«Σπαταλάμε 650 ευρώ ανά στρέμμα και αποτέλεσμα δεν έχουμε»: Οι «τρύπες» του μοντέλου δασοπροστασίας

Περίσ­σεια καύ­σι­μης ύλης και απουσία ενός κεντρικά εφαρ­μο­σμέ­νου σχεδίου δια­χεί­ρι­σης των δασών είναι οι δύο -αλληλένδετες- συν­θή­κες που μετέ­τρε­ψαν τους πρά­σι­νους πνεύ­μο­νες της Αττικής σε φλε­γό­μενη βιομάζα τον φετινό Ιούλιο. «Έχουμε πολύ περισ­σό­τερη δασική κάλυψη από όση είχαμε το 1950» λέει στην «Κ» ο επικ. καθη­γη­τής του Γεω­πο­νι­κού Πανε­πι­στη­μίου Αθηνών, Παλαιο­λό­γος Παλαιο­λό­γου, που μελετά τις δασικές πυρ­κα­γιές και εξε­τά­ζει στο πλαίσιο ερευ­νη­τι­κών προ­γραμ­μά­των τρόπους περιο­ρι­σμού τους.

«Είναι καλό ότι σε συν­θή­κες κλι­μα­τι­κής αλλαγής έχουμε περισ­σό­τερα δάση, αλλά αν δεν γίνει σωστή δια­χεί­ριση, απλώς θα καούν. Δεν μπορείς να αφήνεις τη δυτική Αττική με τερά­στιες πυκνό­τη­τες δεν­δρυλ­λίων» υπο­στη­ρί­ζει. Φέρ­νο­ντας ως παρά­δειγμα τις δασικές εκτά­σεις της Βαρυ­μπό­μπης, όπου μετά την -προ 15ετίας- φωτιά, περίπου 20 με 60 χιλιά­δες νέα δεν­δρύλ­λια κατα­με­τρή­θη­καν ανά στρέμμα, εξηγεί πως «όλα αυτά όταν μεγα­λώ­σουν δημιουρ­γούν μια αδια­τά­ρα­κτη και συνε­χό­μενη μορφή βιο­μά­ζας, η οποία καί­γε­ται με πολύ μεγάλες εντά­σεις».

Η απουσία επέμ­βα­σης για την αφαί­ρεση της βιο­μά­ζας και η ανυ­παρ­ξία ενός δικτύου δρόμων με μεγάλες αντι­πυ­ρι­κές ζώνες ώστε να μπορούν να κινη­θούν τα πυρο­σβε­στικά οχήματα, συντε­λούν στην αδυ­να­μία (έγκαι­ρης) κατα­στο­λής των πυρ­κα­γιών που συνε­χί­ζουν να καίνε την Αττική, σύμφωνα με τον καθη­γητή.

Ουκ ολίγοι δασο­λό­γοι και γνώστες του επι­στη­μο­νι­κού πεδίου έχουν επι­ση­μά­νει τον υπο­βι­βα­σμό των δασαρ­χείων σε γρα­φειο­κρα­τι­κές υπη­ρε­σίες του δημο­σίου, αντί της ανά­λη­ψης ενεργού ρόλου στη φρο­ντίδα των δασών. Επι­πλέον όμως, και η έλλειψη τεχνο­γνω­σίας από ορι­σμένα δασαρ­χεία οδηγεί σε ανώφελη δια­χεί­ριση. «Παίρ­νουν μερι­κούς υπαλ­λή­λους του δήμου και τους βάζουν να μαζεύ­ουν πευ­κο­βε­λό­νες με τις σακού­λες», λέει ο κ. Παλαιο­λό­γου. «Το απο­τέ­λε­σμα είναι ότι σπα­τα­λάμε 650 ευρώ ανά στρέμμα και απο­τέ­λε­σμα δεν έχουμε». Το κόστος αυτό προ­κύ­πτει από το πρό­γραμμα, ύψους περίπου 80 εκα­τομ­μυ­ρίων ευρώ, για την πρόληψη και απο­κα­τά­σταση ζημιών σε δάση, το οποίο συγ­χρη­μα­το­δο­τεί­ται από το Ταμείο Ανά­καμ­ψης και τον κρατικό προ­ϋ­πο­λο­γι­σμό. «Τον δια­γω­νι­σμό τον έκανε το ΤΑΥΠΕΔ και τα έργα δόθηκαν σε εργο­λά­βους βάση ορι­σμέ­νων μελετών, οι οποίες είναι ανα­χρο­νι­στι­κές και δεν έχουμε καμία σχέση με το πώς συμπε­ρι­φέ­ρε­ται η πυρ­κα­γιά πλέον, 20-30 χρόνια μετά την κατάρ­τιση αυτών σχεδίων», λέει ο κ. Παλαιο­λό­γου.

