Brexit : Tι περιλαμβάνει η συμφωνία – Tα οκτώ «κλειδιά»

Μετά από ένα θρίλερ εννέα μηνών και ενώ όλα έδει­χναν ότι δεν θα υπήρχε συμ­φω­νία, Βρε­τα­νία και Ευρω­παϊκή Ένωση έδωσαν τα χέρια για το Brexit, μόλις μια εβδο­μάδα πριν την επίσημη έξοδο της πρώτης από το μπλοκ.

Αφού απο­χώ­ρησε από την ΕΕ την 31η Ιανουα­ρίου 2020, έπειτα από δημο­ψή­φι­σμα, το Ηνωμένο Βασί­λειο εισήλθε σε μια μετα­βα­τική περίοδο, κατά την οποία ουσια­στικά ίσχυαν και ισχύουν όλοι οι κανόνες και κανο­νι­σμοί της ΕΕ. Η μετα­βα­τική περί­ο­δος θα ολο­κλη­ρω­θεί τα ξημε­ρώ­ματα της 31ης Δεκεμ­βρίου 2020 προς την 1η Ιανουα­ρίου του 2021.

Χάρη στη συμ­φω­νία, το εμπόριο αγαθών μεταξύ της Βρε­τα­νίας και κρατών-μελών της Ε.Ε. θα συνε­χι­στεί μετά την 1η Ιανουα­ρίου χωρίς την επιβολή δασμών. Ωστόσο η συμ­φω­νία δεν καλύ­πτει τον τομέα των υπη­ρε­σιών, που περι­λαμ­βά­νει τον χρη­μα­το­πι­στω­τικό κλάδο και απο­τε­λεί το 80% της βρε­τα­νι­κής οικο­νο­μίας. 

Η τελική σύγκλιση επι­τεύ­χθηκε μετά από ημέρες αγω­νιω­δών δια­πραγ­μα­τεύ­σεων, συμπε­ρι­λαμ­βα­νο­μέ­νων πολ­λα­πλών τηλε­φω­νι­κών επαφών μεταξύ του Βρε­τα­νού πρω­θυ­πουρ­γού Μπόρις Τζόνσον και της προ­έ­δρου της Ευρω­παϊ­κής Επι­τρο­πής, Ούρ­σουλα φον ντερ Λάιεν. Το κύριο αντι­κεί­μενο των επαφών των τελευ­ταίων ημερών ήταν τα αλιευ­τικά δικαιώ­ματα των Ευρω­παίων ψαράδων στα ύδατα του Ηνω­μέ­νου Βασι­λείου από 1.1.2021

Η Ευρω­παϊκή Επι­τροπή παρου­σί­ασε σήμερα τις γενικές γραμμές της οικο­νο­μι­κής και εμπο­ρι­κής εται­ρι­κής σχέσης της με τη Βρε­τα­νία, με βάση τη συμ­φω­νία που επι­τεύ­χθηκε σήμερα και η οποία ορίζει το πλαίσιο των μελ­λο­ντι­κών σχέσεων των δύο πλευρών από την 1η Ιανουα­ρίου 2021.

Αγαθά

Η συμ­φω­νία δια­σφα­λί­ζει τις εμπο­ρι­κές συναλ­λα­γές χωρίς τελω­νεια­κούς δασμούς, ούτε ποσο­στώ­σεις, «για όλα τα αγαθά που συμ­μορ­φώ­νο­νται με τους κανόνες κατα­γω­γής», κάτι που συμ­βαί­νει για πρώτη φορά σε εμπο­ρική συμ­φω­νία.

Οι επι­χει­ρή­σεις του Ηνω­μέ­νου Βασι­λείου δια­τη­ρούν έτσι την πρό­σβασή τους σε μια τερά­στια ενιαία αγορά 450 εκα­τομ­μυ­ρίων κατα­να­λω­τών και οι αντί­στοι­χες ευρω­παϊ­κές σε μια αγορά 66 εκα­τομ­μυ­ρίων Βρε­τα­νών κατα­να­λω­τών.

Με τη διευ­θέ­τηση αυτή απο­φεύ­γε­ται η διά­σπαση στις αλυ­σί­δες παρα­γω­γής, που θα προ­κα­λούσε πολλά προ­βλή­ματα σε ορι­σμέ­νους τομείς, όπως στην αυτο­κι­νη­το­βιο­μη­χα­νία.

Αντα­γω­νι­σμός

Η Βρε­τα­νία και η ΕΕ δεσμεύ­ο­νται να τηρή­σουν τους ίσους όρους αντα­γω­νι­σμού «δια­τη­ρώ­ντας τα υψηλά επίπεδα προ­στα­σίας σε τομείς όπως είναι η προ­στα­σία του περι­βάλ­λο­ντος, η μάχη κατά της κλι­μα­τι­κής αλλαγής και η τιμο­λό­γηση των εκπο­μπών διο­ξει­δίου του άνθρακα, τα κοι­νω­νικά και εργα­σιακά δικαιώ­ματα, η φορο­λο­γική δια­φά­νεια και οι κρα­τι­κές επι­δο­τή­σεις».

