Δραματική αύξηση όσων ζουν με μισθό κάτω από το όριο της φτώχειας – Ενας στους 8 ζει με 200€

Κίνδυνο φτω­χο­ποί­η­σης με πάγιο χαρα­κτήρα αντι­με­τω­πί­ζει ένα τερά­στιο μέρος του ελλη­νι­κού πλη­θυ­σμού, προει­δο­ποιούν οι ερευ­νη­τές του Ινστι­τού­του Εργα­σίας της ΓΣΕΕ που έδωσαν στη δημο­σιό­τητα την Ετήσια Έκθεση για την Ελλη­νική Οικο­νο­μία και την Απα­σχό­ληση. Η έκθεση κατα­γρά­φει την κατά­σταση που δια­μορ­φώ­νε­ται στην αγορά εργα­σίας εν μέσω της παν­δη­μι­κής κρίσης του κορο­νοϊού και κάνει λόγο για μείωση μισθών, επι­δεί­νωση του βιο­τι­κού επι­πέ­δου των εργα­ζο­μέ­νων, de facto κατάρ­γηση του 8ώρου και δρα­μα­τική αύξηση όσων ζουν με μισθούς κάτω από τα όρια της φτώ­χειας. Ανα­λύ­ο­ντας τα στοι­χεία, οι μελε­τη­τές επι­ση­μαί­νουν πως πρέπει να ληφθούν άμεσα μέτρα, τα οποία να βελ­τιώ­νουν το βιοτικό επίπεδο των νοι­κο­κυ­ριών, δια­φο­ρε­τικά η φτω­χο­ποί­ηση ενός τερά­στιου μέρους του πλη­θυ­σμού θα έχει πάγιο χαρα­κτήρα και η κοι­νω­νική συνοχή θα διαρ­ρα­γεί.

Περισ­σό­τε­ροι από 100.000 εργα­ζό­με­νοι έχουν «εξέλθει» από το εργα­τικό δυνα­μικό και ζουν με 534 ευρώ το μήνα για πάνω από 3 μήνες, ενώ ο μέσος μηνιαίος μισθός μειώ­θηκε κατά 10% το δεύτερο τρίμηνο του 2020 σε σχέση με το ίδιο τρίμηνο του 2019. Τρεις στους 10 λαμ­βά­νουν απο­δο­χές μικρό­τε­ρες από τον κατώ­τατο μισθό, το ύψος του οποίου – παρά την αύξηση του 2019 – βρί­σκε­ται κάτω από το όριο φτώ­χειας. Επτά στους 10 έχουν μισθούς κάτω από 1.000 ευρώ. Όπως τονί­ζουν οι μελε­τη­τές, «ένα πολύ μεγάλο μέρος του εργα­τι­κού δυνα­μι­κού είτε βρί­σκε­ται εκτός αγοράς εργα­σίας (σε ανα­στολή που διαρκεί πάνω από 3 μήνες) είτε κατα­γρά­φε­ται ως άνεργο είτε εργά­ζε­ται λαμ­βά­νο­ντας μισθούς οι οποίοι βρί­σκο­νται χαμη­λό­τερα, έως πολύ χαμη­λό­τερα, του ορίου της φτώ­χειας».

Σύμφωνα με τα στοι­χεία της Ετήσιας Έκθεσης του Ινστι­τού­του Εργα­σίας της ΓΣΕΕ για την Ελλη­νική Οικο­νο­μία και την Απα­σχό­ληση, το Β’ τρίμηνο του 2020 ο μέσος μηνιαίος μισθός μειώ­θηκε από 885 ευρώ το β’ τρίμηνο του 2019 σε 802 ευρώ το β’ τρίμηνο του 2020, δηλαδή μειώ­θηκε περίπου 10%. Στο ίδιο διά­στημα το ποσοστό των απα­σχο­λου­μέ­νων που λάμβανε από 0 έως 200 ευρώ 12πλασιάστηκε, καθώς αυξή­θηκε από 1% σε περίπου 12%. Η αύξηση αυτή αγγίζει τις 11,2 ποσο­στιαίες μονάδες, ενώ την ίδια στιγμή, τα άτομα που λάμ­βα­ναν απο­δο­χές μεταξύ 200 και 1.200 ευρώ μειώ­θη­καν κατά 11,3 ποσο­στιαίες μονάδες. Η μεγα­λύ­τερη μείωση σημειώ­θηκε στα άτομα που είχαν καθαρές απο­δο­χές μεταξύ 400 και 600 ευρώ, αφού από 16,3% το β’ τρίμηνο του 2019 το ποσοστό των ατόμων μειώ­θηκε σε 12,3% το ίδιο τρίμηνο του τρέ­χο­ντος έτους. Το ποσοστό των ατόμων που λάμ­βα­ναν από 601 έως 800 ευρώ μειώ­θηκε από 24,8% σε 23,5%, ενώ αυτών που λάμ­βα­ναν από 801 έως 1.000 ευρώ μειώ­θηκε από 21,8% σε 18,3% αντί­στοιχα. Αξιο­ση­μεί­ωτο είναι ότι το β’ τρίμηνο του 2020 το 72,9% των μισθω­τών είχε καθαρές απο­δο­χές μικρό­τε­ρες των 1.000 ευρώ.

