Οι αλλαγές στον νέο νόμο-πλαίσιο για τα ΑΕΙ

Τι προ­τεί­νει ο Τομέας Ανώ­τα­της Εκπαί­δευ­σης της Ν.Δ. – Προ­τά­σεις για την εξω­στρέ­φεια και διε­θνο­ποί­ηση των ιδρυ­μά­των

Επι­στροφή των Συμ­βου­λίων Ιδρύ­μα­τος στα ΑΕΙ, αλλαγές στη συγκρό­τηση των εκλε­κτο­ρι­κών σωμάτων για την επιλογή νέων πανε­πι­στη­μια­κών, αγγλό­φωνα προ­πτυ­χιακά και για Ελληνες απο­φοί­τους λυκείου με υπο­τρο­φία. Αυτά περι­λαμ­βά­νο­νται μεταξύ άλλων στην πρόταση που πρό­κει­ται να συζη­τή­σει σήμερα η ολο­μέ­λεια του Τομέα Ανώ­τα­της Εκπαί­δευ­σης της Ν.Δ., στο πλαίσιο της προ­ε­τοι­μα­σίας για τη δια­μόρ­φωση του νέου νόμου-πλαισίου για τα ΑΕΙ που ετοι­μά­ζει η κυβέρ­νηση.

Η πρόταση, που θα μελε­τη­θεί από το υπουρ­γείο Παι­δείας, κάνει λόγο για αυξή­σεις μισθών και νέους διο­ρι­σμούς στα ΑΕΙ, και περι­λαμ­βά­νει όλα όσα περιέ­χο­νται στο προ­ε­κλο­γικό πρό­γραμμα του κυβερ­νώ­ντος κόμ­μα­τος, χωρίς ωστόσο να χαρα­κτη­ρί­ζε­ται από το έντονα μεταρ­ρυθ­μι­στικό προφίλ πιο τεχνο­κρα­τι­κών προ­τά­σεων που έχουν παρου­σια­στεί.

Ενδει­κτικά, επα­να­θε­σμο­θε­τού­νται τα Συμ­βού­λια Ιδρύ­μα­τος στα πανε­πι­στή­μια με τη συμ­με­τοχή προ­σω­πι­κο­τή­των εκτός ΑΕΙ από την Ελλάδα και το εξω­τε­ρικό, τα οποία θα έχουν γνω­μο­δο­τικό ρόλο. Χαρα­κτη­ρι­στικά, προ­τεί­νε­ται τα συμ­βού­λια να συμ­βάλ­λουν στην προ­σέλ­κυση πόρων και δωρεών για το ΑΕΙ χωρίς να έχουν επο­πτικό λόγο (π.χ. στην αξιο­ποί­ηση των πόρων αυτών), με την πρω­το­κα­θε­δρία να δίνεται στον πρύτανη και στη σύγκλητο. «Τα συμ­βού­λια, ως προ­ε­κλο­γική δέσμευση και με βάση την πρό­σφατη εμπει­ρία κακής δυαρ­χίας με τις πρυ­τα­νι­κές αρχές και τη σύγκλητο, θα πρέπει να υιο­θε­τη­θούν με δια­χω­ρι­σμέ­νες αρμο­διό­τη­τες και σαφείς ρόλους. Είναι σημα­ντικό να δοθεί μεγάλη προσοχή στη θεσμο­θέ­τηση (αν γίνει τελικά) ξανά αυτού του θεσμού, λόγω της απο­τυ­χίας του την πρώτη φορά που θεσμο­θε­τή­θηκε και εφαρ­μό­στηκε με τον ν. 4009/11. Θα πρέπει να απο­φευ­χθούν τα λάθη του παρελ­θό­ντος και να μην μπλε­χτούν οι αρμο­διό­τη­τες του θεσμού με τα όργανα διοί­κη­σης του πανε­πι­στη­μίου», ανα­φέ­ρει η πρόταση, δεχό­μενη ουσια­στικά ότι τα προη­γού­μενα συμ­βού­λια απέ­τυ­χαν με κύρια ευθύνη των εξω­τε­ρι­κών μελών τους –πανε­πι­στη­μια­κών από σημα­ντικά ΑΕΙ–, και όχι λόγω των αντι­δρά­σεων πρυ­τά­νεων και πανε­πι­στη­μια­κών των ελλη­νι­κών ΑΕΙ. Σε όσα ΑΕΙ δεν υπήρξαν αντι­δρά­σεις, το μοντέλο λει­τούρ­γησε. Παράλ­ληλα, η πρόταση ξεκα­θα­ρί­ζει ότι δεν πρέπει να αλλάξει ο τρόπος εκλογής πρύτανη και αντι­πρυ­τά­νεων, από τους πανε­πι­στη­μια­κούς του ΑΕΙ.

