ΙΟΒΕ: Παραμένουν οι κοινωνικές ανισότητες στην εκπαίδευση – Τα στοιχεία μελέτης

Η πιθα­νό­τητα ένα παιδί που γεν­νή­θηκε από γονείς με σχετικά χαμηλό μορ­φω­τικό επίπεδο -στο κάτω μισό της κατανομής- να λάβει πολύ υψηλό μορ­φω­τικό επίπεδο περιο­ρί­ζε­ται σε 14% στην Ελλάδα.

Yψηλότερο επίπεδο εκπαί­δευ­σης από τους γονείς τους πέτυχε το 70% των παιδιών που γεν­νή­θη­καν τη δεκα­ε­τία του 1980 στην Ελλάδα  ως απο­τέ­λε­σμα της σημα­ντι­κής διεύ­ρυν­σης του εκπαι­δευ­τι­κού συστή­μα­τος τις τελευ­ταίες 4 δεκα­ε­τίες στη χώρα.

Με βάση τον συγκε­κρι­μένο δείκτη από­λυ­της δια­γε­νε­α­κής κινη­τι­κό­τη­τας στην εκπαί­δευση, η Ελλάδα κατα­τάσ­σε­ται υψηλά σε διε­θνείς κατα­τά­ξεις (10η θέση ανάμεσα σε 36 οικο­νο­μίες υψηλού εισο­δή­μα­τος).

Τα παρα­πάνω ανα­φέ­ρο­νται μεταξύ άλλων σε μελέτη του ΙΟΒΕ με θέμα «Κοινωνικο-οικονομικoί παρά­γο­ντες που καθο­ρί­ζουν τις επι­δό­σεις και τα επαγ­γελ­μα­τικά σχέδια των μαθητών στην Ελλάδα».

Η μελέτη έχει ως στόχο την αξιο­λό­γηση του ρόλου του κοι­νω­νι­κο­οι­κο­νο­μι­κού υπό­βα­θρου στις γνω­στι­κές επι­δό­σεις και τα μελ­λο­ντικά σχέδια των μαθητών δευ­τε­ρο­βάθ­μιας εκπαί­δευ­σης στην Ελλάδα, σε ένα δια­χρο­νικό και συγκρι­τικό με άλλες χώρες πλαίσιο. Για τον σκοπό αυτό, αξιο­ποι­ή­θηκε μεγάλο εύρος δεδο­μέ­νων από το Πρό­γραμμα για τη Διεθνή Αξιο­λό­γηση Μαθητών (PISA) του Οργα­νι­σμού για την Οικο­νο­μική Συνερ­γα­σία και Ανά­πτυξη (ΟΟΣΑ).

Τα κύρια ευρή­ματα της μελέτης συνο­ψί­ζο­νται επίσης στα εξής σημεία:

• Η διεύ­ρυνση του εκπαι­δευ­τι­κού συστή­μα­τος δεν οδήγησε σε σημα­ντική μείωση των κοι­νω­νι­κών ανι­σο­τή­των. Η πιθα­νό­τητα ένα παιδί που γεν­νή­θηκε από γονείς με σχετικά χαμηλό μορ­φω­τικό επίπεδο (στο κάτω μισό της κατα­νο­μής) να λάβει πολύ υψηλό μορ­φω­τικό επίπεδο (δηλ. να βρεθεί στο υψη­λό­τατο τεταρ­τη­μό­ριο της κατα­νο­μής) περιο­ρί­ζε­ται σε 14% στην Ελλάδα. Με βάση τη συγκε­κρι­μένη πιθα­νό­τητα, η Ελλάδα κατα­τάσ­σε­ται στην 31η ανάμεσα σε 36 οικο­νο­μίες υψηλού εισο­δή­μα­τος.

• Οι επι­δό­σεις των 15χρονων μαθητών στο Πρό­γραμμα PISA αλλά και τα μελ­λο­ντικά τους σχέδια συσχε­τί­ζο­νται με την κοι­νω­νι­κο­οι­κο­νο­μική θέση των γονέων, η οποία διο­χε­τεύ­ε­ται στα παιδιά κυρίως μέσω πολι­τι­στι­κών και εκπαι­δευ­τι­κών οδών και αγαθών, του βαθμού γονεϊ­κής συναι­σθη­μα­τι­κής υπο­στή­ρι­ξης, αλλά και μέσω του τύπου των σχο­λείων στα οποία φοιτούν οι μαθητές (δημόσια ή ιδιω­τικά).