Μπορεί να επη­ρε­ά­στη­καν αρνη­τικά σχεδόν όλες οι μισθο­λο­γι­κές κλί­μα­κες, όμως το κύριο βάρος της συμπί­ε­σης των μισθών το επω­μί­στη­καν οι χαμηλά αμει­βό­με­νοι. Συνυ­πο­λο­γί­ζο­ντας και τα υπό­λοιπα ευρή­ματα, δια­φαί­νε­ται ότι ένα πολύ μεγάλο μέρος του εργα­τι­κού δυνα­μι­κού είτε βρί­σκε­ται εκτός αγοράς εργα­σίας (σε ανα­στολή που διαρκεί πάνω από 3 μήνες) είτε κατα­γρά­φε­ται ως άνεργο είτε εργά­ζε­ται λαμ­βά­νο­ντας μισθούς οι οποίοι βρί­σκο­νται χαμη­λό­τερα, έως πολύ χαμη­λό­τερα, του ορίου της φτώ­χειας. «Ο υψηλός κίν­δυ­νος της μακρο­χρό­νιας ανερ­γίας σε συν­δυα­σμό με το ανα­πο­τε­λε­σμα­τικό δίχτυ κοι­νω­νι­κής προ­στα­σίας οδηγούν στην επι­σή­μανση ότι, αν δεν ληφθούν άμεσα μέτρα τα οποία να βελ­τιώ­νουν το βιοτικό επίπεδο των νοι­κο­κυ­ριών, η φτω­χο­ποί­ηση ενός τερά­στιου μέρους του πλη­θυ­σμού θα έχει πάγιο χαρα­κτήρα, η κοι­νω­νική συνοχή θα διαρ­ρα­γεί, ενώ το πλήγμα της παν­δη­μι­κής κρίσης στην οικο­νο­μία θα έχει μεγα­λύ­τερη χρονική διάρ­κεια και δυσμε­νέ­στε­ρες συνέ­πειες», κατα­λή­γουν οι ερευ­νη­τές.

Το ΙΝΕ/ΓΣΕΕ εκτιμά πως η ανεργία θα κυμαν­θεί στο τέλος του 2020 στο 21,2%. «Υπο­θέ­το­ντας ότι το βάθος της ύφεσης δεν θα ξεπε­ρά­σει το 9%, η εκτί­μηση του ΙΝΕ ΓΣΕΕ είναι ότι το επίσημο ποσοστό ανερ­γίας θα ανέλθει στο 21,2%», λένε οι μελε­τη­τές.

Ιδιαί­τερα σημα­ντικό για το πως θα δια­μορ­φω­θεί στο άμεσο μέλλον η εικόνα της αγοράς εργα­σίας είναι η διό­γκωση του οικο­νο­μικά μη ενεργού πλη­θυ­σμού. Όπως ανα­φέ­ρε­ται, το 2019 υπήρξε σταθερή μείωση του αριθμού των ανέργων και παράλ­ληλη μείωση των οικο­νο­μικά μη ενεργών ατόμων, μικρό­τε­ρου όμως μεγέ­θους. Το επίσημο ποσοστό ανερ­γίας μειώ­θηκε 2 ποσο­στιαίες μονάδες κατά μέσο όρο. Όμως, από τον Δεκέμ­βριο του 2019 ο αριθμός των οικο­νο­μικά μη ενεργών άρχισε να αυξά­νε­ται στα­διακά, με απο­τέ­λε­σμα μέχρι τον Φεβρουά­ριο του 2020 να έχουν απο­χω­ρή­σει από το εργα­τικό δυνα­μικό περίπου 79.000 άτομα. Η κατά­σταση αυτή συνέ­βαλε σε έναν βαθμό στη μείωση του ποσο­στού ανερ­γίας. Όμως, με την έναρξη του lockdown το δεύτερο 15ήμερο του Μαρτίου και μέχρι τον Ιούνιο παρα­τη­ρεί­ται εντυ­πω­σιακή αύξηση του αριθμού των οικο­νο­μικά μη ενεργών. Συγκε­κρι­μένα, μεταξύ Μαρτίου και Ιουνίου του 2020 η αύξηση των οικο­νο­μικά μη ενεργών ξεπερ­νούσε σταθερά τις 100.000 άτομα σε σχέση με τους αντί­στοι­χους μήνες του 2019.