Στην περί­πτωση που η μία από τις δύο πλευρές δεν τηρήσει τις υπο­χρε­ώ­σεις της, δίνεται η δυνα­τό­τητα λήψης «διορ­θω­τι­κών μέτρων», όπως είναι η επιβολή τελω­νεια­κών δασμών.

Επίλυση δια­φο­ρών

Εάν κάποια πλευρά δεν τηρήσει τη συμ­φω­νία, θα ανα­λά­βει να εξε­τά­σει το πρό­βλημα ένας μηχα­νι­σμός επί­λυ­σης δια­φο­ρών, όπως γίνεται στις περισ­σό­τε­ρες εμπο­ρι­κές συμ­φω­νίες.

 

Λόγω της κατη­γο­ρη­μα­τι­κής άρνησης του Λον­δί­νου, το Δικα­στή­ριο της Ευρω­παϊ­κής Ένωσης δεν θα έχει δικαί­ωμα παρέμ­βα­σης σε αυτή τη δια­δι­κα­σία. Ένα «Κοινό Συμ­βού­λιο» θα παρα­κο­λου­θεί αν εφαρ­μό­ζε­ται και ερμη­νεύ­ε­ται ορθά η συνθήκη.

Αλιεία

Η συμ­φω­νία προ­βλέ­πει ότι οι Ευρω­παίοι αλιείς θα έχουν πρό­σβαση στα βρε­τα­νικά νερά για μια μετα­βα­τική περίοδο 5,5 ετών, μέχρι τον Ιούνιο του 2026.

Μετα­φο­ρές

Η συμ­φω­νία εξα­σφα­λί­ζει την αερο­πο­ρική, οδική και σιδη­ρο­δρο­μική σύνδεση των βρε­τα­νι­κών νησιών με την ηπει­ρω­τική Ευρώπη, αλλά η Βρε­τα­νία θα απο­λέ­σει ορι­σμένα από τα πλε­ο­νε­κτή­ματά που απο­λάμ­βανε όταν ήταν μέλος της ενιαίας αγοράς.

Ο στόχος είναι να μην υπο­νο­μευ­θούν τα δικαιώ­ματα των επι­βα­τών, των εργα­ζο­μέ­νων αλλά και η ασφά­λεια των μετα­φο­ρών.

Προ­γράμ­ματα

Το Ηνωμένο Βασί­λειο θα συνε­χί­σει να συμ­με­τέ­χει σε ορι­σμένα προ­γράμ­ματα της ΕΕ για την περίοδο 2021-27, όπως το πρό­γραμμα έρευνας και και­νο­το­μίας Horizon Europe, υπό την προ­ϋ­πό­θεση ότι θα συμ­βάλ­λει στον προ­ϋ­πο­λο­γι­σμό τους.

Δικα­στική συνερ­γα­σία

Η συμ­φω­νία καθο­ρί­ζει «ένα νέο πλαίσιο» στην αστυ­νο­μική και δικα­στική συνερ­γα­σία των δύο πλευρών, ιδίως για την κατα­πο­λέ­μηση της τρο­μο­κρα­τίας και του δια­συ­νο­ρια­κού εγκλή­μα­τος.

Η συνερ­γα­σία αυτή θα μπορεί να δια­κο­πεί αν το Ηνωμένο Βασί­λειο ανα­στεί­λει τη συμ­με­τοχή του στην Ευρω­παϊκή Σύμβαση των Δικαιω­μά­των του Ανθρώ­που.

Εξω­τε­ρική πολι­τική

Η συνερ­γα­σία σε ό,τι αφορά την εξω­τε­ρική πολι­τική, την ασφά­λεια και την άμυνα, δεν καλύ­πτε­ται από τη συμ­φω­νία, γιατί το Ηνωμένο Βασί­λειο δεν ήθελε να δια­πραγ­μα­τευ­τεί αυτά τα ζητή­ματα.

Το χρονικό του Brexit – Από το δημο­ψή­φι­σμα μέχρι τη συμ­φω­νία

Από το δημο­ψή­φι­σμα του 2016, μέχρι τη συμ­φω­νία που επι­τεύ­χθηκε σήμερα για τις μελ­λο­ντι­κές σχέσεις της ΕΕ με τη Βρε­τα­νία, ακο­λου­θούν οι κυριό­τε­ροι σταθμοί του πολύ­κρο­του «δια­ζυ­γίου» των Βρυ­ξελ­λών με το Λονδίνο.

