Αυτές είναι οι πιο συνηθισμένες μορφές ηλεκτρονικής απάτης – Τι πρέπει να προσέχετε

Αυξη­μέ­νες οι οικο­νο­μι­κές απάτες μέσω δια­δι­κτύου την περίοδο του lockdown. Το phishing, τα μηνύ­ματα από τις «τρά­πε­ζες», τα… romance scams και οι ηλε­κτρο­νι­κοί εκβια­σμοί. Τι αφορούν οι συχνό­τε­ρες καταγ­γε­λίες, τι πρέπει να προ­σέ­χετε.

Την προσοχή των χρηστών εφιστά το Ελλη­νικό Κέντρο Ασφα­λούς Δια­δι­κτύου του Ιδρύ­μα­τος Τεχνο­λο­γίας και Έρευνας σε σχέση με τις δια­δι­κτυα­κές απάτες οι οποίες λόγω της κατά­στα­σης που έχει δια­μορ­φω­θεί και της υπερ­χρή­σης που παρα­τη­ρεί­ται έχουν αυξηθεί αισθητά από την αρχή της παν­δη­μίας. Η γραμμή καταγ­γε­λιών για το παρά­νομο περιε­χό­μενο στο δια­δί­κτυο SafeLine.gr έχει δεχτεί από το Μάρτιο του 2020 έως σήμερα μεγάλο αριθμό ανα­φο­ρών που αφορούν σε οικο­νο­μι­κές απάτες σε εξ’ απο­στά­σεως συναλ­λα­γές και ηλε­κτρο­νι­κές αγορές.

Απάτες μέσω ηλε­κτρο­νι­κού ταχυ­δρο­μείου (phishing)

Τον τελευ­ταίο καιρό μάλιστα έχουν πλη­θή­νει οι καταγ­γε­λίες για επι­θέ­σεις ηλε­κτρο­νι­κού ψαρέ­μα­τος (phishing) προ­κει­μέ­νου επι­τή­δειοι να απο­σπά­σουν προ­σω­πικά στοι­χεία. Το «ηλε­κτρο­νικό ψάρεμα» γίνεται κυρίως μέσω ηλε­κτρο­νι­κού ταχυ­δρο­μείου, δια­φη­μί­σεων ή από ιστό­το­πους που έχουν παρό­μοια εμφά­νιση με ιστό­το­πους που τα θύματα χρη­σι­μο­ποιούν ήδη (Εικόνα 1).

Για παρά­δειγμα, τα θύματα λαμ­βά­νουν  μήνυμα ηλε­κτρο­νι­κού ταχυ­δρο­μείου που μοιάζει να έχει σταλεί από την τράπεζά τους (Εικόνα 2) το οποίο τους ζητά να επι­βε­βαιώ­σουν τον αριθμό του τρα­πε­ζι­κού τους λογα­ρια­σμού. Πλη­ρο­φο­ρίες που μπορεί να ζητη­θούν είναι τα ονόματα χρηστών και κωδικοί πρό­σβα­σης, αριθμοί κοι­νω­νι­κής ασφά­λι­σης, αριθμοί τρα­πε­ζι­κών λογα­ρια­σμών, αριθμοί πιστω­τι­κών καρτών, ημε­ρο­μη­νία γέν­νη­σης κ.α.

Εικόνα 1 Παρά­δειγμα απάτης με ΕΛΤΑ

Εικόνα 2 Παρά­δειγμα απάτης με Τράπεζα

Απάτες με spam μηνύ­ματα εκβια­στι­κού περιε­χο­μέ­νου

Επι­πρό­σθετα, συχνές είναι οι καταγ­γε­λίες για περι­στα­τικά spam μηνυ­μά­των εκβια­στι­κού περιε­χο­μέ­νου (Εικόνα 3) , που απο­στέλ­λο­νται μαζικά  σε διά­φο­ρους απο­δέ­κτες με σκοπό την εξα­πά­τησή τους. Ειδι­κό­τερα, επι­τή­δειοι στέλ­νουν μαζικά μηνύ­ματα σε απο­δέ­κτες και τους ενη­με­ρώ­νουν ότι δια­θέ­τουν πρό­σβαση στη συσκευή τους ενώ κάποιες φορές το μήνυμα φαί­νε­ται ψευδώς να έχει απο­στα­λεί από τον ίδιο προ­σω­πικό λογα­ρια­σμό του παρα­λή­πτη.