• Το μετα­να­στευ­τικό υπό­βα­θρο των μαθητών και οι εμπει­ρίες σχο­λι­κού εκφο­βι­σμού παρου­σιά­ζουν σημα­ντι­κές αρνη­τι­κές συσχε­τί­σεις με τα γνω­στικά απο­τε­λέ­σματα και τα σχέδια των μαθητών για το μέλλον.

• Απο­κα­λύ­φθη­καν επίσης δια­φο­ρές ανά γνω­στικό πεδίο ανάλογα με το φύλο. Το γεγονός αυτό απο­τε­λεί ένδειξη ότι ο τομε­α­κός δια­χω­ρι­σμός στην εκπαί­δευση και την απα­σχό­ληση μεταξύ ανδρών και γυναι­κών ξεκινά από πολύ μικρή ηλικία.

• Στην Ελλάδα, η σχέση μεταξύ του κοι­νω­νι­κο­οι­κο­νο­μι­κού υπό­βα­θρου και των επι­δό­σεων των μαθητών είναι εμφανής και γενικά σταθερή δια­χρο­νικά.

• Συγκρι­νό­μενη με άλλες χώρες της Ε.Ε. και του ΟΟΣΑ, η Ελλάδα δεν απο­τε­λεί εξαί­ρεση όσον αφορά τη σχέση μεταξύ των κοι­νω­νι­κο­οι­κο­νο­μι­κών χαρα­κτη­ρι­στι­κών των μαθητών και των επι­δό­σεών τους στο Πρό­γραμμα PISA.

• Στον σχετικά χαμηλό βαθμό δια­γε­νε­α­κής κινη­τι­κό­τη­τας που παρα­τη­ρεί­ται στη χώρα σημα­ντική συνει­σφορά έχουν κοι­νω­νι­κο­οι­κο­νο­μι­κοί παρά­γο­ντες που επι­δρούν στην πορεία των μαθητών μετά την ολο­κλή­ρωση του υπο­χρε­ω­τι­κού κύκλου εκπαί­δευ­σης. Σε αυτούς τους παρά­γο­ντες ενδέ­χε­ται να περι­λαμ­βά­νο­νται οι υψηλές δαπάνες για φρο­ντι­στή­ρια για είσοδο σε πανε­πι­στη­μια­κές σχολές υψηλής ζήτησης και για μετα­πτυ­χια­κές σπουδές στο εξω­τε­ρικό, ο ενι­σχυ­μέ­νος ρόλος των κοι­νω­νι­κών δεσμών των γονέων για την εξα­σφά­λιση της εισόδου των παιδιών τους στην αγορά εργα­σίας και η ιδιαί­τερη δομή της ελλη­νι­κής οικο­νο­μίας (υψηλό μερίδιο οικο­γε­νεια­κών επι­χει­ρή­σεων, επαγ­γελ­μα­τι­κών γρα­φείων και αυτο­α­πα­σχο­λού­με­νων).

• Η δυσκο­λό­τερη είσοδος σε επαγ­γέλ­ματα υψηλού εισο­δή­μα­τος στην Ελλάδα αντα­να­κλά­ται στο χαμηλό επίπεδο των σχε­τι­κών φιλο­δο­ξιών που κατα­γρά­φουν οι 15χρονοι μαθητές στη χώρα. Μόλις το 22,9% των μαθητών στην Ελλάδα δηλώ­νουν ότι σκο­πεύ­ουν να ακο­λου­θή­σουν ένα από αυτά τα επαγ­γέλ­ματα, έναντι 30,1% κατά μέσο όρο στον ΟΟΣΑ. Με βάση το συγκε­κρι­μένο ποσοστό, η Ελλάδα κατα­τάσ­σε­ται στην 36η θέση, ανάμεσα σε 42 χώρες μέλη του ΟΟΣΑ και ΕΕ.