«Ναι» στο Brexit

Στις 23 Ιουνίου 2016 οι Βρε­τα­νοί ψηφί­ζουν υπέρ της απο­χώ­ρη­σης του Ηνω­μέ­νου Βασι­λείου από την Ευρω­παϊκή Ένωση. Την επόμενη ημέρα ο πρω­θυ­πουρ­γός Ντέι­βιντ Κάμερον, ο άνθρω­πος που προ­κή­ρυξε το δημο­ψή­φι­σμα, παραι­τεί­ται. Τον αντι­κα­θι­στά στην Ντά­ου­νινγκ Στριτ η Τερέζα Μέι, μια ευρω­σκε­πτι­κί­στρια πολι­τι­κός που όμως ψήφισε κατά του Brexit.

Στις 29 Μαρτίου 2017 η Τερέζα Μέι ενερ­γο­ποιεί το Άρθρο 50 της Συν­θή­κης της Λισα­βό­νας, ξεκι­νώ­ντας έτσι τη δια­δι­κα­σία εξόδου της Βρε­τα­νίας από την ΕΕ, η οποία ανα­με­νό­ταν να ολο­κλη­ρω­θεί δύο χρόνια αργό­τερα.

Για να εδραιώ­σει την εξουσία της η Μέι προ­κη­ρύσ­σει πρόωρες εκλογές για τις 8 Ιουνίου. Όμως χάνει την πλειο­ψη­φία στο κοι­νο­βού­λιο και ανα­γκά­ζε­ται να συνερ­γα­στεί με το μικρό, υπερ­συ­ντη­ρη­τικό κόμμα DUP της Βόρειας Ιρλαν­δίας.

Η πρώτη συμ­φω­νία

Στις 13 Νοεμ­βρίου 2018 Βρε­τα­νοί και Ευρω­παίοι δια­πραγ­μα­τευ­τές κατα­λή­γουν σε μια συμ­φω­νία για την απο­χώ­ρηση, η οποία εγκρί­νε­ται στις 25 του ίδιου μήνα από την ΕΕ, σε έκτακτη σύνοδο κορυφής των ηγετών της.

Η συμ­φω­νία αυτή θα απορ­ρι­φθεί τρεις φορές από τους Βρε­τα­νούς βου­λευ­τές: στις 15 Ιανουα­ρίου, στις 12 και τις 29 Μαρτίου του 2019. Το Brexit ανα­βάλ­λε­ται αρχικά για τις 22 Μαρτίου, κατόπιν για τις 31 Οκτω­βρίου. Η Τερέζα Μέι ανα­γκά­ζε­ται εκ των πραγ­μά­των να οργα­νώ­σει ευρω­ε­κλο­γές στις 23 Μαΐου και την επόμενη ημέρα ανα­κοι­νώ­νει ότι θα απο­χω­ρή­σει από την πρω­θυ­πουρ­γία στις 7 Ιουνίου.

Ο Μπόρις Τζόνσον στο πηδάλιο

Στις 23 Ιουλίου ο Μπόρις Τζόνσον, ο οποίος δια­κη­ρύσ­σει ότι το Brexit θα γίνει οπωσ­δή­ποτε στις 31 Οκτω­βρίου, με συμ­φω­νία ή χωρίς, ορί­ζε­ται από το Συντη­ρη­τικό κόμμα διά­δο­χος της Μέι. 

Στις 17 Οκτω­βρίου Λονδίνο και Βρυ­ξέλ­λες ανα­κοι­νώ­νουν ότι κατέ­λη­ξαν σε μια νέα συμ­φω­νία. Πέντε ημέρες αργό­τερα, η Βουλή των Κοι­νο­τή­των την επι­κυ­ρώ­νει, όμως ταυ­τό­χρονα αρνεί­ται να την εξε­τά­σει με ταχείς ρυθμούς. Ο Τζόνσον προ­κη­ρύσ­σει βου­λευ­τι­κές εκλογές για να βγει από το αδιέ­ξοδο.

Στις 28 Οκτω­βρίου οι «27» συμ­φω­νούν να δώσουν περι­θώ­ριο στη Βρε­τα­νία μέχρι τις 31 Ιανουα­ρίου 2020 για να απο­χω­ρή­σει από την Ένωση.

Brexit και μετα­βα­τική περί­ο­δος

Ο Τζόνσον κερ­δί­ζει τις βου­λευ­τι­κές εκλογές εξα­σφα­λί­ζο­ντας συντρι­πτική πλειο­ψη­φία (365 βου­λευ­τές σε σύνολο 650), κάτι που συμ­βαί­νει για πρώτη φορά από την εποχή της Μάρ­γκα­ρετ Θάτσερ. Η συμ­φω­νία του για το Brexit εγκρί­νε­ται από τη νέα Βουλή των Κοι­νο­τή­των στις 9 Ιανουα­ρίου 2020 και το κείμενό της επι­κυ­ρώ­νε­ται στις 29 του μηνός από το Ευρω­παϊκό Κοι­νο­βού­λιο.

