Οι νέες τεχνολογίες και οι αλλαγές στην εκπαιδευτική διαδικασία-Το επίκαιρο βιβλίο της Τσαμπίκας Καράκιζα

Βιβλιο­πα­ρου­σί­αση: «Κοι­τά­ζο­ντας την οθόνη, αγγί­ζο­ντας τα πλήκτρα: Μετα­τρο­πές της παι­δα­γω­γι­κής σχέσης στο δικτυω­μένο περι­βάλ­λον» της Τσα­μπί­κας Καρά­κιζα (Παπα­ζήση)

Γράφει η Τερέζα Για­κου­μά­του*

Πολλές έρευνες είναι κατα­δι­κα­σμέ­νες στη λήθη της σκόνης των βιβλιο­θη­κών. Εκείνες πάλι που έχουν συλ­λη­φθεί από ανήσυχα μυαλά, με μια διο­ρα­τι­κό­τητα που σε κάνει να ανα­ρω­τιέ­σαι, περι­μέ­νουν απλώς την κατάλ­ληλη στιγμή για να γίνουν η πυξίδα μας σε μια δύσκολη και πολυ­δαί­δαλη δια­δρομή.

Ένα τέτοιο βιβλίο είναι της συνο­δοι­πό­ρου στις νέες τεχνο­λο­γίες Τσα­μπί­κας Καρά­κιζα με τίτλο «Κοι­τά­ζο­ντας την οθόνη. Αγγί­ζο­ντας τα πλήκτρα: Μετα­τρο­πές της παι­δα­γω­γι­κής σχέσης στο δικτυω­μένο περι­βάλ­λον» των εκδό­σεων Παπα­ζήση. Η Τσα­μπίκα μας φιλο­δω­ρεί συχνά με κείμενά της στο δια­δί­κτυο με μια ιδιαί­τερη διεισ­δυ­τική ματιά και γραφή που σε παίρνει από το χέρι και σε βγάζει βόλτα στις δια­δρο­μές που ακο­λου­θεί η συγ­γρα­φέας είτε αυτές είναι στις εσχα­τιές του Αιγαίου –όταν το διέπλεε ως σχολική σύμ­βου­λος– είτε τώρα, στα προ­κε­χω­ρη­μένα φυλάκια του ελλη­νι­σμού στην ξενιτιά.

Το βιβλίο αυτό είναι, λοιπόν, καρπός ενός έρωτα με τη σχολική τάξη. Σε αυτό κατα­γρά­φε­ται η εμπει­ρία της συγ­γρά­φου­σας για τη δυνα­μική των σχέσεων που ανα­πτύσ­σο­νται εντός των τειχών των τάξεων και κυρίως το πώς αυτές μετα­βάλ­λο­νται όταν υπει­σέρ­χο­νται οι τεχνο­λο­γίες επι­κοι­νω­νίας. Κατά τις περιό­δους ανα­στο­λής των σχο­λείων πολλές φορές ανα­τρέ­ξαμε στα κεφά­λαια του βιβλίου της καθώς περι­λαμ­βά­νει πολλές ενδια­φέ­ρου­σες ανα­φο­ρές στο ζήτημα της επι­κοι­νω­νίας και ειδικά της μη λεκτι­κής και στη σημασία της για τη σχέση δασκάλου-μαθητή.

Στην πρώτη περίοδο ανα­στο­λής, τον Μάρτιο του 2020, η εκπαι­δευ­τική κοι­νό­τητα βίωσε ένα σοκ. Χρειά­στηκε να γίνει μια απότομη μετά­βαση σε ηλε­κτρο­νικά περι­βάλ­λο­ντα επι­κοι­νω­νίας με τα οποία η πλειο­ψη­φία δεν ήταν εξοι­κειω­μένη. Μετά την αρχική αντι­με­τώ­πιση των τεχνι­κών προ­βλη­μά­των ανα­δύ­θηκε το ζήτημα της μετα­βο­λής της παι­δα­γω­γι­κής σχέσης. Κι εδώ η Τσα­μπίκα μας βοήθησε μέσα από τις παρα­τη­ρή­σεις της για τη λει­τουρ­γία της σχο­λι­κής τάξης. Η πρώτη περί­ο­δος ανα­στο­λής είχε κατά κάποιον τρόπο ένα πλε­ο­νέ­κτημα καθώς οι διδά­σκο­ντες είχαν εδραιώ­σει μια σχέση γνω­ρι­μίας με τους μαθητές τους. Στη δεύτερη περίοδο ανα­στο­λής, τον Νοέμ­βριο του 2020, οι εκπαι­δευ­τι­κοί δεν είχαν προ­λά­βει να γνω­ρί­σουν τους μαθητές τους και να εδραιώ­σουν μια παι­δα­γω­γική σχέση. Οι μάσκες δεν διευ­κό­λυ­ναν την επι­κοι­νω­νία μέσα στην τάξη.

