Νεκταρία Καραντζή: Μάγεψε το κοινό της Ρόδου η συναυλία «Ηχοι και Μύθοι των Κάστρων σε Ανατολή και Δύση»

Όσοι βρέ­θη­καν την περα­σμένη Παρα­σκευή στο Παλάτι του Μεγάλου Μαγί­στρου, από­λαυ­σαν μία κατα­πλη­κτική συναυ­λία. Πώς δημιουρ­γή­θηκε αυτή η παρά­σταση; Ποια είναι η κεντρική της ιδέα;

Η παρά­σταση αυτή απο­τε­λεί στην ουσία, τη συνέ­χεια των ευρω­παϊ­κών μας περιο­δειών με τον Βασίλη Τσα­μπρό­πουλο. Συν­δυά­ζει τη μουσική της Δύσης που εκπρο­σω­πεί επάξια ο Βασίλης μέσα από την πορεία του στο κλασικό ρεπερ­τό­ριο και τη μουσική της Ανα­το­λής, δηλαδή το κομμάτι εκείνο της μου­σι­κής παρά­δο­σης που εκπρο­σωπώ προ­σω­πικά. Επο­μέ­νως, συνε­χί­ζο­ντας αυτή την κεντρική ιδέα, των παλαιό­τε­ρων περιο­δειών μας στην Ευρώπη που ονο­μά­ζαμε «Ανάμεσα σε Δύση και Ανατολή», απο­φα­σί­σαμε φέτος να εστιά­σουμε στο θέμα των Κάστρων που είναι ανε­ξε­ρεύ­νητο λαο­γρα­φικά και ανθρω­πο­λο­γικά.

Τα κάστρα είναι χώρος που έχουν σημα­το­δο­τή­σει κάποιες από τις σημα­ντι­κό­τε­ρες ιστο­ρι­κές στιγμές, τόσο της Δύσης όσο και της Ανα­το­λής. Έχουμε στο­χεύ­σει εν ολίγοις το ρεπερ­τό­ριό μας πάλι πάνω στο μουσικό συν­δυα­σμό Δύσης και Ανα­το­λής με επί­κε­ντρο όμως τις ιστο­ρίες των κάστρων.

Οι θεατές-ακροατές της παρά­στα­σης παίρ­νουν μία γεύση μέσω της μου­σι­κής για ό,τι σημα­ντικό έχει συμβεί ανά τους αιώνες στους χώρους των κάστρων, όπως πολύ μεγάλες πολιορ­κίες και αλώσεις ή μεγά­λους έρωτες που όπως γνω­ρί­ζουμε μέσα από την κλασική μυθι­στο­ρία, ανα­πτύ­χθη­καν και θέριε­ψαν μέσα στα κάστρα.

Γνω­ρί­ζετε τη Ρόδο καλά. Πώς θα χαρα­κτη­ρί­ζατε το κοινό της;

Τόσο εγώ όσο και ο Βασίλης έχουμε παίξει αρκετές φορές στο παρελ­θόν στη Ρόδο. Μάλιστα, ο Βασίλης ως παιδί θαύμα και ανα­γνω­ρι­σμέ­νος πια­νί­στας στο κλασικό ρεπερ­τό­ριο, επί Βενε­το­κλή είχε ανα­κη­ρυ­χθεί επί­τι­μος δημότης.

Προ­σω­πικά είχα την τύχη και την τιμή να παίξω στη Ρόδο παρα­δο­σιακή και βυζα­ντινή μουσική με τον Σύλλογο Ιερο­ψαλ­τών.

Είναι ένας τόπος που αγαπάμε και οι δύο. Είναι ένα αντι­κει­με­νικά πανέ­μορφο νησί, ένας μαγνή­της. Και ο κόσμος ξέρει πάντα να εκτιμά αυτό που ονο­μά­ζε­ται καλή μουσική, πράγμα το οποίο κατά την προ­σω­πική μου άποψη οφεί­λε­ται στο γεγονός ότι υπάρ­χουν αρκετές επιρ­ροές από το ενετικό παρελ­θόν του τόπου.