Παράλ­ληλα τους γνω­στο­ποιούν ότι δήθεν έχει εγκα­τα­στα­θεί κακό­βουλο λογι­σμικό, μετά από την επί­σκεψή τους σε κάποιον ιστό­τοπο, το οποίο έχει ενερ­γο­ποι­ή­σει την κάμερα και τους έχει κατα­γρά­ψει σε προ­σω­πι­κές στιγμές. Στη συνέ­χεια ανα­φέ­ρε­ται ότι το κακό­βουλο λογι­σμικό έχει συλ­λέ­ξει όλες τις επαφές των χρηστών από τα μέσα κοι­νω­νι­κής δικτύ­ω­σης και οι δράστες απει­λούν με την απο­στολή του επί­μα­χου υλικού στις επαφές τους, σε περί­πτωση που δεν λάβουν bitcoins.

Σημειώ­νε­ται ότι στα εκβια­στικά αυτά μηνύ­ματα ηλε­κτρο­νι­κού ταχυ­δρο­μείου κάποιες φορές γίνεται και αναφορά σε πραγ­μα­τι­κούς κωδι­κούς (ή και παλαιό­τε­ρους κωδι­κούς) ώστε οι χρήστες να πει­σθούν για το αληθές της απειλής (δείτε περισ­σό­τερα για την απάτη αυτή εδώ https://saferinternet4kids.gr/nea/mail-scam/.

Εικόνα 3 Παρά­δειγμα απάτης εκβια­στι­κού περιε­χο­μέ­νου

Emails με κακό­βουλο λογι­σμικό

Καταγ­γε­λίες στην ανοιχτή γραμμή για το παρά­νομο περιε­χό­μενο στο δια­δί­κτυο SafeLine.gr ανα­φέ­ρο­νται και σε λήψη μηνυ­μά­των ηλε­κτρο­νι­κού ταχυ­δρο­μείου (emails) που εμπε­ριέ­χουν αρχεία κακό­βου­λου λογι­σμι­κού (malware).

Ειδι­κό­τερα, το θύμα λαμ­βά­νει μήνυμα από άγνωστη διεύ­θυνση ηλε­κτρο­νι­κού ταχυ­δρο­μείου, στο οποίο:

• το εμφα­νι­ζό­μενο όνομα απο­στο­λέα είναι υπαρκτό και ανήκει στη λίστα επαφών του,
• το περιε­χό­μενο του μηνύ­μα­τος απο­τε­λεί από­σπα­σμα προ­γε­νέ­στε­ρης συνο­μι­λίας μεταξύ του εμφα­νι­ζό­με­νου απο­στο­λέα και άλλης επαφής (ή και του ίδιου του θύματος),
• περιέ­χει σύν­δε­σμο ή έχει επι­συ­να­φθεί αρχείο, το οποίο εμπε­ριέ­χει (συγκε­κα­λυμ­μένο) κακό­βουλο εκτε­λέ­σιμο κώδικα.