Η επάρ­κεια κον­δυ­λίων για τη δια­χεί­ριση των δασών και την πρόληψη των πυρ­κα­γιών δεν ήταν πάντοτε δεδο­μένη. «Επί 20 χρόνια δεν παρεί­χαν καθόλου κον­δύ­λια ή τα έδιναν σε Δήμους, που ελλεί­ψει επι­στη­μο­νι­κής κατάρ­τι­σης έκαναν έργα βιτρί­νας» λέει ο κ. Παλαιο­λό­γου. «Πλέον δια­τί­θε­νται χρήματα, αλλά δεν υπάρχει κεντρι­κός σχε­δια­σμός. Γίνο­νται λίγο πολύ, όλα τυχαία. Αν δεν υπάρχει ένας κεντρι­κός σχε­δια­σμός και δεν επι­βλη­θούν τα και­νούρ­για μέτρα από την κυβέρ­νηση στα δασαρ­χεία, δεν μπορεί να γίνει τίποτα», επι­ση­μαί­νει και προ­σθέ­τει πως οι μέθοδοι που θα επι­λε­χθούν πρέπει να προ­τα­θούν όχι από δασάρ­χες ή οποιο­δή­ποτε μελε­τη­τικό γραφείο. «Θα πρέπει να γίνουν από τους επι­στή­μο­νες. Ευτυχώς, έχουμε πέντε δασο­λο­γικά τμήματα αυτή τη στιγμή στην Ελλάδα, τα οποία μπορούν να συνει­σφέ­ρουν χωρίς χρέος στο δημόσιο γιατί πλη­ρω­νό­μα­στε ήδη για να κάνουμε αυτή τη δουλειά. Έχουμε χρη­μα­το­δό­τηση. Δεν ζητάμε χρη­μα­το­δό­τηση από το ελλη­νικό κράτος. Κάθε άλλο», λέει.

Περιε­χό­μενα μιας απο­τε­λε­σμα­τι­κής δια­χεί­ρι­σης

Οι απο­τε­λε­σμα­τι­κές αντι­πυ­ρι­κές ζώνες, η συστη­μα­τική αραίωση των δασών αλλά και η ένταξη νέων -στην Ελλάδα- μεθόδων πρόληψη όπως αυτή της προ­δια­γε­γραμ­μέ­νης καύσης, βρί­σκο­νται ψηλά στη λίστα προ­τά­σεων των επι­στη­μό­νων, που καλούν και για ορθό­τερη στό­χευση και κατα­νομή των κον­δυ­λίων στις περιο­χές που είναι πιο ευά­λω­τες στην πυρ­κα­γιά.

Η διά­νοιξη αντι­πυ­ρι­κών ζωνών, η πρώτη γραμμή άμυνας κατά της εξά­πλω­σης της πυρ­κα­γιάς είναι γνωστή μέθοδος αλλά όχι εδραιω­μένη, ούτε και πάντα ορθώς εφαρ­μο­σμένη. «Αν πάτε σε ένα χωράφι και ανάψετε φωτιά για να ψήσετε, ίσως μία ζώνη τεσ­σά­ρων μέτρων γύρω από αυτή τη φωτιά να είναι αρκετή για να περιο­ρί­σει την εξά­πλωσή της. Αν ξεσπά­σει όμως μια πυρ­κα­γιά όπου το ύψος της φλόγας φτάνει τα 30 μέτρα, έχει θερ­μό­τητα 4000 KW το μέτρο και τρέχει με 10-11 χλμ την ώρα, η ζώνη αυτή των τεσ­σά­ρων μέτρων δεν πρό­κει­ται να κάνει τίποτα. Θα χρεια­στεί μια ζώνη -αυτό λέει η εμπειρία- ίση με τέσ­σε­ρις φορές το ύψος της φλόγας, δηλαδή 60 ή 90 μέτρα του­λά­χι­στον για να μπο­ρέ­σεις να περιο­ρί­σεις μια πυρ­κα­γιά σαν και αυτή που βλέ­πουμε στην κεντρική Αττική», λέει ο κ. Παλαιο­λό­γος. «Πρέπει να δημιουρ­γή­σουμε ζώνες οι οποίες θα απο­τε­λέ­σουν ένα δίκτυο που θα επι­τρέ­πει στις πυρο­σβε­στι­κές δυνά­μεις να κινού­νται. Αν απο­τύ­χει μία ζώνη να μπορούν να πάνε στην επόμενη γραμμή άμυνας και ύστερα στην επόμενη γραμμή άμυνας και να “πιάσουν” την πυρ­κα­γιά».