Έχετε ένα πραγ­μα­τικά εντυ­πω­σιακό βιο­γρα­φικό με σημα­ντι­κές νομικές και μου­σι­κές σπουδές. Σας κέρδισε όμως η μουσική και έχετε ασχο­λη­θεί με ιδιαί­τερα μουσικά είδη, με τη βυζα­ντινή μουσική, την παρα­δο­σιακή μουσική. Χαρα­κτη­ρί­ζε­στε ως πρω­το­πό­ρος της γυναι­κείας ψαλ­τι­κής τέχνης στην Ελλάδα… Πώς ξεκί­νησε η μουσική σας πορεία;

Ήταν ανα­πό­φευ­κτος ο δρόμος και δεν έχω κατα­νο­ή­σει πώς ακριβώς συνέ­βη­σαν όλα αυτά.

Δεν έγιναν με στό­χευση. Η μουσική με συνό­δευε από τα παιδικά μου χρόνια. Προ­έ­κυψε παράλ­ληλα με σπουδές και με τη νομική καριέρα. Σιγά σιγά η μουσική άρχισε να κατα­λαμ­βά­νει μεγάλο μέρος της ζωής μου… και το ένα έφερε το άλλο.

Ο χώρος της βυζα­ντι­νής μου­σι­κής δεν είναι ένας χώρος κατα­ξί­ω­σης από τη φύση του. Είναι ένας χώρος που έχει ένα πολύ συγκε­κρι­μένο προ­σα­να­το­λι­σμό. Συνο­δεύει την ακο­λου­θία σε μία εκκλη­σια­στική τελετή.

Το μεγα­λύ­τερο μέρος της καλ­λι­τε­χνι­κής μου δράσης είναι στο εξω­τε­ρικό και οι αμιγείς προ­τά­σεις που έχω για συναυ­λίες βυζα­ντι­νής μου­σι­κής, δεν είναι από την Ελλάδα, όσο και αν η βυζα­ντινή μουσική σχε­τί­ζε­ται με τη χώρα μας.

Επειδή ακριβώς συν­δυά­ζε­ται κατά κύριο λόγο με την τελε­τουρ­γία, δεν είναι εύκολο να κατα­νοη­θεί στην Ελλάδα πώς κάποιος μπορεί να είναι ακρο­α­τής μίας συναυ­λίας βυζα­ντι­νής μου­σι­κής. Αυτό είναι περισ­σό­τερα κατα­νοητό στο εξω­τε­ρικό. Όπου η βυζα­ντινή μουσική αντι­με­τω­πί­ζε­ται ως μουσικό είδος. • Θα λέγατε ότι έχει ανα­πτυ­χθεί η γυναι­κεία ψαλτική στη χώρα μας;

Η γυναι­κεία ψαλτική είναι ένα ζήτημα λεπτό στην Ελλάδα. Έχουμε πολλές δογ­μα­τι­κές αγκυ­λώ­σεις στο χώρο της θρη­σκείας και όχι από την ίδια τη θρη­σκεία. Αν κάποιος μελε­τή­σει το νόημα της, θα δια­πι­στώ­σει ότι είναι τελείως δια­φο­ρε­τικό από αυτό που οι εκπρό­σω­ποί της, όχι μόνο οι κλη­ρι­κοί αλλά και όσοι δια­τεί­νο­νται ότι είναι πιστοί, εκφρά­ζουν… Είναι περισ­σό­τε­ροι οι δογ­μα­τι­σμοί και οι αγκυ­λώ­σεις από αυτά που πραγ­μα­τικά ισχύουν. Μία από αυτές τις αγκυ­λώ­σεις είναι και το θέμα της γυναί­κας ψάλ­τριας, ένα ευαί­σθητο θέμα.