Συμ­βου­λές για προ­στα­σία από δια­δι­κτυα­κές απάτες

• Να παρα­τη­ρείτε πάντα τη διεύ­θυνση του απο­στο­λέα ενός μηνύ­μα­τος ηλε­κτρο­νι­κού ταχυ­δρο­μείου και ιδιαί­τερα τις δια­φο­ρές στο εμφα­νι­ζό­μενο όνομα και το email του απο­στο­λέα.
• Να μην απα­ντάτε ποτέ σε ύποπτα email. Καμία υπη­ρε­σία π.χ. τράπεζα δε θα ζητήσει δια­δι­κτυακή ενη­μέ­ρωση για προ­σω­πικά δεδο­μένα.
• Να δημιουρ­γείτε αντί­γραφα ασφα­λείας των αρχείων (backup) σε τακτά χρονικά δια­στή­ματα, σε εξω­τε­ρικό μέσο απο­θή­κευ­σης έτσι ώστε να είναι δυνατή η απο­κα­τά­στασή τους.
• Σε περί­πτωση όπου λάβετε μήνυμα ηλε­κτρο­νι­κού ταχυ­δρο­μείου από άγνω­στους απο­στο­λείς ή άγνωστη προ­έ­λευση, να μην ανοί­γετε τους συν­δέ­σμους (links) και να μην κατε­βά­ζετε συνημ­μένα αρχεία που περιέ­χο­νται στα μηνύ­ματα αυτά.
• Να χρη­σι­μο­ποιείτε λογι­σμικά προ­γράμ­ματα, ενη­με­ρω­μένα στην τελευ­ταία τους έκδοση, ενώ θα πρέπει να υπάρχει πάντα ενη­με­ρω­μένο πρό­γραμμα προ­στα­σίας από κακό­βουλο λογι­σμικό του ηλε­κτρο­νι­κού υπο­λο­γι­στή.
• Να πραγ­μα­το­ποιείτε αγορές από αξιό­πι­στα και γνωστά ηλε­κτρο­νικά κατα­στή­ματα. Σημα­ντική ένδειξη αξιο­πι­στίας είναι η μακρό­χρονη λει­τουρ­γία των κατα­στη­μά­των στην αγορά και η ύπαρξη φυσικής έδρας.
• Να ελέγ­χετε τις βασικές πλη­ρο­φο­ρίες που παρέ­χο­νται για το ηλε­κτρο­νικό κατά­στημα από τον ιστό­τοπό του. Να ανα­ζη­τάτε, ειδι­κό­τερα, την επω­νυ­μία της εται­ρείας και τα πλήρη στοι­χεία επι­κοι­νω­νίας, συμπε­ρι­λαμ­βα­νο­μέ­νης ταχυ­δρο­μι­κής διεύ­θυν­σης. Η ύπαρξη μόνο ηλε­κτρο­νι­κής διεύ­θυν­σης (e-mail) και κινητού τηλε­φώ­νου δεν αρκεί και απο­τε­λεί, μάλιστα, ένδειξη απάτης.
• Να ελέγ­χετε, πριν από την πληρωμή ότι ο ιστό­το­πος παρέχει ασφαλή σύνδεση για τη μετά­δοση ευαί­σθη­των δεδο­μέ­νων, όπως στοι­χείων πιστω­τι­κών καρτών. Να βεβαιώ­νε­στε ότι το σύμβολο ασφα­λούς μετά­δο­σης δεδο­μέ­νων εμφα­νί­ζε­ται στο πεδίο «διεύ­θυνση του προ­γράμ­μα­τος περι­ή­γη­σης» – browser με τη μορφή HTTPS.
• Να ανα­ζη­τάτε και να δια­βά­ζετε σχόλια, εμπει­ρίες ή συστά­σεις άλλων κατα­να­λω­τών που έχουν ήδη αγο­ρά­σει από το κατά­στημα.
• Να μην πεί­θε­στε από υπερ­βο­λικά δελε­α­στι­κές τιμές των προ­ϊ­ό­ντων σε σχέση με τον αντα­γω­νι­σμό.