Ειδι­κό­τερα τον Μάρτιο και τον Μάιο η διαφορά ήταν ίση με 166.000 άτομα και 180.000 άτομα αντί­στοιχα. Αυτό σημαί­νει πως μεταξύ Μαρτίου και Ιουνίου απο­χώ­ρη­σαν από το εργα­τικό δυνα­μικό πάνω από 100.000 άτομα που δηλώ­νουν πλέον πως δεν ανα­ζη­τούν εργασία και ούτε θεωρούν πιθανό να βρουν δουλειά τους επό­με­νους μήνες. Ο μεγα­λύ­τε­ρος όγκος αυτών των ατόμων αφορά εργα­ζο­μέ­νους που βρί­σκο­νται σε ανα­στολή εργα­σίας για διά­στημα μεγα­λύ­τερο των τριών μηνών και λαμ­βά­νουν εισό­δημα λιγό­τερο από το 50% του μισθού τους. Συγκρί­νο­ντας τις μετα­βο­λές με τις αντί­στοι­χες του προη­γού­με­νου έτους, εξά­γε­ται το συμπέ­ρα­σμα ότι η συντρι­πτική πλειο­νό­τητα των κατα­γε­γραμ­μέ­νων οικο­νο­μικά μη ενεργών ατόμων στην υπό εξέταση περίοδο πιθα­νό­τατα βρί­σκε­ται σε καθε­στώς ανα­στο­λής σύμ­βα­σης εργα­σίας. «Ο κίν­δυ­νος φτω­χο­ποί­η­σης αυτών των ατόμων είναι ιδιαί­τερα υψηλός», παρα­τη­ρούν οι μελε­τη­τές του ΙΝΕ/ΓΣΕΕ.

Την ίδια στιγμή, το κόστος απώ­λειας εργα­σίας είναι ιδιαί­τερα υψηλό στην Ελλάδα, αφού ύστερα από δύο χρόνια ανερ­γίας ο άνεργος έχει απω­λέ­σει το 47% του εισο­δή­μα­τός του. Το απο­τέ­λε­σμα αυτό κατα­τάσ­σει την Ελλάδα στην τρίτη χει­ρό­τερη θέση στην Ευρω­ζώνη.

Όπως επι­ση­μαί­νουν οι ερευ­νη­τές του ΙΝΕ/ΓΣΕΕ, παρά την αύξηση του κατώ­τα­του μισθού τον Φεβρουά­ριο του 2019, το ύψος του βρί­σκε­ται κάτω από το όριο φτώ­χειας και απέχει σημα­ντικά από το ύψος ενός μισθού αξιο­πρε­πούς δια­βί­ω­σης. «Στην Ελλάδα ο κατώ­τα­τος μισθός είναι κάτω από το όριο της σχε­τι­κής και της από­λυ­της φτώ­χειας», τονί­ζουν οι ερευ­νη­τές, προ­σθέ­το­ντας πως το στοι­χείο αυτό λαμ­βά­νει βαρύ­νουσα διά­σταση αν ανα­λο­γι­στεί κανείς ότι το 31% των απα­σχο­λου­μέ­νων το Β’ τρίμηνο του 2020 έλαβαν απο­δο­χές μικρό­τε­ρες του κατώ­τα­του μισθού», επι­ση­μαί­νουν οι ερευ­νη­τές, και προ­τεί­νουν ο κατώ­τα­τος μισθός να προ­σαρ­μο­στεί «στο 60% του διά­με­σου μισθού βάσει ενός προσ­διο­ρι­σμέ­νου χρο­νο­δια­γράμ­μα­τος το οποίο θα πρέπει να συμ­φω­νη­θεί από τους κοι­νω­νι­κούς εταί­ρους».