Άλλοι θεωρούν ότι πρέπει να υφί­στα­ται και άλλοι ότι δεν πρέπει. Προ­σω­πικά πιστεύω ότι ασφαλώς και δεν θα πρέπει να υπάρχει καμία διά­κριση μεταξύ ανδρών και γυναι­κών.

Η γυναίκα έχει σημα­ντική δράση μέσα στο χώρο της Εκκλη­σίας και μία από αυτές είναι και η ψαλτική, γεγονός που απο­δει­κνύ­ε­ται και ιστο­ρικά. Τα τελευ­ταία χρόνια, πολλές γυναί­κες ασχο­λού­νται με την ψαλτική και ακριβώς επειδή υπάρ­χουν πολλές γυναί­κες, απο­φά­σισα το 2013 να ιδρύσω τον σύν­δε­σμο για να συνε­νώσω όλες αυτές τις γυναί­κες οι οποίες δεν έχουν πρό­σβαση στα ανα­λό­για, αλλά θέλουν να εκφρά­ζο­νται καλ­λι­τε­χνικά. Αυτή τη στιγμή ο σύν­δε­σμος απα­ριθ­μεί μέλη από όλη την Ελλάδα και οι γυναί­κες συγκε­ντρώ­νο­νται σχεδόν κάθε εβδο­μάδα για πρόβες, καλ­λι­τε­χνικά γεγο­νότα. Θα λέγαμε ότι κατά κάποιο τρόπο οι σπουδές που κάνουν πάνω στη βυζα­ντινή μουσική βρί­σκουν μία πραγ­μα­τική αντα­πό­κριση. Διότι όλα τα πτυχία και διπλώ­ματα που είχαν, έμεναν κλει­σμένα στο συρτάρι. Δεν είχαν αντί­κρυ­σμα.

Πιστεύ­ετε ότι τα νέα παιδιά, είναι κοντά στην παρα­δο­σιακή και στη βυζα­ντινή μουσική;

Θα σας απα­ντούσα ότι τα νέα παιδιά είναι κοντά στην βυζα­ντινή και ιδιαί­τερα στην παρα­δο­σιακή μουσική. Τα τελευ­ταία χρόνια υπάρχει μεγάλη άνθηση.

Παρα­τηρώ ότι τα νέα παιδιά έχουν μεγα­λύ­τερη γνώση σε σύγκριση με τους παλαιό­τε­ρους. Ασφαλώς τους λείπουν τα βιώματα… Η βιω­μα­τική παρά­δοση σαφώς και δεν υπάρχει, έχουν κοπεί οι δεσμοί. Υπάρ­χουν όμως μεγα­λύ­τερη γνώση, σεβα­σμός… Τα παιδιά που ασχο­λού­νται με την παρά­δοση, σέβο­νται τη μουσική, εγκα­τέ­λει­ψαν παλαιούς περιο­ρι­σμούς, που προ­έρ­χο­νταν κυρίως από την άγνοια… Συνήθως στην Ελλάδα ό,τι δεν γνω­ρί­ζαμε, το υπο­τι­μού­σαμε. Τώρα πια έχει εγκα­τα­λει­φθεί σε μεγάλο βαθμό η προ­κα­τά­ληψη. Ειδικά οι από­φοι­τοι των μου­σι­κών σχο­λείων και οι φοι­τη­τές των μου­σι­κών πανε­πι­στη­μίων λαμ­βά­νουν πλήρη γνώση της μου­σι­κής και τη σέβο­νται. Όπως λέει χαρα­κτη­ρι­στικά ο Βασίλης Τσα­μπρό­που­λος, ένας άνθρω­πος για να κακο­ποι­ή­σει μία σονάτα του Μότσαρτ θέλει 10 χρόνια σπουδών… Για να κακο­ποι­ή­σει ένα παρα­δο­σιακό μουσικό κομμάτι ή ένα «Κύριε Κέκραξα», αρκεί ένα από­γευμα.