Το πλαίσιο της σχο­λι­κής τάξης, αναλ­λοί­ωτο στους αιώνες, μετα­βλή­θηκε βίαια λόγω της ανα­στο­λής της λει­τουρ­γίας των σχο­λι­κών μονάδων. Οι σχέσεις και οι αλλη­λε­πι­δρά­σεις εντός των τάξεων επα­να­προσ­διο­ρί­στη­καν εν μια νυκτί. Οι καθη­γη­τές βρέ­θη­καν σε ένα ανοί­κειο περι­βάλ­λον σε μια παρά­ξενη εικο­νική αίθουσα να απευ­θύ­νο­νται σε αόρα­τους παρευ­ρι­σκό­με­νους αφού ειδικά οι έφηβοι, πιθανώς λόγω της συστο­λής τους, περι­φρού­ρη­σαν τον ιδιω­τικό τους χώρο και προ­τί­μη­σαν να δια­τη­ρή­σουν κλει­στές τις κάμερες τους. Καθώς η επι­κοι­νω­νία δια­με­σο­λα­βή­θηκε από τις εφαρ­μο­γές τηλε­δια­σκέ­ψεων γίναμε όλοι ομι­λού­σες κεφαλές.

Στο κεφά­λαιο «Διδα­σκα­λία χωρίς βλέμ­ματα» δια­βά­ζουμε: «Ωστόσο τώρα ο δάσκα­λος φαί­νε­ται να μιλάει στο κενό, οι μαθητές κοιτούν τις οθόνες. Δεν έχει τη δυνα­τό­τητα να πάρει σήματα ανα­τρο­φο­δό­τη­σης από τα πρόσωπά τους, ρυθ­μι­στικά για την συμπε­ρι­φορά του. Στις επα­να­λαμ­βα­νό­με­νες ερω­τή­σεις του “το Κατα­λά­βατε; Πείτε μου” δεν παίρνει πλέον ομα­δι­κές απα­ντή­σεις, πράγμα που ξενίζει το δάσκαλο, του καταρ­γεί το ακρο­α­τή­ριο, κι όπως θα δούμε παρα­κάτω, τον πλη­γώ­νει».

Τι συμ­βαί­νει λοιπόν όταν ο ρόλος του εκπαι­δευ­τι­κού που παρα­δο­σιακά είναι πρω­τα­γω­νι­στι­κός μετα­βάλ­λε­ται; Ο εκπαι­δευ­τι­κός μετα­τρέ­πε­ται σε σκη­νο­θέτη μιας παρά­στα­σης που θα προ­βάλ­λε­ται σε οθόνες και όχι απα­ραί­τητα υπο­λο­γι­στών αφού αρκετοί μαθητές παρα­κο­λου­θούν από τα κινητά τους. Η συγ­γρα­φέας σημειώ­νει: «Φαί­νε­ται πως η αόρατη ανα­τρο­φο­δο­τική αλυσίδα που συνδέει τα βλέμ­ματα δασκά­λου μαθητή είναι ο βασι­κό­τε­ρος συντη­ρη­τής της παι­δα­γω­γι­κής σχέσης»

Οι έμπει­ροι με τις Τεχνο­λο­γίες της Πλη­ρο­φο­ρίας και της Επι­κοι­νω­νίας εκπαι­δευ­τι­κοί άδραξαν την ευκαι­ρία να εμπλου­τί­σουν το μάθημά τους με παρου­σιά­σεις, προ­βο­λές βίντεο και πολυ­με­σι­κές εφαρ­μο­γές. Κι ενώ περί­με­ναν ενθου­σιώδη αντα­πό­κριση του κοινού τους εισέ­πρα­ξαν μια παγω­μάρα, την αίσθηση ότι μιλούν στο κενό. Αρκεί όμως η εισα­γωγή τους εμπλου­τι­σμέ­νου υλικού για να μιλή­σουμε για επι­τυ­χη­μένη διδα­σκα­λία; Η συγ­γρα­φέας μάς δίνει όλα τα κλειδιά για μια ολι­στική ανά­πτυξη όλων των μετε­χό­ντων.

