«Η ψυχική υγεία πρέπει να αντιμετωπίζεται ισότιμα με τη σωματική υγεία»

«Μήπως σήμερα είσαι ψυχικά ασθενής;» «Σήμερα νιώθω καλά, όμως μήπως είσαι εσύ ψυχικά ασθενής; Πώς νιώθεις; Μήπως κάθεται ένας βαρύς ψυχο­λο­γι­κός φόρτος στους ώμους σου και σου αφαιρεί από τη χαρά της μέρας; Αν συμ­βαί­νει κάτι τέτοιο, τότε ίσως να είναι καλύ­τερο να μείνεις για λίγο στο σπίτι, ή αν αυτό δεν γίνεται τότε του­λά­χι­στον να μην πιάσεις στα χέρια σου τιμόνι μέχρι να σου φύγει η ψυχική δυσφο­ρία. Καλό θα είναι να επι­κοι­νω­νή­σεις και με κάποιο Κέντρο Ημέρας για ψυχο­λο­γική υπο­στή­ριξη».

Για αρκετό κόσμο ο φαντα­στι­κός αυτός διά­λο­γος μπορεί να φαί­νε­ται αστείος ή για άλλους να αγγίζει τα όρια της γελοιό­τη­τας, όμως πια το ψυχικό νόσημα ανα­γνω­ρί­ζε­ται ως μια κατά­σταση με δεκάδες δια­βαθ­μί­σεις και που μπορεί να εκδη­λω­θεί στον κάθε άνθρωπο, ανά πάσα στιγμή της ημέρας ή της νύχτας. Σε μια τέτοια κατά­σταση οι νοη­τι­κές, αλλά και οι σωμα­τι­κές λει­τουρ­γίες υφί­στα­νται σοβαρές πιέσεις με απο­τέ­λε­σμα η κοι­νω­νική – λογική συμπε­ρι­φορά του ανθρώ­που να παύει για λίγο να ανα­γνω­ρί­ζε­ται ως φυσιο­λο­γική.

Αν το ζητού­μενο για το σώμα του ανθρώ­που είναι η καλή λει­τουρ­γία, τότε για τη ψυχή του είναι η χαρά κι αυτός υπο­τί­θε­ται είναι ο στόχος της κάθε ημέρας. Με όλα τα προη­γού­μενα ως δεδο­μένα, η παγκό­σμια ημέρα Ψυχικής Υγείας, όπως θα τιμηθεί την προσεχή Κυριακή 10 Οκτω­βρίου, αποκτά πια νέο περιε­χό­μενο.

«Η ψυχική υγεία πρέπει να αντι­με­τω­πί­ζε­ται ισότιμα με τη σωμα­τική υγεία», δήλωσε προς τη «δημο­κρα­τική» ο ψυχί­α­τρος δρ. Ανα­στά­σιος Πλατής και στη διάρ­κεια μιας μακράς συζή­τη­σης ανέλυσε με γλα­φυ­ρό­τητα τον τρόπο με τον οποίο η νέα καθη­με­ρι­νό­τητα επι­βα­ρύ­νει καθο­ρι­στικά και με διάρ­κεια τη ψυχική υγεία των πολιτών:

«Παρα­κο­λου­θούμε τον αντί­κτυπο που έχει η παν­δη­μία στους ανθρώ­πους σε όλο τον κόσμο. Ο φόβος της μετά­δο­σης σε συν­δυα­σμό με τις υγειο­νο­μι­κές, οικο­νο­μι­κές και κοι­νω­νι­κές συν­θή­κες έχει πολ­λα­πλα­σιά­σει εκθε­τικά την ψυχική δυσφο­ρία. Αυτό οδηγεί σ’ ένα πραγ­μα­τικό σύν­δρομο, το οποίο χαρα­κτη­ρί­ζε­ται από ένα επι­κίν­δυνο μείγμα κλι­νι­κού κιν­δύ­νου και κοι­νω­νι­κής αβε­βαιό­τη­τας που με τη σειρά του ευθύ­νε­ται για τη σημα­ντική αύξηση των νέων περι­πτώ­σεων ψυχικής δυσφο­ρίας».

