Ηλίας Τσέρκης – Ενημερωτικό σημείωμα σχετικά με το νέο στέλεχος «Όμικρον» της covid-19

Το νέο στέ­λε­χος ταυ­το­ποι­ή­θηκε για πρώτη φορά σε δείγ­ματα ασθενών με COVID-19 που συλ­λέ­χθη­καν στις 11 Νοεμ­βρίου 2021 στη Μπο­τσουάνα. Πολύ σύντομα ταυ­το­ποι­ή­θηκε και στη Νότια Αφρική, καθώς και σε έναν εμβο­λια­σμένο ταξι­διώτη που είχε επι­στρέ­ψει στο Χονγκ Κονγκ μετά από ταξίδι στη Νότια Αφρική, το χρονικό διά­στημα 22 Οκτω­βρίου με 11 Νοεμ­βρίου 2021.

Ο Παγκό­σμιος Οργα­νι­σμός Υγείας ονόμασε το νέο στέ­λε­χος Β.1.1.529 “Όμικρον” και το χαρα­κτή­ρισε “στέ­λε­χος ανη­συ­χίας”. Το νέο στέ­λε­χος εμφα­νί­ζει ένα ιδιαί­τερα ανη­συ­χη­τικό προφίλ 32 μεταλ­λά­ξεων στα γονίδια της πρω­τε­ΐ­νης – ακίδας S που χρη­σι­μο­ποιεί ο ιός προ­κει­μέ­νου να εισβάλ­λει στα ανθρώ­πινα κύτταρα. Επίσης, από πρώιμες παρα­τη­ρή­σεις δείχνει να έχει ρυθμό μετά­δο­σης πεντα­πλά­σιο της κυρί­αρ­χης παραλ­λα­γής. Ο αριθμός και το είδος των μεταλ­λά­ξεων αυτών προ­κα­λούν προ­βλη­μα­τι­σμό στη διεθνή επι­στη­μο­νική κοι­νό­τητα.

Όλες οι παραλ­λα­γές καθί­στα­νται μετα­δο­τι­κό­τε­ρες μέσω μεταλ­λά­ξεων στην πρω­τε­ΐνη ακίδα – spike και κυρίως σε ένα τμήμα της την RBD, εκεί δηλαδή που γίνεται η σύνδεση του ιού με το κύτταρο του ανθρώ­που και επι­τυγ­χά­νε­ται η είσοδος του ιού.

Οι μεταλ­λά­ξεις του στε­λέ­χους Όμικρον φαί­νε­ται ότι αλλά­ζουν το σχήμα της πρω­τε­ΐ­νης ακίδας, την οποία στο­χεύ­ουν τα εμβόλια. Αν επι­βε­βαιω­θεί η παρα­πάνω πιθα­νό­τητα, τότε συνε­πά­γε­ται ότι πιθανώς ο ιός να απο­φύ­γει την εξου­δε­τέ­ρωση από τα αντι­σώ­ματα των εμβο­λίων.

Ιδιαί­τερα ανη­συ­χη­τικά είναι τα επι­δη­μιο­λο­γικά στοι­χεία από τα δεδο­μένα αλλη­λού­χι­σης του γονι­διώ­μα­τος του SARS-CoV-2 στα κρού­σματα της Νότιας Αφρικής, όπου φαί­νε­ται ότι το νέο στέ­λε­χος Β.1.1.529 επι­κρα­τεί

του στε­λέ­χους Δέλτα. Πρό­σφα­τες συρροές κρου­σμά­των COVID-19 σε περιο­χές της Νότιας Αφρικής απο­δί­δο­νται σχεδόν εξ’ ολο­κλή­ρου στο νέο στέ­λε­χος Όμικρον. Επι­δη­μιο­λο­γικά μοντέλα εκτί­μη­σης κιν­δύ­νου αφού έλαβαν όλα τα ανωτέρω υπόψη προ­βλέ­πουν ότι το στέ­λε­χος Όμικρον έχει σαφές πλε­ο­νέ­κτημα ταχείας επι­κρά­τη­σης έναντι του στε­λέ­χους Δέλτα.

Αυτό που μας ενδια­φέ­ρει στις παραλ­λα­γές, εάν επι­κρα­τή­σουν είναι:

1. Η μετα­δο­τι­κό­τητα τους – Η Αlpha ήταν διπλά­σια μετα­δο­τική σε σχέση με τον αρχικό τύπο και η Delta διπλά­σια μετα­δο­τική της Alpha.