Ορί­ζε­ται τα πανε­πι­στή­μια να μπορούν να ιδρύουν ξενό­γλωσσα προ­πτυ­χιακά και μετα­πτυ­χιακά προ­γράμ­ματα για Ελληνες και ξένους φοι­τη­τές, με δίδα­κτρα.

Επίσης προ­τεί­νε­ται επα­να­φορά της βαθ­μί­δας του λέκτο­ρος ως εισα­γω­γι­κής βαθ­μί­δας των μελών ΔΕΠ. Ανα­φο­ρικά το νέο σύστημα επι­λο­γής πανε­πι­στη­μια­κών, τον πρώτο λόγο θα έχουν καθη­γη­τές του ίδιου του ΑΕΙ, ενώ μειο­ψη­φία θα είναι εκλέ­κτο­ρες εκτός ΑΕΙ, η παρου­σία των οποίων ενι­σχύει τις δικλί­δες απο­φυ­γής φαι­νο­μέ­νων νεπο­τι­σμού και ανα­ξιο­κρα­τι­κών επι­λο­γών. Χαρα­κτη­ρι­στική είναι η δια­τύ­πωση στην πρόταση για «δυνη­τική (μη υπο­χρε­ω­τική) συμ­με­τοχή ξένων εκλε­κτό­ρων».

Ως προς την έρευνα προ­τεί­νε­ται μεταξύ άλλων η «κατάρ­γηση του θνη­σι­γε­νούς ΕΛΙΔΕΚ που κάνει ερευ­νη­τική πολι­τική με δανεικά και θεσμο­θέ­τηση στις ετήσιες προ­κη­ρύ­ξεις ενός ποσο­στού 15%-20% του προ­ϋ­πο­λο­γι­σμού για βασική έρευνα (PhD students, Post Docs και μέλη ΔΕΠ), και οι μετα-διδάκτορες ερευ­νη­τές, που χρη­μα­το­δο­τού­νται από πόρους εκτός δημό­σιας χρη­μα­το­δό­τη­σης (ερευ­νη­τικά έργα και ερευ­νη­τι­κές συμ­βά­σεις με ιδιω­τι­κούς φορείς), να μην προ­σλαμ­βά­νο­νται ως ΙΔΟΧ με εφαρ­μογή δια­τά­ξεων ΑΣΕΠ, όπως προ­βλέ­πει πρό­σφατη διάταξη η οποία ενερ­γο­ποι­ή­θηκε τον Μάιο του 2021».