Στις 31 Ιανουα­ρίου οι Βρε­τα­νοί απο­χω­ρούν επι­σή­μως από την ΕΕ. Ξεκι­νάει έτσι η «μετα­βα­τική περί­ο­δος», μέχρι τις 31 Δεκεμ­βρίου 2020, κατά την οποία η Βρε­τα­νία εξα­κο­λου­θεί να εφαρ­μό­ζει τους ευρω­παϊ­κούς κανόνες.

Ατέρ­μο­νες δια­πραγ­μα­τεύ­σεις

Στις αρχές Μαρτίου, οι δυο πλευρές ξεκι­νούν τις δια­πραγ­μα­τεύ­σεις για τη μελ­λο­ντική σχέση τους σε ό,τι αφορά τις εμπο­ρι­κές συναλ­λα­γές και την ασφά­λεια. Ο στόχος είναι να κατα­λή­ξουν σε μια συμ­φω­νία ελευ­θέ­ρου εμπο­ρίου, χωρίς ποσο­στώ­σεις και τελω­νεια­κούς δασμούς.

Η παν­δη­μία προ­κα­λεί προ­βλή­ματα στις δια­πραγ­μα­τεύ­σεις, οι οποίες τελικά προ­σκρού­ουν σε δύο θέματα: στα αλιευ­τικά δικαιώ­ματα και τον αντα­γω­νι­σμό.

Με τις δια­πραγ­μα­τεύ­σεις ακόμη σε εξέλιξη, στις 9 Σεπτεμ­βρίου η βρε­τα­νική κυβέρ­νηση ανα­κοι­νώ­νει ότι σκο­πεύει να άρει ορι­σμέ­νες από τις δεσμεύ­σεις που είχε ανα­λά­βει με τη συμ­φω­νία για το Brexit σε ό,τι αφορά το θέμα της Βόρειας Ιρλαν­δίας. Το Λονδίνο παρα­δέ­χε­ται μάλιστα ότι το νομο­σχέ­διο που προωθεί κατα­πατά το διεθνές δίκαιο.

Συμ­φω­νία με την εκπνοή του χρόνου

Στις 15 Οκτω­βρίου, οι 27 ζητούν από το Λονδίνο να κάνει ορι­σμέ­νες υπο­χω­ρή­σεις για να επι­τευ­χθεί η εμπο­ρική συμ­φω­νία. Ο Τζόνσον, ο οποίος είχε χαρα­κτη­ρί­σει «κατα­λη­κτική» αυτήν την ημε­ρο­μη­νία, δηλώνει ότι οι δια­πραγ­μα­τεύ­σεις έλαβαν τέλος και καλεί τους Βρε­τα­νούς να προ­ε­τοι­μα­στούν για ένα Brexit χωρίς συμ­φω­νία.

Το αδιέ­ξοδο αίρεται στις 22 Οκτω­βρίου, οπότε ξαναρ­χί­ζουν εντα­τι­κές δια­πραγ­μα­τεύ­σεις. Αν και ο αρχικός σκοπός είναι να ολο­κλη­ρω­θούν πριν από τον Νοέμ­βριο, ώστε να εγκρι­θεί εγκαί­ρως η συμ­φω­νία, παίρ­νουν συνεχώς παρά­ταση.

Στις 8 Δεκεμ­βρίου οι δύο πλευρές ανα­κοι­νώ­νουν ότι κατέ­λη­ξαν σε μια συμ­φω­νία σε ό,τι αφορά τους τελω­νεια­κούς δασμούς ειδικά για τη Βόρεια Ιρλαν­δία. Η βρε­τα­νική κυβέρ­νηση απο­σύ­ρει τα άρθρα του νομο­σχε­δίου του Σεπτεμ­βρίου που είχαν προ­κα­λέ­σει την οργή των Βρυ­ξελ­λών.

Την επομένη, ο Τζόνσον πηγαί­νει στις Βρυ­ξέλ­λες για ένα δείπνο με την πρόεδρο της Ευρω­παϊ­κής Επι­τρο­πής Ούρ­σουλα φον ντερ Λάιεν, το οποίο λήγει με τη δια­πί­στωση ότι οι δύο πλευρές εξα­κο­λου­θούν να δια­φω­νούν σε σειρά ζητη­μά­των.

Σήμερα, παρα­μονή Χρι­στου­γέν­νων, μετά τις ολο­νύ­κτιες συζη­τή­σεις, οι δύο ηγέτες ανα­κοι­νώ­νουν τελικά ότι κατέ­λη­ξαν σε συμ­φω­νία.