2. H λοι­μο­γό­νος δράση – Η Alpha προ­κα­λούσε περίπου 35% περισ­σό­τε­ρες δευ­τε­ρο­γε­νείς λοι­μώ­ξεις και συχνό­τερα το περί­φημο υπερ­φλεγ­μο­νώ­δες σύν­δρομο – CRS.

Το νέο στέ­λε­χος Όμικρον του SARS-CoV-2 εγείρει σοβαρές ανη­συ­χίες ως προς το δυνα­μικό μετά­δο­σης, επα­να­λοί­μω­ξης καθώς και δια­φυ­γής της προ­στα­σίας που προ­σφέ­ρουν τα εμβόλια. Σαφή δεδο­μένα σε σχέση με τα ανωτέρω θα είναι δια­θέ­σιμα εντός των επό­με­νων τριών – τεσ­σά­ρων εβδο­μά­δων.

Η Αlpha και η Delta χρειά­στη­καν περίπου 8-12 εβδο­μά­δες για να επι­κρα­τή­σουν. Εφόσον το Όμικρον είναι περισ­σό­τερο μετα­δο­τικό στέ­λε­χος εκτι­μά­ται ότι θα χρεια­στεί ο μισός χρόνος. Υπομονή σε λίγο χρόνο θα γνω­ρί­ζουμε περισ­σό­τερα.

Η λοι­μο­γό­νος δράση του στε­λέ­χους Όμικρον θα απαι­τή­σει περισ­σό­τερο χρόνο για να δια­φα­νεί, διότι απαι­τού­νται μελέτες σύγκρι­σης. Οποια­δή­ποτε πρό­βλεψη είναι επι­σφα­λής και βια­στική.

Τα πρώτα δεδο­μένα πάντως από τη Νότια Αφρική δεί­χνουν ότι αυτή τη στιγμή το 65% των περι­στα­τι­κών που νοση­λεύ­ο­νται με το στέ­λε­χος

Όμικρον είναι ανεμ­βο­λί­α­στοι ενώ το 35% έχει κάνει του­λά­χι­στον 1 δόση των εμβο­λίων, γεγονός που δείχνει ότι τα εμβόλια μπορεί να περιο­ρί­σουν τον κίνδυνο νοση­λείας.

Επι­πλέον, δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι αυτή τη στιγμή το ποσοστό εμβο­λια­στι­κής κάλυψης στη Νότια Αφρική είναι μόλις 24%, επο­μέ­νως είναι δύσκολο να απο­φαν­θούμε σχετικά με τη μολυ­σμα­τι­κό­τητα του στε­λέ­χους.

Επι­στή­μο­νες από τις ΗΠΑ υπο­στή­ρι­ξαν ωστόσο ότι και άλλα στελέχη είχαν θεω­ρη­θεί περισ­σό­τερο μολυ­σμα­τικά από το Δέλτα όταν εντο­πί­στη­καν για πρώτη φορά, ωστόσο αργό­τερα απο­δεί­χθηκε ότι έχουν χαμη­λό­τερη μολυ­σμα­τι­κό­τητα.

Τα εμβόλια παρα­μέ­νουν το καλύ­τερο μέσο προ­στα­σίας στη μάχη κατά του στε­λέ­χους Όμικρον.

Αν και αρκετοί επι­στή­μο­νες υπο­στη­ρί­ζουν ότι το κλεί­σιμο των συνόρων απο­τε­λεί καλή προ­σέγ­γιση για τον περιο­ρι­σμό εξά­πλω­σης νέων στε­λε­χών, άλλοι εκτι­μούν ότι είναι ήδη πολύ αργά και επο­μέ­νως το μέτρο αυτό είναι πλέον άχρηστο, καθώς έχει ήδη εντο­πι­στεί σε πάνω από 20 χώρες.

Όταν ένας ιός έχει πλέον ανι­χνευ­θεί σε αρκετές χώρες, είναι πλέον αργά για την εφαρ­μογή μέτρων όπως το κλεί­σιμο των συνόρων. Η εξά­πλωση του στε­λέ­χους δεν μπορεί να περιο­ρι­στεί πλέον από αυτό το μέτρο.

Κατά συνέ­πεια, το καλύ­τερο μέτρο που έχουμε αυτή τη στιγμή για την πρόληψη της εμφά­νι­σης νέων στε­λε­χών καθώς και την πρόληψη των νοση­λειών είναι ο εμβο­λια­σμός.