Από τα ευρή­ματα της μελέτης προ­κύ­πτει ότι το εκπαι­δευ­τικό σύστημα θα μπο­ρούσε να ωφε­λη­θεί από μια σειρά παρεμ­βά­σεων που θα έχουν ως στόχο την άμβλυνση των παρα­τη­ρού­με­νων ανι­σο­τή­των στις επι­δό­σεις του μαθη­τι­κού πλη­θυ­σμού στην Ελλάδα. Απώτερο στόχο απο­τε­λεί η ενί­σχυση της δια­γε­νε­α­κής κινη­τι­κό­τη­τας στην εκπαί­δευση αλλά και ευρύ­τερα, ώστε οι μαθητές να απο­λαμ­βά­νουν ισό­τι­μες προ­ο­πτι­κές για το μέλλον τους ανε­ξάρ­τητα από το κοι­νω­νι­κο­οι­κο­νο­μικό υπό­βα­θρο των γονιών τους.

Στο πλαίσιο αυτό, η μελέτη κατα­λή­γει σε μια σειρά προτάσεων-προτεραιοτήτων πολι­τι­κής, στις ακό­λου­θες κατευ­θύν­σεις:

• Σχε­δια­σμός ή επέ­κταση προ­γραμ­μά­των με στόχο την παροχή κινή­τρων για την από­κτηση εκπαι­δευ­τι­κών και πολι­τι­στι­κών αγαθών στο επίπεδο του νοι­κο­κυ­ριού.

• Απο­τε­λε­σμα­τική εφαρ­μογή οικο­γε­νεια­κών πολι­τι­κών για την περαι­τέρω ενί­σχυση της ισορ­ρο­πίας μεταξύ επαγ­γελ­μα­τι­κής και οικο­γε­νεια­κής ζωής.

• Δημιουρ­γία υπη­ρε­σιών ψυχο­κοι­νω­νι­κής υπο­στή­ρι­ξης πλήρους απα­σχό­λη­σης στο επίπεδο του σχο­λείου, με την παράλ­ληλη ανά­πτυξη και εφαρ­μογή απο­τε­λε­σμα­τι­κών πρω­το­κόλ­λων ενάντια του εκφο­βι­σμού και επι­μόρ­φωση των εκπαι­δευ­τι­κών.

• Ανα­βάθ­μιση των εκπαι­δευ­τι­κών υπη­ρε­σιών των δημό­σιων σχο­λείων (χαρ­το­γρά­φηση των αναγκών σε ανθρώ­πινο δυνα­μικό και υπο­δο­μές σε εθνικό επίπεδο, αξιο­λό­γηση εκπαι­δευ­τι­κού υλικού και υπη­ρε­σιών, παροχή πρό­σθε­των εκπαι­δευ­τι­κών πόρων σε σχολεία με χαμηλές επι­δό­σεις).

• Επαρκή και απο­τε­λε­σμα­τικά προ­γραμ­μά­των επαγ­γελ­μα­τι­κού προ­σα­να­το­λι­σμού σε όλα τα σχολεία με στόχο την προ­ε­τοι­μα­σία των μαθητών έναντι των σύγ­χρο­νων προ­κλή­σεων στην αγορά εργα­σίας, την κατα­πο­λέ­μηση του τομε­α­κού δια­χω­ρι­σμού με βάση το φύλο και την υπο­στή­ριξη και καθο­δή­γηση των παιδιών από ευά­λω­τες κοι­νω­νι­κές ομάδες.

Η μελέτη παρου­σιά­στηκε πρό­σφατα και ακο­λού­θησε συζή­τηση που συμ­με­τεί­χαν ο Γιάννης Αντω­νίου, πρό­ε­δρος του Ινστι­τού­του Εκπαι­δευ­τι­κής Πολι­τι­κής, ο Απο­στό­λης Δημη­τρό­που­λος, πρώην γενικός γραμ­μα­τέας Ανώ­τα­της Εκπαί­δευ­σης στο Υπουρ­γείο Παι­δείας, η Χρύσα Σοφια­νο­πού­λου, ανα­πλη­ρώ­τρια καθη­γή­τρια Χαρο­κό­πειου Πανε­πι­στη­μίου και Εθνική Συντο­νί­στρια του προ­γράμ­μα­τος PISA, ενώ τη συζή­τηση συντό­νισε ο Νίκος Βέττας, γενικός διευ­θυ­ντής ΙΟΒΕ & καθη­γη­τής Οικο­νο­μι­κού Πανε­πι­στη­μίου Αθηνών.

Η παρου­σί­αση της μελέτης είναι δια­θέ­σιμη στον ιστό­τοπο του ΙΟΒΕ, www.iobe.gr .