Ρηξι­κέ­λευ­θες προ­τά­σεις κατα­τί­θε­νται για την εξω­στρέ­φεια και διε­θνο­ποί­ηση των ΑΕΙ και το brain gain. Ενδει­κτικά ορί­ζε­ται τα ΑΕΙ να μπορούν να ιδρύουν ξενό­γλωσσα προ­πτυ­χιακά και μετα­πτυ­χιακά προ­γράμ­ματα για Ελληνες και ξένους φοι­τη­τές, με δίδα­κτρα. Στα προ­πτυ­χιακά, τα οποία θα συμπε­ρι­λαμ­βά­νο­νται στο μηχα­νο­γρα­φικό εισα­γω­γής στα ΑΕΙ, θα υπάρ­χουν συγκε­κρι­μέ­νες θέσεις Ελλήνων φοι­τη­τών που θα καλύ­πτο­νται με υπο­τρο­φίες. Τέλος, προ­τεί­νε­ται με εκπρο­σώ­πους Ελληνες καθη­γη­τές του εξω­τε­ρι­κού να δημιουρ­γη­θούν στην Ελλάδα παραρ­τή­ματα γνωστών ξένων ΑΕΙ, για μετα­πτυ­χια­κές σπουδές σε συγκε­κρι­μέ­νες, στρα­τη­γι­κής σημα­σίας επι­στη­μο­νι­κές περιο­χές. «Τα προ­γράμ­ματα θα είναι προ­φα­νώς αγγλό­φωνα, με δίδα­κτρα (τα οποία για τους καλούς Ελληνες φοι­τη­τές θα επι­δο­τού­νται ως υπο­τρο­φίες από τη χώρα μας), και διεθνή στό­χευση προ­σέλ­κυ­σης ξένων φοι­τη­τών καθώς και Ελλήνων 2ης γενιάς», λέει το κείμενο του Τομέα Ανώ­τα­της Παι­δείας της Ν.Δ., προ­σθέ­το­ντας ότι αυτό «θα βοη­θή­σει στο brain gain, δίνο­ντας τη δυνα­τό­τητα σε Ελληνες επι­στή­μο­νες εκτός Ελλάδος να επι­στρέ­ψουν ως διδά­σκο­ντες στα προ­γράμ­ματα αυτά».

Επα­να­θε­σμο­θε­τού­νται Συμ­βού­λια Ιδρύ­μα­τος

Συμ­βού­λια Ιδρύ­μα­τος με επο­πτικό ρόλο, τον πρύτανη να διοικεί το ΑΕΙ και τη Σύγκλητο αρμόδια για ακα­δη­μαϊκά θέματα προ­τεί­νει ως σχήμα διοί­κη­σης των πανε­πι­στη­μίων ο Τομέας Ανώ­τα­της Παι­δείας της Ν.Δ. «Ο πρύ­τα­νης προ­ΐ­στα­ται του ΑΕΙ, το πρυ­τα­νικό συμ­βού­λιο μπορεί να έχει αυξη­μέ­νες αρμο­διό­τη­τες αφού το Συμ­βού­λιο Ιδρύ­μα­τος δια­θέ­τει ουσια­στικό επο­πτικό ρόλο, και η Σύγκλη­τος ασκεί εκτε­λε­στι­κές αρμο­διό­τη­τες με έμφαση στα ακα­δη­μαϊκά θέματα», σημειώ­νει χαρα­κτη­ρι­στικά. Μάλιστα, ο Τομέας στην αρχή της πρό­τα­σής του ξεκα­θα­ρί­ζει ότι «ήδη έχει νομο­θε­τη­θεί με τον νόμο 4692/20 (άρθρα 65-117) το θέμα της διοί­κη­σης των ιδρυ­μά­των καθο­ρί­ζο­ντας τη θητεία των πρυ­τα­νι­κών αρχών και επα­να­φέ­ρο­ντας την εκλογή πρυ­τα­νι­κού συμ­βου­λίου μέσα από ένα ενιαίο σχήμα που εκλέ­γε­ται από τα μέλη ΔΕΠ (και μόνο)».Συγκε­κρι­μένα, όπως ανα­φέ­ρει, «τα Συμ­βού­λια Ιδρύ­μα­τος, ως προ­ε­κλο­γική δέσμευση και με βάση την πρό­σφατη εμπει­ρία κακής δυαρ­χίας με τις πρυ­τα­νι­κές αρχές και τη Σύγκλητο, θα πρέπει να υιο­θε­τη­θούν με δια­χω­ρι­σμέ­νες αρμο­διό­τη­τες και σαφείς ρόλους. Τα Συμ­βού­λια Ιδρύ­μα­τος μπορεί να απο­τε­λού­νται από προ­σω­πι­κό­τη­τες που απο­δε­δειγ­μένα έχουν ένα ιδιαί­τερο ενδια­φέ­ρον για το πανε­πι­στή­μιο, να έχουν συμ­βου­λευ­τικό ρόλο όπως επίσης και να έχουν αυξη­μέ­νες αρμο­διό­τη­τες σε θέματα προ­βο­λής του έργου του πανε­πι­στη­μίου και προ­σέλ­κυ­σης πόρων και δωρεών».