Όπως είδαμε και με το στέ­λε­χος Δέλτα, ο μεγα­λύ­τε­ρος αριθμός περι­στα­τι­κών δεν μετα­φρά­στηκε σε αυξη­μένο αριθμό νοση­λειών σε περιο­χές με υψηλή εμβο­λια­στική κάλυψη.

Επι­πλέον, η αύξηση των εμβο­λια­σμών στις ανα­πτυσ­σό­με­νες χώρες πρέπει να απο­τε­λέ­σει προ­τε­ραιό­τητα των ανε­πτυγ­μέ­νων κρατών και των διεθνών οργα­νι­σμών. Η πλειο­ψη­φία των επι­στη­μό­νων σημειώ­νει ότι ακόμα και στην πιθα­νό­τητα επι­βε­βαί­ω­σης των πλέον δυσμε­νών σενα­ρίων, δεν θα επι­στρέ­ψουμε στην αρχική κατά­σταση της παν­δη­μίας.

Σε αυτό το πλαίσιο, κρί­νε­ται ακόμα πιο ανα­γκαίος ο εμβο­λια­σμός με την τρίτη ανα­μνη­στική δόση για την επί­τευξη της μέγι­στης προ­στα­σίας από τη σοβαρή νόσο COVID-19, καθώς και η συνεχής επα­γρύ­πνηση για τον έγκαιρο εντο­πι­σμό και απο­μό­νωση των κρου­σμά­των προ­κει­μέ­νου να ανα­κο­πεί η αλυσίδα μετά­δο­σης.

ΘΕΡΑΠΕΙΕΣ ΓΙΑ ΤΟ ΣΤΕΛΕΧΟΣ ΟΜΙΚΡΟΝ

Μελέτες έχουν δείξει ότι τα αντι­ι­ικά χάπια δεν έχουν μειω­μένη απο­τε­λε­σμα­τι­κό­τητα στην αντι­με­τώ­πιση στε­λε­χών που φέρουν μεταλ­λά­ξεις στην πρω­τε­ΐνη ακίδα.

Γνω­ρί­ζουμε σήμερα ότι οι περισ­σό­τε­ρες μεταλ­λά­ξεις που οδηγούν σε νέα στελέχη εντο­πί­ζο­νται συνήθως στις πρω­τε­ΐ­νες που χρη­σι­μο­ποιεί ο ιός για να μολύνει τα κύτταρα του ανθρώ­που. Το φαι­νό­μενο αυτό έχει παρα­τη­ρη­θεί στο παρελ­θόν και σε άλλους ιούς, όπως για παρά­δειγμα στον ιό της γρίπης. Στον ιό αυτό, οι πρω­τε­ΐ­νες που παρου­σιά­ζουν συχνό­τερα μεταλ­λά­ξεις είναι οι Η και Ν.

Ωστόσο, τα αντι­ι­ικά χάπια παρεμ­βαί­νουν σε άλλους μηχα­νι­σμούς του ιού ανε­ξάρ­τη­τους από την πρω­τε­ΐνη ακίδα, επο­μέ­νως η απο­τε­λε­σμα­τι­κό­τητά τους δεν επη­ρε­ά­ζε­ται πιθανώς από τις παρα­πάνω μεταλ­λά­ξεις.

Τέλος, προ­κει­μέ­νου να περιο­ρί­σουμε τον κίνδυνο μόλυν­σης με τον στέ­λε­χος Όμικρον αρκεί να ακο­λου­θή­σουμε τα παρα­κάτω απλά μέτρα:

· Εμβο­λια­σμός με ενι­σχυ­τι­κές δόσεις (για όποιους κρί­νε­ται απα­ραί­τητο)

· Σωστή χρήση της μάσκας που εφαρ­μό­ζει σωστά στο πρόσωπο

· Πλύσιμο των χεριών

· Κοι­νω­νική απο­στα­σιο­ποί­ηση

· Αποφυγή συνω­στι­σμών

 

Ηλίας Ι. Τσέρκης

Ιατρός Παθο­λό­γος

 

Πρό­ε­δρος Ιατρι­κού Συλ­λό­γου Ρόδου

 

Πρό­ε­δρος Τομέα Πρω­το­βάθ­μιας Φρο­ντί­δας Υγείας και Νησιω­τι­κό­τη­τας Ινστι­τού­του Επι­στη­μο­νι­κών Ερευνών Πανελ­λη­νίου Ιατρι­κού Συλ­λό­γου.