Εμφανή σημάδια «ενεργειακής φτώχειας» στην Ελλάδα- Η αρνητική πρωτιά

Οι αυξα­νό­με­νες τιμές φυσικού αερίου, ηλε­κτρι­κής ενέρ­γειας και άνθρακα οδή­γη­σαν περισ­σό­τερα από 50 εκατ. νοι­κο­κυ­ριά στην Ευρώπη το 2021 να πλήτ­το­νται από την ενερ­γειακή φτώχεια, ενώ πάνω από το 10% του εισο­δή­μα­τός τους δαπα­νά­ται για ενερ­γεια­κές ανάγκες, ανα­φέ­ρει το Ελλη­νικό Δίκτυο για την Κατα­πο­λέ­μηση της Φτώ­χειας σε μακρο­σκελή του έρευνα με τίτλο: «Αναφορά για την φτώχεια στην Ελλάδα 2022 – Η φωνή των ανθρώ­πων σε καιρούς ανι­σό­τη­τας και κρίσης».

Σύμφωνα με πρό­σφατη ανάλυση της Ευρω­παϊ­κής Συνο­μο­σπον­δίας Συν­δι­κά­των (ETUC), ο μέσος ετήσιος λογα­ρια­σμός ενέρ­γειας είναι πλέον πάνω από τον μισθό ενός μήνα για τους χαμη­λό­μι­σθους εργα­ζό­με­νους στα περισ­σό­τερα κράτη μέλη της ΕΕ.

Μέχρι τον Ιούλιο του τρέ­χο­ντος έτους το κόστος του φυσικού αερίου και της ηλε­κτρι­κής ενέρ­γειας είχε αυξηθεί κατά 38% σε ολό­κληρη την Ευρώπη σε σύγκριση με πέρυσι.

Η ενερ­γειακή φτώχεια στην Ελλάδα

Στα τέλη του 2021 η Ελλάδα ήταν η πρώτη χώρα, μεταξύ όλων των ευρω­παϊ­κών χωρών, στις πιο ακριβές τιμές ρεύ­μα­τος σε καθυ­στέ­ρηση πλη­ρω­μής λογα­ρια­σμών ρεύ­μα­τος, τάση που συνε­χί­στηκε μέχρι τον Αύγου­στο του 2022. Ο μέσος εκκα­θα­ρι­στι­κός λογα­ρια­σμός ρεύ­μα­τος ανήλθε στα 347€ σύμφωνα με στοι­χεία του Ιδρύ­μα­τος Που­λαν­τζά τον χειμώνα 2021-2022. Πιο συγκε­κρι­μένα, ένας συν­δυα­σμός παρα­γό­ντων όπως το χαμηλό εισό­δημα, οι υψηλές τιμές ενέρ­γειας και η κακή και ανα­πο­τε­λε­σμα­τική στέγαση έχουν επη­ρε­ά­σει πολλά νοι­κο­κυ­ριά και ιδιαί­τερα τα νοι­κο­κυ­ριά με χαμηλό εισό­δημα.

Αυτό απο­δει­κνύ­ε­ται από την έρευνα της ΕΛΣΤΑΤ που δείχνει ότι το 26,3% του πλη­θυ­σμού αντι­με­τω­πί­ζει δυσκο­λίες στην πληρωμή των λογα­ρια­σμών κοινής ωφε­λείας (ρεύμα, νερό, φυσικό αέριο κ.λπ.) ενώ το ίδιο ποσοστό για τους φτωχούς φτάνει το 49,5%. Επίσης, το 17,5% αδυ­να­τεί να θερ­μά­νει ή να ψύξει την κατοι­κία του με το ποσοστό για τον φτωχό πλη­θυ­σμό να αγγίζει το 36,7%. Την κατά­σταση αυτή επι­βε­βαιώ­νει και η ποσο­τική έρευνα του Ιδρύ­μα­τος Νίκου Που­λαν­τζά μαζί με την KAPA Research.