Πιο συγκε­κρι­μένα, για το Συμ­βού­λιο ο Τομέας προ­τεί­νει να υπό­κει­ται σε στο­χο­θε­σία δεικτών επι­τευγ­μά­των κατά τα πρότυπα της Εθνικής Αρχής Ανώ­τα­της Εκπαί­δευ­σης και να υπο­στη­ρί­ζε­ται από χωριστή διοι­κη­τική δομή με αρμο­διό­τη­τες:

• Την επο­πτεία του εσω­τε­ρι­κού ελέγχου (σύμφωνα με το πρό­σφατα θεσμο­θε­τη­μένο νομο­θε­τικό πλαίσιο περί εσω­τε­ρι­κού ελέγχου στον δημόσιο τομέα) του κάθε ιδρύ­μα­τος σχετικά με τη δια­κυ­βέρ­νηση, τη δια­χεί­ριση κιν­δύ­νων, τις δικλί­δες ελέγχου του φορέα, καθώς και την εφαρ­μογή των προ­γραμ­μα­τι­κών συμ­φω­νιών με το υπουρ­γείο Παι­δείας και λοιπούς φορείς.

• Την επο­πτεία της Μονάδας Δια­σφά­λι­σης Ποιό­τη­τας και τη συνερ­γα­σία με την Εθνική Αρχή Ανώ­τα­της Εκπαί­δευ­σης ώστε να δια­σφα­λί­ζε­ται η αντι­κει­με­νι­κό­τητα στις δια­δι­κα­σίες εσω­τε­ρι­κής αξιο­λό­γη­σης.

• Τη γνωμοδοτική-συμβουλευτική συνερ­γα­σία με τη Σύγκλητο σε θέματα στρα­τη­γι­κού σχε­δια­σμού του ιδρύ­μα­τος, προ­σέλ­κυ­σης πόρων και εξω­στρέ­φειας.

• Την επο­πτεία και άσκηση αρμο­διο­τή­των γενικής συνέ­λευ­σης του Νομικού Προ­σώ­που Ιδιω­τι­κού Δικαίου του ΑΕΙ σχετικά με τη δια­χεί­ριση, εκμε­τάλ­λευση και αξιο­ποί­ηση της ακί­νη­της, κινητής και άυλης περιου­σίας του ιδρύ­μα­τος. Βάσει του προη­γου­μέ­νου μοντέ­λου, ο πρύ­τα­νης προ­ΐ­στα­ται του ΑΕΙ, το πρυ­τα­νικό συμ­βού­λιο μπορεί να έχει αυξη­μέ­νες αρμο­διό­τη­τες, αφού το Συμ­βού­λιο Ιδρύ­μα­τος δια­θέ­τει ουσια­στικό επο­πτικό ρόλο, και η Σύγκλη­τος ασκεί εκτε­λε­στι­κές αρμο­διό­τη­τες με έμφαση στα ακα­δη­μαϊκά θέματα. Σύμφωνα με τον Τομέα, «χρήσιμη θα ήταν η υιο­θέ­τηση του θεσμού του γενικού (υπη­ρε­σια­κού) γραμ­μα­τέα του κάθε ιδρύ­μα­τος με επιλογή από το πρυ­τα­νικό συμ­βού­λιο και με καθή­κο­ντα τη μέριμνα για την ομαλή και απο­τε­λε­σμα­τική διοι­κη­τική και οικο­νο­μική λει­τουρ­γία του πανε­πι­στη­μίου και με αρμο­διό­τη­τες ανά­λο­γες με αυτές που προ­βλέ­πει ο ν. 4622/19 για το επι­τε­λικό κράτος».

Επίσης, όπως ανα­φέ­ρει το έγγραφο, «απόψεις που βλέπουν το φως της δημο­σιό­τη­τας για κατάρ­γηση τμη­μά­των και εισα­γωγή φοι­τη­τών σε σχολές και όχι σε τμήματα, επίσης δεν είναι απο­δε­κτές από την πανε­πι­στη­μιακή κοι­νό­τητα».

