιό HIV-1 (υπεύ­θυνο για τα περισ­σό­τερα περι­στα­τικά AIDS στους ανθρώ­πους) και κατόπιν τον μετέ­δω­σαν από τη μία μαϊμού στην άλλη μέχρι να μολυν­θούν τα κύτταρα. Η Χατζη­ιω­άν­νου σπού­δασε στο πανε­πι­στή­μιο Μπρί­στολ στη Βρε­τα­νία και έκανε μετα­πτυ­χιακά στο Imperial College του Λον­δί­νου. Πήρε το διδα­κτο­ρικό της από το πανε­πι­στή­μιο Claude Bernard στη Λιόν της Γαλλίας το 1999 και έκανε μετα­δι­δα­κτο­ρική έρευνα στα αμε­ρι­κα­νικά πανε­πι­στή­μια Columbia και Rockefeller, όπου συνε­χί­ζει να εργά­ζε­ται ως ανα­πλη­ρώ­τρια καθη­γή­τρια.

Από μικρή θέλατε να ανα­κα­λύ­ψετε κάτι και­νούρ­γιο;

Οχι. Οταν ήμουν μικρή, ήθελα να γίνω κτη­νί­α­τρος. Ηθελα να σώζω ζώα – όχι να τα σκοτώνω!

Δεν είναι ανήθικο να μολύ­νετε ζώα;

Ούτε εμένα μου αρέσει να κάνω πει­ρά­ματα σε ζώα. Αλλά προ­τι­μάτε να ζήσει μια μαϊμού ή ένας άνθρω­πος; Η επιλογή είναι δική σας.

Νιώθετε άσχημα όταν μία από τις μαϊ­μού­δες σας πεθαί­νει από AIDS;

Δεν τις αφή­νουμε να υπο­φέ­ρουν. Κάνουμε ευθα­να­σία. Αλλά, για να είμαι ειλι­κρι­νής, εγώ προ­σω­πικά δεν τις βλέπω. Κρα­τού­νται σε κυβερ­νη­τικά εργα­στή­ρια στη Νέα Υόρκη. Δεν είναι μαϊ­μού­δες που βρήκαμε στη ζούγκλα, αλλά μαϊ­μού­δες που μεγα­λώ­νουν για να χρη­σι­μο­ποι­η­θούν σε πει­ρά­ματα. Είναι δια­φο­ρε­τικό όταν εκτρέ­φουμε κοτό­πουλα για να τα φάμε;

Πώς θα είναι τα νέα φάρμακα για το AIDS;

Θα πρό­κει­ται για μια τελείως δια­φο­ρε­τική «γκάμα», που δεν υπάρχει σήμερα. Το πρό­βλημα είναι ότι πολλοί ασθε­νείς δεν παίρ­νουν τα φάρμακά τους όπως πρέπει, γι’ αυτό ο ιός εξε­λίσ­σε­ται και μεταλ­λάσ­σε­ται.

Θα γίνετε πλούσια μόλις αρχί­σουν να κυκλο­φο­ρούν στην αγορά;

Δυστυ­χώς όχι… Δεν θα μπο­ρούσα να συνε­χίσω την έρευνά μου αν η ίδια επω­φε­λού­μουν οικο­νο­μικά από τα φάρμακα. Θα υπήρχε σύγκρουση συμ­φε­ρό­ντων!

Ολα στην επι­στήμη γίνο­νται μόνο για τη δόξα;

Καλή δεν είναι κι αυτή; Από την αρχή της καριέ­ρας μου ήθελα να δουλέψω πάνω σε μια ανθρώ­πινη νόσο. Ακόμα έχουμε 2,5 εκα­τομ­μύ­ρια νέες προ­σβο­λές κάθε χρόνο από AIDS σε όλο τον κόσμο!