Αν κάποιος δεν περάσει από τη δυτική μουσική, δεν μπορεί να σεβα­στεί τη βυζα­ντινή και την παρα­δο­σιακή. Είναι ανα­γκαία η γνώση της …κανο­νι­κής μου­σι­κής όπως μου αρέσει να την αποκαλώ την κλασική. Η κανο­νική μουσική γνώση είναι αυτή. Όλα τα υπό­λοιπα απο­τε­λούν διά­φο­ρους μου­σι­κούς δρόμους που χαρα­κτη­ρί­ζουν τα έθνη. Τίποτε παρα­πάνω. Η μουσική γλώσσα είναι μία. Αν κάποιος δεν γνω­ρί­σει τη βασική μουσική γλώσσα, δεν μπορεί να σεβα­στεί τα μουσικά ιδιώ­ματα όπως η παρα­δο­σιακή μας και η βυζα­ντινή μουσική. Και αν θέλουμε να τα σεβα­στούμε, χρειά­ζε­ται να γνω­ρί­ζουμε και να σεβό­μα­στε αρχικά την πραγ­μα­τική μουσική γλώσσα.

Ποια είναι τα επόμενα σχέδιά σας; Ποιοι είναι οι επό­με­νοί σας καλ­λι­τε­χνι­κοί στόχοι;

Μόλις ολο­κλη­ρω­θεί και αυτή η περιο­δεία, σκε­φτό­μα­στε να κατα­γρά­ψουμε όλες τις μου­σι­κές και τα τρα­γού­δια… πράγμα που δεν προ­λά­βαμε να κάνουμε όλα αυτά τα χρόνια.

Θέλω να πω ότι είναι μεγάλη τιμή για την ελλη­νική μουσική, τα χέρια αυτού του πια­νί­στα και του υπέ­ρο­χου μου­σι­κού να ακου­μπούν τη μουσική μας παρά­δοση.

Οι άνθρω­ποι δυστυ­χώς δεσμεύ­ο­νται από τις ιδιό­τη­τές τους και νομί­ζουν ότι θα τους προ­σβά­λει, εάν κάνουν κάτι που δεν σχε­τί­ζε­ται με αυτό που θεωρούν ότι απο­τε­λεί ιδιό­τητά τους. Ο Βασίλης Τσα­μπρό­που­λος δεν είναι τέτοιος άνθρω­πος, επειδή είναι πραγ­μα­τι­κός μου­σι­κός και δεν εξαρ­τά­ται από καμία ιδιό­τητα. Δεν είναι ένας μέσος μου­σι­κός αλλά ένας βιρ­τουό­ζος πια­νί­στας, ένας μαέ­στρος και αρχι­μου­σι­κός ο οποίος έχει γράψει ιστορία στο εξω­τε­ρικό όχι μόνο με τις συν­θέ­σεις αλλά και με τις κλα­σι­κές ερμη­νείες του.

Το γεγονός ότι αγγίζει τους απλούς μελω­δι­κούς δρόμους της παρά­δο­σής μας και της βυζα­ντι­νής μου­σι­κής και μετα­μορ­φώ­νει τα είδη αυτά μέσα από τη συν­θε­τική του σκέψη, απο­τε­λεί μεγάλη τιμή όχι μόνο για μένα που βρί­σκο­μαι πλάι του, αλλά και για την ίδια τη μουσική μας. Δεν ξέρω αν η Ελλάδα είναι σε θέση να το ανα­γνω­ρί­σει αυτό…. Είναι όμως πολύ σημα­ντικό να το τονίζω με κάθε ευκαι­ρία.

Ο πρώτος μας στόχος είναι να κατα­γρά­ψουμε/ηχο­γρα­φή­σουμε τις μου­σι­κές και τα τρα­γού­δια από τις παρα­στά­σεις μας και στη συνέ­χεια …βλέ­πουμε.