Τα κύρια απο­τε­λέ­σματα της έρευνας δεί­χνουν ότι:

• το 1/2 νοι­κο­κυ­ριά δυσκο­λεύ­ο­νται να πλη­ρώ­σουν τις ενερ­γεια­κές τους ανάγκες όταν τα 7/10 έχουν λιγό­τερο από 1500 ευρώ μηνιαίο οικο­γε­νειακό εισό­δημα,

• το 64% περιό­ρισε τις άλλες ανάγκες του νοι­κο­κυ­ριού του και το 36% κάποιες από τις βασικές του ανάγκες,

• 4/10 νοι­κο­κυ­ριά θερ­μαί­νουν μόνο ένα μέρος της κατοι­κίας τους, σβήνουν τη θέρ­μανση ακόμα κι αν η θερ­μο­κρα­σία είναι χαμηλή και είχαν θερ­μο­κρα­σία χαμη­λό­τερη από 18οC στις κατοι­κίες τους τον περα­σμένο χειμώνα,

• πάνω από το 1/10 νοι­κο­κυ­ριά αντι­με­τώ­πι­σαν προ­βλή­ματα υγείας λόγω ανε­παρ­κούς ψύξης ή θέρ­μαν­σης στην κατοι­κία τους,

• τα 3/4 δεν έχουν τη δυνα­τό­τητα να κάνουν παρεμ­βά­σεις εξοι­κο­νό­μη­σης ενέρ­γειας στο σπίτι τους.

Σχετικά με τους λογα­ρια­σμούς ρεύ­μα­τος τα απο­τε­λέ­σματα δεί­χνουν ότι:

• το 1/3 των νοι­κο­κυ­ριών καθυ­στε­ρεί να πλη­ρώ­σει,

• το 50% έχει λάβει υπέ­ρο­γκους λογα­ρια­σμούς τα τελευ­ταία δύο χρόνια.

Σε γενικές γραμμές, το 64% απαντά ότι έχει επη­ρε­α­στεί από την αύξηση των τιμών της ενέρ­γειας ενώ η μέση αύξηση των εκκα­θα­ρι­στι­κών λογα­ρια­σμών σε σχέση με τον περα­σμένο χειμώνα είναι 64%.

Σύμφωνα με ανάλυση του Διε­θνούς Νομι­σμα­τι­κού Ταμείου (ΔΝΤ), η απώλεια πραγ­μα­τι­κού εισο­δή­μα­τος των ελλη­νι­κών νοι­κο­κυ­ριών λόγω της ενερ­γεια­κής κρίσης θα είναι πάνω από 10% το 2022.

Η ελλη­νική κυβέρ­νηση έχει δαπα­νή­σει περίπου 7 δισε­κα­τομ­μύ­ρια ευρώ από τον Σεπτέμ­βριο του 2021 έως τον Ιούλιο του 2022, σε επι­δο­τή­σεις ρεύ­μα­τος και άλλα μέτρα, όπως το Πάσο Καυ­σί­μων (Fuel Pass) και ένα Πάσο Ενέρ­γειας (Power Pass), για νοι­κο­κυ­ριά, επι­χει­ρή­σεις και αγρότες για να αντα­πο­κρι­θούν στις ενερ­γεια­κές τους ανάγκες αν και με βάση και πάλι την ίδια έρευνα του Ινστι­τού­του Που­λαν­τζά η αξιο­λό­γηση των ενερ­γεια­κών πολι­τι­κών της κυβέρ­νη­σης από τα νοι­κο­κυ­ριά δεν είναι θετική:

• τα 4/10 νοι­κο­κυ­ριά δεν διευ­κο­λύν­θη­καν από τις επι­δο­τή­σεις ρεύ­μα­τος

• τα 7/10 δεν διευ­κο­λύν­θη­καν από κανένα μέτρο ή πρό­γραμμα με στόχο τη μείωση του ενερ­γεια­κού κόστους.

Επι­πλέον, σύμφωνα με έρευνα της Οργά­νω­σης Κατα­να­λω­τών ΕΚΠΟΙΖΩ, το 92,3% των ωφε­λού­με­νων του Power Pass απά­ντησε ότι δεν είναι ικα­νο­ποι­η­μέ­νοι με το ύψος της επι­δό­τη­σης.

Συνέ­πειες

Σύμφωνα με το Ελλη­νικό Δίκτυο για την Κατα­πο­λέ­μηση της Φτώ­χειας, η ενερ­γειακή φτώχεια έχει σημα­ντι­κές συνέ­πειες στην αύξηση των ποσο­στών φτώ­χειας και στέ­ρη­σης. Έχει άμεσο αντί­κτυπο στη σωμα­τική και ψυχική υγεία, καθώς εκθέτει τους ανθρώ­πους σε απα­ρά­δε­κτες σωμα­τι­κές συν­θή­κες. Δημιουρ­γεί κατά­σταση φόβου, άγχους και ανα­σφά­λειας στα άτομα. Αυτό απο­δει­κνύ­ε­ται από τα ερω­τη­μα­το­λό­για που απα­ντή­θη­καν κατά τη διάρ­κεια της έρευνας του Δικτύου με τρεις οργα­νώ­σεις να ανα­φέ­ρουν ένταση άγχους, ανα­σφά­λειας και θυμού στους ωφε­λού­με­νούς τους.