Γιατί πετύ­χατε εσείς, όταν υπάρ­χουν τόσοι επι­στή­μο­νες στις ΗΠΑ που εργά­ζο­νται πάνω στο ίδιο πρό­βλημα;

Ποτέ δεν ξέρεις από πού θα έρθει η και­νούρ­για ιδέα. Εμείς δεν πήραμε τον ιό να τον βάλουμε αμέσως στις μαϊ­μού­δες, αλλά σκε­φτή­καμε πρώτα να μελε­τή­σουμε τι γίνεται στο κύτταρο. Δηλαδή, ξεκι­νή­σαμε πριν από χρόνια με βασική έρευνα, ενώ στην Αμερική η κυβέρ­νηση προωθεί πιο πολύ την εφαρ­μο­σμένη έρευνα.

Και αν είχατε απο­τύ­χει έπειτα από τόσα χρόνια ερευ­νη­τι­κής προ­σπά­θειας;

Θα… αυτο­κτο­νούσα; Δεν ξέρω. Ευτυχώς πετύ­χαμε. Στην πρώτη μας προ­σπά­θεια το 2006 είχαμε κατα­φέ­ρει να μεταλ­λά­ξουμε τον ιό στα κύτταρα των μαϊ­μού­δων rhesus – που είναι το πιο δια­δε­δο­μένο είδος μακάκου. Αλλά μόνο στο εργα­στή­ριο. Οταν πήραμε τον ίδιο ιό και τον βάλαμε στις μαϊ­μού­δες, πατώ­σαμε. Τότε η απο­γο­ή­τευσή μας ήταν φοβερή! Αλλά δεν το βάλαμε κάτω. Βρήκαμε ένα άλλο είδος μακάκου, τις pigtailed μαϊ­μού­δες, δοκι­μά­σαμε ξανά και τα κατα­φέ­ραμε.

Το εμβόλιο κατά του AIDS θα δοκι­μα­στεί στις ίδιες μαϊ­μού­δες;

Οχι ακόμα. Αυτήν τη στιγμή μεταλ­λάσ­σουμε λίγο το ανο­σο­ποι­η­τικό σύστημα των μαϊ­μού­δων προ­κει­μέ­νου να πάθουν AIDS, αλλά, για να δοκι­μά­σεις ένα εμβόλιο, χρειά­ζε­σαι ανέπαφο το ανο­σο­ποι­η­τικό σύστημα. Πάνω σε αυτό εργα­ζό­μα­στε τώρα. Μου ανα­νέ­ω­σαν τη χρη­μα­το­δό­τηση από την κυβέρ­νηση, η οποία ανέρ­χε­ται σε μισό εκα­τομ­μύ­ριο δολάρια. Τα και­νούρ­για μοντέλα για τον ιό HIV είναι προ­τε­ραιό­τητα για το εθνικό σύστημα υγείας των ΗΠΑ.

Οι ΗΠΑ κυριαρ­χούν στον κόσμο ή νιώθετε την… ανάσα άλλων χωρών στον ώμο σας;

Γίνο­νται πολλές προ­σπά­θειες και από εργα­στή­ρια στην Ιαπωνία. Λένε επίσης ότι η επόμενη υπερ­δύ­ναμη θα είναι η Κίνα, επειδή κάνει φοβερές επεν­δύ­σεις στην επι­στήμη.

Και η Ελλάδα;

Η Ελλάδα προ­φα­νώς δεν μπορεί να συνα­γω­νι­στεί σε χρήματα. Από την άλλη, αν δεν γίνο­νται επεν­δύ­σεις στην τεχνο­λο­γία, δεν υπάρχει μέλλον για μια χώρα. Στο εξω­τε­ρικό αρχί­ζουν τα πει­ρά­ματα στο λύκειο, ενώ στο σχολείο στη Ρόδο, όπου μεγά­λωσα, δεν γνώριζα τι είναι το DNA.