De facto κατάρ­γηση του 8ώρου

Όπως δια­φαί­νε­ται στην έκθεση, το μέγεθος του σοκ που προ­κά­λεσε η παν­δη­μία στην αγορά εργα­σίας απο­τυ­πώ­νε­ται στον δείκτη των συνο­λι­κών ωρών απα­σχό­λη­σης σε βασικές θέσεις εργα­σίας, ο οποίος στη χώρα μας δια­μορ­φώ­θηκε το β’ τρίμηνο του 2020 στις 62 μονάδες, έναντι 85,1 μονάδων το δ’ τρίμηνο του 2019.

Πριν από το ξέσπα­σμα της παν­δη­μι­κής κρίσης, το 73% των απα­σχο­λου­μέ­νων σε όλους τους κλάδους εργα­ζό­ταν υπε­ρω­ριακά, ενώ σε ορι­σμέ­νους κλάδους, όπως η μετα­ποί­ηση και οι μετα­φο­ρές, το αντί­στοιχο ποσοστό ξεπερ­νούσε το 80%. Η παν­δη­μική κρίση έχει μετα­βά­λει αυτή την εικόνα, αν και δια­φαί­νε­ται ότι αυτό, δεδο­μέ­νων των εξε­λί­ξεων στην αγορά εργα­σίας στη διάρ­κεια της παν­δη­μίας, είναι μια προ­σω­ρινή εξαί­ρεση από τον κανόνα της υπε­ρερ­γα­σίας. Το Β’ τρίμηνο του 2020 το ποσοστό των ατόμων που εργα­ζό­ταν υπε­ρω­ριακά μειώ­θηκε σε 55%, ενώ το 19% εργα­ζό­ταν πάνω από 48 ώρες την εβδο­μάδα.

«Η κατά­σταση αυτή απο­κα­λύ­πτει την εικόνα μιας αγοράς εργα­σίας όπου έχουν ανα­τρα­πεί θεμε­λιώδη εργα­σιακά δικαιώ­ματα και έχει επι­βλη­θεί de facto κατάρ­γηση του οκτα­ώ­ρου και ρευ­στο­ποί­ηση του χρόνου έναρξης και λήξης της εργα­σίας», τονίζει ο Γιώργος Αργεί­της, Επι­στη­μο­νι­κός Διευ­θυ­ντής του Ινστι­τού­του Εργα­σίας της ΓΣΕΕ. «Η επι­κρά­τηση κλί­μα­τος επι­σφά­λειας και αβε­βαιό­τη­τας δεν είναι ένδειξη οικο­νο­μι­κής και κοι­νω­νι­κής προόδου. Υπάρχει σαφής και άμεση ανάγκη ενί­σχυ­σης του θεσμι­κού πλαι­σίου ρύθ­μι­σης της αγοράς εργα­σίας με στόχο την προ­στα­σία της εργα­σίας και του εισο­δή­μα­τος των εργα­ζο­μέ­νων ύστερα από ουσια­στικό κοι­νω­νικό διάλογο”, επι­ση­μαί­νει το ΙΝΕ/ΓΣΕΕ και προ­σθέ­τει πως “η θεσμο­θέ­τηση αυτής της de facto κατάρ­γη­σης του οκτα­ώ­ρου, και μάλιστα σε βάρος της αμοιβής του εργα­ζο­μέ­νου και σε όφελος της περαι­τέρω ελα­στι­κο­ποί­η­σης του χρόνου εργα­σίας και της κερ­δο­φο­ρίας των επι­χει­ρή­σεων, θα είναι μια πολύ σοβαρή εξέλιξη κοι­νω­νι­κής οπι­σθο­δρό­μη­σης. Μια τέτοια παρέμ­βαση, η οποία θα καταρ­γή­σει θεμε­λιακά εργα­σιακά δικαιώ­ματα και θα επι­δει­νώ­σει τις συν­θή­κες εργα­σίας και την ποιό­τητα ζωής των εργα­ζο­μέ­νων, απο­κα­λύ­πτει την πολι­τική κενό­τητα της ρητο­ρι­κής περί μετά­βα­σης της χώρας σε ένα δίκαιο υπό­δειγμα βιώ­σι­μης μεγέ­θυν­σης».