Η προ­δια­γε­γραμ­μένη καύση μπορεί να ρίξει το κόστος στα 100 ευρώ ανά στρέμμα.

Σε ό,τι αφορά την ελά­φρυνση της  βιο­μά­ζας από τα δάση, αυτή μπορεί να γίνει με μηχα­νι­κούς τρόπους, ωστόσο απο­τε­λε­σμα­τι­κές μέθοδοι που περι­λαμ­βά­νο­νται στις καλές πρα­κτι­κές δια­χεί­ρι­σης σε χώρες με αυξη­μένο κίνδυνο πυρ­κα­γιών, στην Ελλάδα δεν είναι θεσμο­θε­τη­μέ­νες.

«Προ­δια­γε­γραμ­μένη καύση σημαί­νει ότι πάμε κατά τη διάρ­κεια της άνοιξης ή του χειμώνα, που οι συν­θή­κες είναι ευνοϊ­κές, να αφαι­ρέ­σουμε με έναν πιο οικο­νο­μικό τρόπο τα υπο­λείμ­ματα των υλο­το­μιών και όλη αυτή την καύσιμη ύλη που υπάρχει και δημιουρ­γεί φωτιές σαν και αυτές που βλέ­πουμε τώρα στην Αττική», εξηγεί ο κ. Παλαιο­λό­γος. «Το WWF με ερευ­νη­τές από το ΕΛΓΟ Δήμητρα, διε­νερ­γούν πει­ρα­μα­τικά την μέθοδο της προ­δια­γε­γραμ­μέ­νης καύσης στη βόρεια Χίο, η οποία μπορεί να ρίξει το κόστος στα 100 ευρώ ανά στρέμμα. Ήδη υπάρ­χουν ευήκοα ώτα στην κυβέρ­νηση για την θεσμο­θέ­τηση του εργα­λείου αυτού, ωστόσο δεν υπάρχει συνο­λικά καταρ­τι­σμένο σχέδιο», προ­σθέ­τει.

Η κατά­σταση μπορεί να γίνει δια­χει­ρί­σιμη

«Δεν θα εξα­λει­φθεί ποτέ το φαι­νό­μενο των δασικών πυρ­κα­γιών, αντι­θέ­τως θα ενταθεί», προει­δο­ποιεί ο καθη­γη­τής. Ταυ­τό­χρονα όμως πιστεύει ότι η κατά­σταση μπορεί -και πρέπει- να γίνει δια­χει­ρί­σιμη. «Αντί να έχουμε δέκα μεγάλες πυρ­κα­γιές κάθε χρόνο, θα μπο­ρού­σαμε να έχουμε δύο. Και να είναι ευκο­λό­τερη η κατα­στολή τους και μικρό­τερη η κατα­πό­νηση των πυρο­σβε­στών» λέει.

Η συνε­χό­μενη κατα­στολή των πυρ­κα­γιών χωρίς δια­χεί­ριση κάνει την επόμενη πυρ­κα­γιά χει­ρό­τερη.

Οι ειδικοί γνω­ρί­ζουν πως η φωτιά είναι, πράγ­ματι, ανα­γκαία συνθήκη ανα­γέν­νη­σης των μεσο­γεια­κών οικο­συ­στη­μά­των. Με τέτοια συχνό­τητα και ένταση, όμως, που να τους επι­τρέ­πει να ανα­γεν­νη­θούν από τις στάχτες τους. «Όπως έχουν πει και πολλοί καλοί επι­στή­μο­νες και δάσκα­λοί μας “οι πυρ­κα­γιές είναι ανα­πό­φευ­κτες”», λέει ο κ. Παλαιο­λό­γος. Έχουμε δοκι­μά­σει την κατα­στολή για πάνω από 100 χρόνια και απο­τυγ­χά­νει. Και γιατί απο­τυγ­χά­νει; Γιατί η συνε­χό­μενη κατα­στολή των πυρ­κα­γιών χωρίς δια­χεί­ριση κάνει την επόμενη πυρ­κα­γιά χει­ρό­τερη. Είναι σαν να σου λέει ο γιατρός ότι πρέπει να πάρεις ένα φάρμακο σε 30 μικρές δόσεις και εσύ αντί αυτού, να παίρ­νεις και τις 30 δόσεις μαζί. Θα πεθά­νεις. Το ίδιο πράγμα γίνεται και με το δάσος», κατα­λή­γει.

Πηγή kathimerini.gr