Πότε μπήκατε πρώτη φορά σε ερευ­νη­τικό εργα­στή­ριο;

Σε πραγ­μα­τικό εργα­στή­ριο μπήκα όταν τελεί­ωσα το μετα­πτυ­χιακό μου στο Imperial και δούλεψα στο Λονδίνο πάνω στους ρετροϊ­ούς. Ηταν απί­στευτα! Με συνε­πήρε το ότι μπο­ρούσα να δημιουρ­γήσω όλα αυτά τα πράγ­ματα τα οποία κανείς άλλος δεν είχε δει πριν από μένα. Ενιωθα λίγο σαν Θεός… Γι’ αυτό λέω… Αν θέλεις να γίνεις επι­στή­μο­νας, πρέπει να δοκι­μά­σεις να δου­λέ­ψεις στο εργα­στή­ριο και να αισθαν­θείς ότι ούτε στο καλύ­τερό σου όνειρο δεν θα ήθελες να κάνεις κάτι άλλο.

Αντι­με­τω­πί­σατε διά­κριση στην καριέρα σας στο εξω­τε­ρικό τόσα χρόνια ως Ελλη­νίδα;

Το αντί­θετο! Πρό­βλημα είχα μόνο στην… Ελλάδα. Πριν εργαστώ στο Λονδίνο, είχα δοκι­μά­σει να επι­στρέψω και σκέ­φτηκα να κάνω αίτηση για μία θέση μικρο­βιο­λό­γου που είχε προ­κη­ρυ­χθεί σε ένα νοσο­κο­μείο. Οπως έμαθα αργό­τερα, δεν κοί­τα­ξαν τις αιτή­σεις, αλλά προ­σέ­λα­βαν δύο επειδή είχαν γνω­στούς στην κυβέρ­νηση, παρότι δεν ήταν οι πιο κατάλ­λη­λοι.

Σήμερα η Ελλάδα σάς λείπει;

Πολύ. Οι γονείς μου, η αδερφή μου και όλοι οι φίλοι μου μένουν στη Ρόδο. Ο γιος μου, που είναι επτά χρόνων, έχει αρχίσει να παρα­κο­λου­θεί απο­γευ­μα­τινό ελλη­νικό σχολείο στη Νέα Υόρκη.

Και γκρι­νιά­ζει όπως στο «Γάμο α λα ελλη­νικά»;

Οχι, του αρέσει πολύ. Τις προ­άλ­λες έφερε σπίτι ένα τηγα­νό­σχημο, σαν αυτά που φτιά­χνουν στις Κυκλά­δες. Ελπίζω το ελλη­νικό σχολείο να αρέσει αργό­τερα και στη μικρό­τερη κόρη μου.

Η Ελλάδα αρέσει στα παιδιά σας;

Φυσικά! Εγώ βλέπω ότι όλα έχουν αλλάξει σε σχέση με παλιό­τερα. Οι συνο­μή­λι­κοί μου έχουν εργα­σιακά προ­βλή­ματα και οι συντά­ξεις έχουν κοπεί. Σιγά σιγά αλλάζει και η νοο­τρο­πία. Παλιό­τερα δια­σκε­δά­ζαμε και χωρίς πολλά χρήματα. Τώρα έχουμε γίνει λίγο σαν τους Εγγλέ­ζους.

Πώς είναι να εργά­ζε­στε με τον σύζυγό σας στην ίδια έρευνα;

Στην αρχή ήταν πολύ δύσκολο. Τώρα έχουμε βρει την κατάλ­ληλη ισορ­ρο­πία.

Παρόλο που το ονο­μα­τε­πώ­νυμό του εμφα­νί­ζε­ται τελευ­ταίο στο δημο­σί­ευμα του περιο­δι­κού Science και το δικό σας πρώτο;

Στις επι­στη­μο­νι­κές δημο­σιεύ­σεις το τελευ­ταίο όνομα είναι εξίσου σημα­ντικό με το πρώτο.

Πηγή Καθη­με­ρινή