Την ίδια ώρα, εκτι­μά­ται ότι παρά την ανα­στολή των δημο­σιο­νο­μι­κών περιο­ρι­σμών το 2020 και το 2021, η συνέ­χιση της υγειο­νο­μι­κής κρίσης και του υφε­σια­κού της αντί­κτυ­που ‒σε συν­δυα­σμό με την αυξα­νό­μενη αστά­θεια στο ευρύ­τερο γεω­πο­λι­τικό περι­βάλ­λον της χώρας‒ δημιουρ­γεί σημα­ντι­κούς περιο­ρι­σμούς και προ­κλή­σεις στην άσκηση της δημο­σιο­νο­μι­κής πολι­τι­κής.

Το συνο­λικό έλλειμμα της Γενικής Κυβέρ­νη­σης ανα­μέ­νε­ται να δια­μορ­φω­θεί φέτος στο 8,6% του ΑΕΠ (έναντι πλε­ο­νά­σμα­τος 1,5% του ΑΕΠ το 2019), ενώ το πρω­το­γε­νές έλλειμμα στο 5,7% του ΑΕΠ (έναντι πλε­ο­νά­σμα­τος 4,4% του ΑΕΠ το 2019). Όπως ανα­φέ­ρουν, η εξέλιξη αυτή θα έχει σοβαρό αντί­κτυπο στη χρη­μα­το­πι­στω­τική συνοχή του ελλη­νι­κού Δημο­σίου, τερ­μα­τί­ζο­ντας μια περίοδο τεσ­σά­ρων ετών δια­τή­ρη­σης της χώρας σε κατά­σταση δημο­σιο­νο­μι­κής φερεγ­γυό­τη­τας.

Το β’ τρίμηνο του 2020 το πραγ­μα­τικό ΑΕΠ συρ­ρι­κνώ­θηκε κατά 15,2%. Τη μεγα­λύ­τερη μείωση υπέ­στη­σαν η κατα­νά­λωση και οι εξα­γω­γές, ενώ μικρό­τερη ήταν η μείωση των επεν­δύ­σεων, οι οποίες εξα­κο­λου­θούν να απο­τε­λούν την «αχίλ­λειο πτέρνα» της ελλη­νι­κής οικο­νο­μίας.

Τα νοι­κο­κυ­ριά, που ουσια­στικά στη­ρί­ζουν την οικο­νο­μική δρα­στη­ριό­τητα, καθώς δια­τη­ρούν σημα­ντικό έλλειμμα στο ισο­ζύ­γιό τους, βρί­σκο­νται σε δεινή χρη­μα­το­οι­κο­νο­μική θέση με σημα­ντι­κές επι­πτώ­σεις στις κατα­να­λω­τι­κές και χρη­μα­το­οι­κο­νο­μι­κές απο­φά­σεις τους.

Ενδει­κτικό είναι ότι το β’ τρίμηνο του 2020 η ιδιω­τική κατα­νά­λωση ήταν ίση με 28,8 δισ. ευρώ όταν το αντί­στοιχο τρίμηνο του 2019 ήταν ίση με 32,6 δισ. ευρώ. Εκτι­μά­ται επίσης ότι η δια­χεί­ριση της παν­δη­μι­κής κρίσης με παρεμ­βά­σεις που μειώ­νουν την απα­σχό­ληση και τις αμοιβές ανα­μέ­νε­ται να επι­δει­νώ­σει περαι­τέρω την ήδη εύθραυ­στη κατά­σταση και το βιοτικό επίπεδο των νοι­κο­κυ­ριών.

Γι΄αυτό και οι εκπρό­σω­ποι των εργα­ζο­μέ­νων τονί­ζουν ότι οι όποιες ανα­πτυ­ξια­κές παρεμ­βά­σεις και μεταρ­ρυθ­μί­σεις λάβουν χώρα στο πλαίσιο της εξόδου της χώρας από την τρέ­χουσα κρίση οφεί­λουν να δια­σφα­λί­σουν τη συνοχή μεταξύ οικο­νο­μίας και κοι­νω­νίας, η οποία εξαρ­τά­ται σε καθο­ρι­στικό βαθμό από την υπο­στή­ριξη του βιο­τι­κού επι­πέ­δου των εργα­ζο­μέ­νων, των ανέργων και των αδύ­να­μων νοι­κο­κυ­ριών.