Romance scams

Ιδιαί­τερη προσοχή εφι­στά­ται στους χρήστες και για οργα­νω­μένα κυκλώ­ματα εγκλη­μα­τιών που προ­κει­μέ­νου να απο­σπά­σουν χρήματα από τα θύματά τους εκμε­ταλ­λεύ­ο­νται τη μοναξιά και την ανάγκη επι­κοι­νω­νίας κατά τη διάρ­κεια του lockdown (romance scam). Η SafeLine.gr έχει δεχτεί καταγ­γε­λίες που αφορούν σε τέτοιου είδους οικο­νο­μι­κής εξα­πά­τη­σης. Επι­τή­δειοι εμφα­νι­ζό­με­νοι κυρίως ως Αμε­ρι­κά­νοι στρα­τιω­τι­κοί γιατροί οι οποίοι υπη­ρε­τούν στο Αφγα­νι­στάν ή τη Συρία, πείθουν τα θύματα τους να τους στεί­λουν χρήματα ανα­πτύσ­σο­ντας μια φιλία ή ένα ειδύλ­λιο. Ανα­ζη­τούν  μέσω κοι­νω­νι­κών δικτύων ή ιστο­σε­λί­δων γνω­ρι­μιών για πιθανά θύματα, περ­νώ­ντας εβδο­μά­δες ή μήνες για να δημιουρ­γή­σουν μια σχέση. Για να ισχυ­ρο­ποι­ή­σουν τις ψεύ­τι­κες ιστο­ρίες τους, συχνά παίρ­νουν φωτο­γρα­φίες και ονόματα πραγ­μα­τι­κών στρα­τιω­τών που συλ­λέ­γουν από ιστό­το­πους στο δια­δί­κτυο. Αυτές οι απάτες ανα­φέ­ρο­νται ως romance scams.

Συμ­βου­λές για προ­στα­σία από romance scams

Πριν στεί­λετε χρήματα, ελέγξτε αν ανα­γνω­ρί­ζετε κάποια από τα προει­δο­ποι­η­τικά σημάδια, διότι ενδέ­χε­ται να είστε πιθανό θύμα απάτης:

• Δεν έχετε γνω­ρί­σει ποτέ τον φίλο/φίλη σας και όλη η επι­κοι­νω­νία σας ήταν αυστηρά δια­δι­κτυακή.
• Το άτομο ισχυ­ρί­ζε­ται ότι υπέστη σοβαρό τραυ­μα­τι­σμό και χρειά­ζε­ται βοήθεια για να επι­στρέ­ψει στην πατρίδα του ή ισχυ­ρί­ζε­ται ότι χρειά­ζε­ται χρήματα για να ταξι­δέ­ψει στο σπίτι του για να επι­σκε­φθεί έναν άρρωστο συγγενή.
• Το άτομο ισχυ­ρί­ζε­ται ότι θέλει να σας επι­σκε­φτεί κατά τη διάρ­κεια της άδειας του, αλλά χρειά­ζε­ται να στεί­λετε χρήματα για να αγο­ρά­σει αερο­πο­ρικά εισι­τή­ρια.
• Το άτομο ισχυ­ρί­ζε­ται ότι χρειά­ζε­ται τη βοήθειά σας για να πλη­ρώ­σει το «τέλος εξόδου» από το Αφγα­νι­στάν/Συρία.
• Το άτομο ισχυ­ρί­ζε­ται ότι γεν­νή­θηκε και μεγά­λωσε στις Ηνω­μέ­νες Πολι­τείες, αλλά χρη­σι­μο­ποιεί κακή γραμ­μα­τική και ορθο­γρα­φία.
• Το άτομο ισχυ­ρί­ζε­ται ότι βρί­σκε­ται στο Αφγα­νι­στάν, αλλά σας ζητά να στεί­λετε χρήματα σε λογα­ρια­σμό τρίτης χώρας, όπως η Νιγηρία.

Εάν πιστεύ­ετε ότι είστε θύμα δια­δι­κτυα­κής απάτης:

• Μη στεί­λετε χρήματα.
• Δια­κόψτε κάθε επι­κοι­νω­νία. Μην επι­χει­ρή­σετε να επι­λύ­σετε την κατά­σταση μόνοι σας. Εάν αισθά­νε­στε απειλή, επι­κοι­νω­νή­στε αμέσως με την αστυ­νο­μία. Μην επι­χει­ρή­σετε να ανα­κτή­σετε προ­σω­πικά τα χαμένα χρήματα.
• Κάντε άμεσα αναφορά στη Δίωξη Ηλε­κτρο­νι­κού Εγκλή­μα­τος ή στη SafeLine.gr
• Ανα­φέ­ρετε το άτομο/κατά­στημα στο κοι­νω­νικό δίκτυο ή στην ιστο­σε­λίδα γνω­ρι­μιών όπου το συνα­ντή­σατε.

Πηγή: euro2day.gr