Στις ομάδες που δημιουρ­γή­θη­καν για την αλλη­λο­ϋ­πο­στή­ριξη των εκπαι­δευ­τι­κών τα ερω­τή­ματα έρχο­νταν καται­γι­στικά για τα ζητή­ματα δια­χεί­ρι­σης των ψηφια­κών τάξεων. Οι σχέσεις εκπαι­δευο­μέ­νων – εκπαι­δευ­τών ανα­προσ­διο­ρί­ζο­νταν μέρα τη μέρα. Οι συνά­δελ­φοι, ειδικά στη δεύτερη περίοδο ανα­στο­λής, που είχε μακρά διάρ­κεια, αντι­με­τώ­πι­σαν συχνά τις προ­σπά­θειες εκτό­νω­σης δυσά­ρε­στων συναι­σθη­μά­των των μαθητών τους που είναι φυσικό απότοκο του εγκλει­σμού. Το βιβλίο της Τσα­μπί­κας διεισ­δύει στις συναι­σθη­μα­τι­κές και επι­κοι­νω­νια­κές μετα­τρο­πές της δικτυω­μέ­νης τάξης και μας προ­ε­τοι­μά­ζει για μία υβρι­δική μορφή επι­κοι­νω­νίας. Άλλωστε, όπως επι­ση­μαί­νει, το ζήτημα της επι­κοι­νω­νίας μέσα στη δικτυω­μένη τάξη έχει άρρηκτη σχέση με τα δια­κι­νού­μενα συναι­σθή­ματα.

Πολλοί υπο­στη­ρί­ζουν ότι η εξ απο­στά­σεως εκπαί­δευση ήρθε για να μείνει. Οι εκπαι­δευ­τι­κοί που θα δια­βά­σουν το βιβλίο θα βρουν πιθανές απα­ντή­σεις σε ζητή­ματα δια­χεί­ρι­σης μιας τεχνο­λο­γικά ανα­βαθ­μι­σμέ­νης σχο­λι­κής τάξης. Οι φοι­τη­τές θα μπορούν να προ­ε­τοι­μα­στούν καλύ­τερα για τις προ­κλή­σεις που ανα­δύ­ο­νται στις νέες εκπαι­δευ­τι­κές συν­θή­κες.

Στη εποχή μας, των συνεχών και εκθε­τι­κών μετα­βο­λών, κάθε ανα­γνώ­στης που προ­βλη­μα­τί­ζε­ται από την είσοδο της τεχνο­λο­γίας στην καθη­με­ρι­νό­τητά μας θα βρει μια εμπε­ρι­στα­τω­μένη προ­σέγ­γιση των προ­βλη­μά­των που ανα­κύ­πτουν και των δυνα­το­τή­των που προ­σφέ­ρουν τα νέα μέσα.

Η συγ­γρα­φέας Τσα­μπίκα Καρά­κιζα γεν­νή­θηκε στη Ρόδο, σπού­δασε ηλε­κτρο­λό­γος μηχα­νι­κός και μηχα­νι­κός ηλε­κτρο­νι­κών υπο­λο­γι­στών στο Εθνικό Μετσό­βιο Πολυ­τε­χνείο και έκανε μετα­πτυ­χια­κές σπουδές και διδα­κτο­ρικό στην Επι­κοι­νω­νία. Εργά­στηκε ως μηχα­νι­κός στον ιδιω­τικό τομέα, ως διδά­σκουσα στο Παι­δα­γω­γικό Τμήμα του Πανε­πι­στη­μίου Αιγαίου και ως εκπαι­δευ­τι­κός Πλη­ρο­φο­ρι­κής και ως σχολική σύμ­βου­λος στη δευ­τε­ρο­βάθ­μια εκπαί­δευση. Έχει δημο­σιεύ­σει άρθρα σχετικά με την επι­κοι­νω­νία, τη μάθηση και τη δια­χεί­ριση προ­βλη­μά­των στη σύγ­χρονη και τεχνο­λο­γικά ανα­βαθ­μι­σμένη σχολική τάξη. Σήμερα ζει και εργά­ζε­ται ως εκπαι­δευ­τι­κός στο Ντί­σελ­ντορφ της Γερ­μα­νίας.

Η Τερέζα Για­κου­μά­του είναι φιλό­λο­γος, επι­μορ­φώ­τρια Τεχνο­λο­γιών της Πλη­ρο­φο­ρίας και της Επι­κοι­νω­νίας και Υπεύ­θυνη Πολι­τι­στι­κών θεμάτων Διεύ­θυν­σης Δευ­τε­ρο­βάθ­μιας Εκπαί­δευ­σης Νότιας Αθήνας

Πηγή: athensvoice.gr