Η πρόταση για τα εκλε­κτο­ρικά σώματα

Επα­να­θε­σμο­θέ­τηση του συστή­μα­τος που είχε νομο­θε­τη­θεί από την κυβέρ­νηση της Ν.Δ. επί υπουρ­γίας Μ. Γιαν­νά­κου το 2007 προ­τεί­νει ο Τομέας Ανώ­τα­της Παι­δείας. Στο πλαίσιο αυτό θα υπάρξει αύξηση του αριθμού των μελών των εκλε­κτο­ρι­κών σωμάτων. Συγκε­κρι­μένα, βασικά βήματα της προ­τει­νό­με­νης δια­δι­κα­σίας είναι τα εξής:

• Αύξηση του αριθμού των μελών των επι­τρο­πών επι­λο­γής και εξέ­λι­ξης σε 15 ή 12 (ή 9).

• Επα­να­φορά των τριών συνι­στω­σών –καθη­γη­τές από τον Τομέα, από το Τμήμα και εξω­τε­ρι­κοί, δηλαδή από άλλο ΑΕΙ– στις επι­τρο­πές επι­λο­γής και εξέ­λι­ξης, σε ανα­λο­γία 5-5-5 (σύνολο 15 μέλη ΔΕΠ) για μεγάλα τμήματα ή 4-4-4 (σύνολο 12 μέλη ΔΕΠ, ή 3-3-3 στην περί­πτωση 9 μελών ΔΕΠ) στα μικρό­τερα τμήματα, με τους ανα­πλη­ρω­μα­τι­κούς τους. Δηλαδή, το 1/3 της επι­τρο­πής θα προ­έρ­χε­ται από τον Τομέα και θα είναι του ίδιου ή συνα­φούς γνω­στι­κού αντι­κει­μέ­νου σύμφωνα με το μητρώο εσω­τε­ρι­κών εκλε­κτό­ρων, το 1/3 θα προ­έρ­χε­ται έπειτα από κλήρωση από όλους τους υπό­λοι­πους τομείς και το 1/3 έπειτα από κλήρωση από το μητρώο εξω­τε­ρι­κών εκλε­κτό­ρων ίδιου ή συνα­φούς γνω­στι­κού αντι­κει­μέ­νου.

• Συγκρό­τηση των εκλε­κτο­ρι­κών σωμάτων έπειτα από κλήρωση κατά τη διάρ­κεια της συνε­δρί­α­σης της Γ.Σ. Τμή­μα­τος, εφόσον υπάρ­χουν παρα­πάνω από τα απαι­τού­μενα μέλη ΔΕΠ (εσω­τε­ρικά μέλη ή εξω­τε­ρικά μέλη) με το ίδιο γνω­στικό αντι­κεί­μενο βάσει του ΦΕΚ τής υπό κρίση θέσης.

• Σε περί­πτωση που το μητρώο των εσω­τε­ρι­κών μελών της σχολής περι­λαμ­βά­νει λιγό­τερα από τα απαι­τού­μενα μέλη ΔΕΠ με το ίδιο γνω­στικό αντι­κεί­μενο βάσει του ΦΕΚ τής υπό κρίση θέσης, τότε η συμπλή­ρωση των θέσεων θα γίνεται με κλήρωση μεταξύ των μελών με το συγ­γε­νέ­στερο γνω­στικό αντι­κεί­μενο από το ίδιο και όχι από άλλα ΑΕΙ.

• Δυνη­τική (μη υπο­χρε­ω­τική) συμ­με­τοχή ξένων εκλε­κτό­ρων.

• Οι υπο­ψη­φιό­τη­τες, το σύνολο του κρι­νό­με­νου έργου και το πρα­κτικό εκλογής να είναι δημόσια.

• Το εκλε­κτο­ρικό σώμα, εκτός από την εκλογή του υπο­ψη­φίου που επι­λέ­γε­ται για τη θέση, θα πρέπει να κατα­τά­ξει σε σειρά και τον 2ο και τον 3ο υπο­ψή­φιο (εάν υπάρ­χουν), ώστε σε περί­πτωση που μέσα στις νόμιμες προ­θε­σμίες δεν απο­δε­χθεί τον διο­ρι­σμό του ο εκλε­γείς, να καλεί­ται ο 2ος ή ο 3ος, για να μη χάνεται η θέση.