Επι­πλέον, η ενερ­γειακή φτώχεια συχνά οδηγεί τους ανθρώ­πους στη χρήση φθη­νό­τε­ρων και συχνά μη ασφαλών μορφών θέρ­μαν­σης με απο­τέ­λε­σμα πολλές αστικές πυρ­κα­γιές. Το 2021 ξέσπα­σαν 34.343 αστικές πυρ­κα­γιές, αριθμός αυξη­μέ­νος κατά 70,8% σε σύγκριση με το 2020. Σε σχέση με τον μέσο όρο της δεκα­ε­τίας 2010-2020 υπήρξε αύξηση κατά 84,2%. 83 άνθρω­ποι έχασαν τη ζωή τους εξαι­τίας αυτού με τους περισ­σό­τε­ρους θανά­τους (23) να σημειώ­θη­καν τον Δεκέμ­βριο. Τα 83 θύματα του 2021 παρου­σιά­ζουν αύξηση 22% σε σύγκριση με το 2020 (68 θάνατοι). Το φαι­νό­μενο αυτό των δύο τελευ­ταίων ετών είναι αρκετά νέο για την Ελλάδα.

Εκτι­μά­ται, επίσης, ότι θα επι­δει­νώ­σει το στε­γα­στικό πρό­βλημα. Η σημα­ντική αύξηση του κόστους των νέων κατοι­κιών, το ολοένα μεγα­λύ­τερο κόστος θέρ­μαν­σης σε συν­δυα­σμό με την αύξηση του κόστους ζωής θα περιο­ρί­σουν περαι­τέρω τη δυνα­τό­τητα μεγάλου μέρους ακόμη και της μεσαίας τάξης να βρει οικο­νο­μικά προσιτή στέγη. Ειδικά στην Ελλάδα δεν υπάρχει κοι­νω­νική στέγαση και στε­γα­στική πολι­τική ακόμη και για τους πιο ευά­λω­τους.

Πώς βιώνουν οι ωφε­λού­με­νοι/ες την ενερ­γειακή φτώχεια

Ένα εντυ­πω­σιακό 84,6% των συνει­σφε­ρό­ντων ανα­φέ­ρει περι­πτώ­σεις δια­φό­ρων τύπων ενερ­γεια­κής φτώ­χειας στους/στις ωφε­λού­με­νούς/ές τους, όπως προ­βλή­ματα με τη θέρ­μανση του σπιτιού τους, τη δυνα­τό­τητα να μαγει­ρέ­ψουν, έλλειψη ή δυσκο­λία πρό­σβα­σης στην παροχή ηλε­κτρι­κού ρεύ­μα­τος ή αερίουˑ μόνο ένα 15,4% δια­τυ­πώ­νει δια­φο­ρε­τική άποψη.

Η ενερ­γειακή φτώχεια και η επι­κεί­μενη όξυνσή της με τον κίνδυνο έλλει­ψης στέγης δημιουρ­γεί έναν εκρη­κτικό συν­δυα­σμό. Τη στιγμή που αυξά­νο­νται τα χρέη από λογα­ρια­σμούς ηλε­κτρι­κού ρεύ­μα­τος και άλλων υπη­ρε­σιών κοινής ωφέ­λειας όπως και οι δια­κο­πές παροχής, οι άνθρω­ποι δεν μπορούν να καλύ­ψουν τις βασικές τους ανάγκες για την αγορά επαρ­κούς τροφής, για παρά­δειγμα, και περισ­σό­τε­ροι άνθρω­ποι ανα­γκά­ζο­νται να κόψουν ή να περιο­ρί­σουν τα γεύματά τους για να επι­βιώ­σουν, ή δυσκο­λεύ­ο­νται ακόμα και να μετα­κι­νη­θούν. Συμ­βαί­νει, επίσης, ότι ακόμη και όταν κάποιοι άνθρω­ποι κατα­φέρ­νουν να έρθουν σε δια­κα­νο­νι­σμό με τους παρό­χους ηλε­κτρι­κής ενέρ­γειας -για των οποίων δια­κα­νο­νι­σμών τη σύνταξη βοή­θη­σαν οι συνεισφέροντες- δεν είναι δυνατόν να είναι συνε­πείς στην πληρωμή, μένουν χωρίς ρεύμα για μέρες με απο­τέ­λε­σμα να μην υπάρχει ούτε θέρ­μανση. Οι δια­κο­πές της ύδρευ­σης έχουν γίνει, επίσης, κανόνας σε αντί­θεση με το παρελ­θόν. Αυτό είχε ως απο­τέ­λε­σμα ο αριθμός των αιτή­σεων για την παροχή έκτα­κτης οικο­νο­μι­κής βοή­θειας, για παρά­δειγμα στην ΚΟΔΕΠ Πειραιά, να αυξηθεί δρα­μα­τικά ή να φτάσει σε ακραία στάδια όπως σε περί­πτωση που δια­κό­πηκε τόσο το ρεύμα όσο και το νερό σε μονο­γο­νεϊκή οικο­γέ­νεια με ανήλικο παιδί με ποσοστό ανα­πη­ρίας 30%.