Με λίγα λόγια, αυτό που επι­ση­μαί­νει ο δρ. Ανα­στά­σιος Πλατής είναι ότι «η παν­δη­μία ενί­σχυσε τον αντί­κτυπο των προ­ϋ­παρ­χου­σών ψυχικών δια­τα­ρα­χών και ευνόησε την εμφά­νιση νέων περι­πτώ­σεων ψυχικών δια­τα­ρα­χών και δυστυ­χίας, συμ­βάλ­λο­ντας έτσι στην άμεση αύξηση της νοση­ρό­τη­τάς τους».

Οι περισ­σό­τερο ευά­λω­τοι να επη­ρε­α­στούν απ’ όλα αυτά είναι οι έφηβοι, τα παιδιά και οι ηλι­κιω­μέ­νοι, χωρίς ωστόσο να εξαι­ρού­νται οι υπό­λοι­πες ηλι­κια­κές ομάδες.

Ανάγκη για παιδεία και δομές καθη­με­ρι­νής  ψυχικής υγείας

«Η δια­τή­ρηση της καλής ψυχικής υγείας θα πρέπει να εντα­χθεί στο εκπαι­δευ­τικό σύστημα και μάλιστα με πρώτο μάθημα εκείνο της επι­κοι­νω­νίας. Θα σας φέρω ένα παρά­δειγμα: Στη Λωζάνη, όπου υπη­ρέ­τησα για πολλά χρόνια, είχαμε στα νηπια­γω­γεία δρα­στη­ριό­τη­τες που προ­ά­γουν την επι­κοι­νω­νία ως θεμέλιο της καλής ψυχικής υγείας. Έτσι, καλού­σαμε τα νήπια να ρίχνουν το ένα στο άλλο μια μικρή μπάλα. Στην αρχή τα παρα­κο­λου­θού­σαμε στον τρόπο με τον οποίο είχαν μάθει από το σπίτι και μετά τους διδά­σκαμε ότι τη μπάλα δεν την πετάμε βίαια στο φίλο ή στη φίλη μας, αλλά τη ρίχνουμε προς το σημείο όπου είναι εύκολο να την πιάσει».

Με τα λόγια αυτά και πολλά άλλα ο δρ. Ανα­στά­σιος Πλατής εξήγησε ότι το μάθημα της ψυχικής υγείας στα σχολεία είναι πια απα­ραί­τητο και δεν έχει σχέση με τον νέο θεσμό του σχο­λι­κού συμ­βού­λου ψυχικής υγείας.

Ο δρ. Ανα­στά­σιος Πλατής είναι ο επι­στη­μο­νι­κός υπεύ­θυ­νος και πρό­ε­δρος του δ.σ. της Εται­ρείας Ανά­πτυ­ξης Κοι­νο­τι­κών Υπη­ρε­σιών Ψυχικής Υγείας Παιδιών και Ενη­λί­κων ‘Πανάκεια’. Η μη κερ­δο­σκο­πική αυτή εται­ρεία φέτος συμπλη­ρώ­νει 18 χρόνια δράσης στη Ρόδο και υπό την ομπρέλα της έχει τον ξενώνα ψυχο­κοι­νω­νι­κής απο­κα­τά­στα­σης χρονίων ψυχικά ασθενών «Μελίτη», τα προ­στα­τευ­μένα δια­με­ρί­σματα «Αργο­λίδα» και «Εν πλώ», το κέντρο ημε­ρή­σιας φρο­ντί­δας ασθενών με άνοια «Αρσινόη», καθώς και μια μακριά σειρά δράσεων παροχής υπη­ρε­σιών ψυχικής υγείας (ιατρείο μνήμης, θερα­πεία ασθενών με άνοια, Πανά­κεια κατ’ οίκον κλπ) για όλες τις ηλικίες.

«Χρεια­ζό­μα­στε περισ­σό­τε­ρες δομές για να καλύ­ψουμε τις ανάγκες όλων των ηλικιών της κοι­νω­νίας. Τέτοιες δομές προ­ά­γουν την ανά­καμψη, την υγεία, τη ψυχική ευη­με­ρία και την κοι­νω­νική λει­τουρ­γι­κό­τητα» τονίζει ο ίδιος και την ανάγκη αυτή την απευ­θύ­νει προς κάθε κατεύ­θυνση. Μάλιστα, μόλις προ ημερών είχε συνά­ντηση με τον περι­φε­ρειάρχη Γιώργο Χατζη­μάρκο για το θέμα της ίδρυσης στις παλιές εγκα­τα­στά­σεις του «Δήμητρα» (πλάι στο περι­φε­ρειακό φυτώριο) ενός κέντρου φιλο­ξε­νίας ηλι­κιω­μέ­νων με άνοια ή κι άλλων συναφών προ­βλη­μά­των.