Brain Gain

Για τη δημιουρ­γία ενός ρεύ­μα­τος επι­στρο­φής των Ελλήνων επι­στη­μό­νων που ζουν στο εξω­τε­ρικό, η πρόταση του Τομέα Ανώ­τα­της Παι­δείας περι­λαμ­βά­νει τα εξής:

• Απε­λευ­θέ­ρωση των αμοιβών τους από το ενιαίο μισθο­λό­γιο. Κανένας αξιό­λο­γος ειδι­κευ­μέ­νος επι­στή­μο­νας δεν θα επι­στρέ­ψει στην Ελλάδα για να εργα­σθεί σε ερευ­νη­τικό πρό­γραμμα ή και για να φέρει δικό του πρό­γραμμα αν γίνει υπάλ­λη­λος ΙΔΟΧ με ενιαίο μισθο­λό­γιο (12 μισθοί ετησίως και όχι 14) με καθαρές μηνιαίες απο­δο­χές περίπου 1.000-1.200 ευρώ, δηλαδή όσα χρήματα δίνο­νται σε οποιον­δή­ποτε άλλο δημόσιο υπάλ­ληλο σύμφωνα μόνο με τα τυπικά και όχι τα ουσια­στικά προ­σό­ντα. Η εναλ­λα­κτική λύση, δηλαδή η αμοιβή του μέσω έναρξης ελευ­θε­ρίου επαγ­γέλ­μα­τος, όχι μόνο δεν θα του δώσει πολύ περισ­σό­τερα έσοδα, αλλά ταυ­τό­χρονα εμπλέ­κει τον νέο επι­στή­μονα στα αχρεί­α­στα γρα­νά­ζια της γρα­φειο­κρα­τίας (απόδοση ΦΠΑ, κατα­βολή τέλους επι­τη­δεύ­μα­τος, ανα­ζή­τηση επαγ­γελ­μα­τι­κής στέγης, λογιστή κ.λπ.).

• Δυνα­τό­τητα σε Ελληνες επι­στή­μο­νες εντός και εκτός Ελλάδος, κατό­χους διδα­κτο­ρι­κού με ανα­γνω­ρι­σμένο ερευ­νη­τικό έργο (διε­πι­στη­μο­νι­κές ομάδες) να δημιουρ­γούν δομές που να μπορούν να προ­τεί­νουν και να λει­τουρ­γούν ένα μετα­πτυ­χιακό πρό­γραμμα σπουδών σε ένα αντι­κεί­μενο της ειδι­κό­τη­τάς τους.

• Λει­τουρ­γία θερινών/χει­με­ρι­νών σχο­λείων και ταχύρ­ρυθ­μων προ­γραμ­μά­των εκμά­θη­σης σύγ­χρο­νων δεξιο­τή­των (μεταξύ άλλων, για το περι­βάλ­λον, τις ψηφια­κές τεχνο­λο­γίες, τον πολι­τι­σμό, τον πρω­το­γενή τομέα), ελλη­νό­φω­νων ή ξενό­γλωσ­σων. Τα προ­γράμ­ματα θα οργα­νώ­νο­νται από ένα ΑΕΙ ή με συνερ­γα­σία ΑΕΙ και με δυνα­τό­τητα οι συνερ­γα­σίες αυτές να γίνο­νται και με ιδρύ­ματα του εξω­τε­ρι­κού.

• Δημιουρ­γία θεσμού χρη­μα­το­δό­τη­σης ανταλ­λα­γών φοι­τη­τών καθώς και υπο­στή­ριξη των sabbatical years στην Ελλάδα (δημιουρ­γία συν­θη­κών επι­κοι­νω­νίας και ώσμωσης, κοινά PhDs, δια­δι­κτυακά μετα­πτυ­χιακά μαθή­ματα κ.λπ.).

Πηγή kathimerini.gr

Από­στο­λος Λακασάς