Όλα τα παρα­πάνω φυσικά ισχύουν για άτομα που μένουν σε σπίτια. Άτομα που ζουν σε επι­σφα­λείς κατα­στά­σεις όπως σε ανοι­χτές δομές φιλο­ξε­νίας, σε επι­σφαλή ή ανε­παρκή στέγαση, ή δεν έχουν χρήματα, είναι χει­ρό­τερα αφού δεν έχουν τη δυνα­τό­τητα να χρη­σι­μο­ποι­ή­σουν θέρ­μανση ή ηλε­κτρι­σμό και κατα­φεύ­γουν σε άλλες μεθό­δους. Όσον αφορά τον προ­σφυ­γικό πλη­θυ­σμό, ένα μεγάλο ποσοστό είναι ακόμη και άστεγοι.

Αυτά τα απο­τε­λέ­σματα των πρω­το­φα­νών αυξή­σεων στην κατα­νά­λωση ενέρ­γειας, ειδι­κό­τερα, προ­κα­λούν άγχος, φόβο και θυμό τόσο απέ­να­ντι στις εται­ρείες κοινής ωφέ­λειας όσο και στην κυβέρ­νηση επειδή δεν έλαβαν μέτρα για να ελέγ­ξουν και να περιο­ρί­σουν αυτό που θεω­ρεί­ται αισχρό. Υπάρ­χουν επίσης αρκετοί άνθρω­ποι που έπαθαν κατά­θλιψη λόγω των συν­θη­κών δια­βί­ω­σής τους.

Οι τακτι­κές των εται­ρειών ηλε­κτρο­δό­τη­σης που τείνουν να απει­λούν τον κόσμο με συνε­χείς δια­κο­πές ακόμη και συσ­σω­ρεύ­ο­ντας μικρά χρέη, πριν καν οριστεί ο τρόπος με τον οποίο θα πιστο­ποι­η­θεί η ευπά­θεια και άρα η απα­γό­ρευση δια­κο­πής ρεύ­μα­τος, εντεί­νει την ανη­συ­χία και την ένταση στο κοινό.

Η εγκυ­ρό­τητα των παρα­πάνω ενι­σχύ­ε­ται από τις ανα­φο­ρές των ίδιων των ωφε­λού­με­νων (ξένος και ντόπιος πλη­θυ­σμός) για αυξη­μένο άγχος, ανα­σφά­λεια λόγω αδυ­να­μίας να καλύ­ψουν τις βασικές τους ανάγκες και πώς αγω­νί­ζο­νται να συμ­βα­δί­σουν με τις πλη­ρω­μές και προ­σπα­θούν να εξοι­κο­νο­μή­σουν ενέρ­γεια όσο μπορούν ενώ όσοι πάλευαν και είχαν χρέη πριν, αντι­με­τω­πί­ζουν τώρα κίνδυνο έξωσης.

Οι άνθρω­ποι δυσκο­λεύ­ο­νται να ξεπλη­ρώ­σουν τα προη­γού­μενα χρέη, ενώ συσ­σω­ρεύ­ουν και πολλά νέα χρέη, ωστόσο, υπάρ­χουν ακόμα άνθρω­ποι που δεν κατα­λα­βαί­νουν τι συμ­βαί­νει και προ­σπα­θούν ακόμη και να δια­σκε­δά­σουν την ιδέα (ως αμυ­ντι­κός μηχα­νι­σμός) βασι­ζό­με­νοι σε ενδυ­να­μω­τι­κές αφη­γή­σεις της κατά­στα­σης.

Επι­μέ­λεια: Αρι­στο­τέ­λης Παππάς

Πηγή: Reporter.gr