Ο ξενώνας «Μελίτη»

ως παρά­δειγμα καλής πρα­κτι­κής

Ο ξενώνας «Μελίτη» στε­γά­ζε­ται σ’ ένα ανα­σκευα­σμένο μικρό ξενο­δο­χείο που βρί­σκε­ται στο δημο­τικό δια­μέ­ρι­σμα Αρχαγ­γέ­λου και λει­τουρ­γεί εκεί από το έτος 2005. Σε αυτόν φιλο­ξε­νού­νται 15 άτομα με χρόνια ψυχική δια­τα­ραχή και με στόχο τη στα­διακή τους απο­θε­ρα­πεία και την επα­νέ­νταξή τους στην παρα­γω­γική κοι­νω­νία.

«Πρό­κει­ται για μία από τις τρεις δομές που υπάρ­χουν και λει­τουρ­γούν σήμερα στην Ελλάδα και για το έργο μας αυτό είμαστε πολύ υπε­ρή­φα­νοι», τόνισε ο δρ. Ανα­στά­σιος Πλατής και μάλιστα πρό­σθεσε ότι «μεταξύ των ανθρώ­πων που βοή­θη­σαν καθο­ρι­στικά ώστε να δημιουρ­γη­θεί η σημα­ντική αυτή δομή είναι ο εκδότης της εφη­με­ρί­δας «δημο­κρα­τική» κ. Βασίλης Αθα­να­σίου, τον οποίο και θα ευχα­ρι­στούμε πάντα».

Φιλο­ξε­νού­με­νοι στον ξενώνα αρχικά ήταν απο­κλει­στικά Δωδε­κα­νή­σιοι με επώ­δυ­νες ψυχικές δια­τα­ρα­χές. Ακο­λού­θως, με την απο­θε­ρα­πεία των ανθρώ­πων αυτών, ο «Μελίτη» άρχισε να φιλο­ξε­νεί και πρόσωπα από τα ψυχια­τρικά νοσο­κο­μεία της υπό­λοι­πης Ελλάδας. Ο στόχος του είναι διπλός:

Αφενός, λει­τουρ­γεί ως ένας ενδιά­με­σος σταθμός μεταξύ οποιασ­δή­ποτε ψυχια­τρι­κής κλι­νι­κής και επα­νέ­ντα­ξης στην κοι­νω­νία. Εξερ­χό­με­νος από την κλινική ο «ασθενής» φιλο­ξε­νεί­ται στον ξενώνα, όπου αρχίζει να αποκτά μεγα­λύ­τερη αυτο­πε­ποί­θηση για τις κοι­νω­νι­κές του δεξιό­τη­τες. Παρα­μέ­νει εκεί δύο έως τρία χρόνια. Μαθαί­νει να είναι κύριος του εαυτού του, να λει­τουρ­γεί με υπευ­θυ­νό­τητα, ανε­ξαρ­τη­σία και χωρίς επι­τή­ρηση τα βράδια. Στην ολο­κλή­ρωση αυτού του κύκλου, ανα­λαμ­βά­νει πια εξο­λο­κλή­ρου την ευθύνη της ζωής μέσα από ένα «Προ­στα­τευ­μένο Δια­μέ­ρι­σμα» στο οποίο παρα­μέ­νει μόνο για λίγες εβδο­μά­δες ή μήνες. Βγαί­νο­ντας από κει, έχει ετοι­μό­τητα να ξεκι­νή­σει και πάλι τη ζωή που είχε κάποτε.

Αφε­τέ­ρου, ο ξενώνας «Μελίτη», όπως και οι αντί­στοι­χες δομές φέρνουν την κοι­νω­νία πιο κοντά στους ανθρώ­πους που ταλαι­πω­ρή­θη­καν από κάποιο ψυχικό νόσημα και απε­νο­χο­ποιούν από τον κοινό νου τα νοσή­ματα που φέρουν βαριά ονόματα, όπως «σχι­ζο­φρέ­νεια». Η θερα­πεία είναι πλήρης και τα πρόσωπα αυτά βοη­θού­νται στο να βρουν δουλειά και να απα­σχο­λη­θούν με τα ίδια εργα­σιακά δικαιώ­ματα, όπως θα είχε εκείνος που κάποτε είχε περάσει ιλαρά, γρίπη, ή κορω­νοϊό.