Επιστολή της εκπροσώπου του ΠΟΥ στην Ελλάδα για την Παγκόσμια Ημέρα Ψυχικής Υγείας

Την ανάγκη για περισ­σό­τε­ρες επεν­δύ­σεις και υπη­ρε­σίες, αλλά και πιο ανοι­χτές συζη­τή­σεις σχετικά με την ψυχική υγεία, υπο­γραμ­μί­ζει η Εκπρό­σω­πος του Παγκό­σμιου Οργα­νι­σμού Υγείας στην Ελλάδα, Δρ. Μαριάννα Τρίας, μέσω επι­στο­λής της στην «Κ», με αφορμή την Παγκό­σμια Ημέρα Ψυχικής Υγείας.

Η κ. Τρίας εστιά­ζει και στον πολ­λα­πλα­σια­σμό των προ­κλή­σεων στον εν λόγω πεδίο λόγω παν­δη­μίας, σημειώ­νο­ντας, ωστόσο, πως η συγκυ­ρία του κορω­νοϊού απο­τε­λεί ταυ­τό­χρονα και μια μονα­δική ευκαι­ρία να τοπο­θε­τη­θεί η ψυχική υγεία ακόμη πιο ψηλά στην παγκό­σμια ατζέντα.

Ανα­λυ­τικά, όπως ανα­φέ­ρει:

Έχουν περάσει σχεδόν 30 χρόνια από την θέσπιση της πρώτης Παγκό­σμιας Ημέρας Ψυχικής Υγείας, η οποία γιορ­τά­ζε­ται κάθε χρόνο στις 10 Οκτω­βρίου. Έχουν περάσει, επίσης, πάνω από 30 χρόνια από τότε που η Ελλάδα ξεκί­νησε ένα πρό­γραμμα μεταρ­ρυθ­μί­σεων για την ψυχική υγεία, επι­κε­ντρώ­νο­ντας στην ανά­πτυξη κοι­νο­τι­κών υπη­ρε­σιών ψυχικής υγείας με έμφαση στην απο­α­συ­λο­ποί­ηση και την κοι­νω­νική επα­νέ­νταξη.

Παρά τη σημα­ντική πρόοδο και τις παγκό­σμιες πρω­το­βου­λίες ευαι­σθη­το­ποί­η­σης, η ψυχική υγεία παρα­μέ­νει ένας από τους πιο παρα­με­λη­μέ­νους τομείς της δημό­σιας υγείας σε όλο τον κόσμο, αφή­νο­ντας πολλούς ευά­λω­τους ανθρώ­πους δίχως την απα­ραί­τητη φρο­ντίδα.

Οι ψυχικές δια­τα­ρα­χές μπορούν να προ­σβά­λουν οποιον­δή­ποτε, οπου­δή­ποτε. Κανείς δεν είναι άτρωτος. Σήμερα, σχεδόν ένα δισε­κα­τομ­μύ­ριο άνθρω­ποι παγκο­σμίως πάσχουν από κάποια ψυχο­κοι­νω­νική δια­τα­ραχή. Ένας άνθρω­πος αυτο­κτο­νεί κάθε 40 δευ­τε­ρό­λε­πτα κάπου στον πλανήτη, και οι αυτο­κτο­νίες παρα­μέ­νουν η δεύτερη κύρια αιτία θανάτου στους νέους ηλικίας μεταξύ 15 και 29 ετών. Ταυ­τό­χρονα, τα άτομα με σοβαρές ψυχικές δια­τα­ρα­χές έχουν την τάση να πεθαί­νουν έως και 20 χρόνια νωρί­τερα σε σύγκριση με τον γενικό πλη­θυ­σμό.

Παρά τη σοβα­ρό­τητα των προ­βλη­μά­των ψυχικής υγείας και την παγκό­σμια έκταση τους, το χάσμα μεταξύ της ανάγκης και της προ­σφο­ράς των υπη­ρε­σιών ψυχικής υγείας παρα­μέ­νει μεγάλο. Ελά­χι­στοι άνθρω­ποι έχουν πρό­σβαση σε ποιο­τι­κές υπη­ρε­σίες ψυχικής υγείας, ενώ οι δια­κρί­σεις, το κοι­νω­νικό στίγμα και οι παρα­βιά­σεις των ανθρω­πί­νων δικαιω­μά­των των ατόμων που πάσχουν από ψυχικές δια­τα­ρα­χές παρα­μέ­νουν δια­δε­δο­μέ­νες. Υπάρχει ακόμη και ένα οικο­νο­μικό παρά­δοξο. Η χαμένη παρα­γω­γι­κό­τητα που προ­κύ­πτει από την κατά­θλιψη και το άγχος – δύο από τις πιο κοινές ψυχικές δια­τα­ρα­χές – κοστί­ζει στην παγκό­σμια οικο­νο­μία 1 τρι­σε­κα­τομ­μύ­ριο δολάρια τον χρόνο. Ταυ­τό­χρονα, οι χώρες δαπα­νούν κατά μέσο όρο λιγό­τερο από το 2% των εθνικών προ­ϋ­πο­λο­γι­σμών τους για την υγεία στην δια­τή­ρηση και περαι­τέρω ανά­πτυξη των υπη­ρε­σιών ψυχικής υγείας.

H φετινή Παγκό­σμια Ημέρα Ψυχικής Υγείας έρχεται σε μια ασυ­νή­θι­στη περίοδο, με την καθη­με­ρι­νό­τητα μας να έχει αλλάξει σημα­ντικά λόγω της παν­δη­μίας της COVID-19. Οι προ­κλή­σεις έχουν πολ­λα­πλα­σια­στεί: από τους εργα­ζό­με­νους στον τομέα της υγείας που παρέ­χουν φρο­ντίδα υγείας σε εξαι­ρε­τικά δύσκο­λες συν­θή­κες, στους νέους που βιώνουν άγχη για το αβέβαιο μέλλον τους, και από τους εργα­ζο­μέ­νους που απει­λού­νται από την οικο­νο­μική ύφεση, στους ανθρώ­πους με ψυχο­κοι­νω­νικά προ­βλή­ματα που αντι­με­τω­πί­ζουν ακόμη μεγα­λύ­τερη κοι­νω­νική απο­μό­νωση. Για να μην ανα­φέ­ρουμε τη δια­χεί­ριση της θλίψης λόγω της απώ­λειας ενός αγα­πη­μέ­νου μας προ­σώ­που – μερικές φορές χωρίς να μπο­ρέ­σουμε καν να πούμε αντίο, λόγω των ιδιαί­τε­ρων συν­θη­κών.

Ωστόσο, η ασυ­νή­θι­στή αυτή περί­ο­δος δεν απο­τε­λεί μονάχα πρό­κληση, αλλά συνάμα και μια μονα­δική ευκαι­ρία. Δεδο­μέ­νης της προη­γού­με­νης εμπει­ρίας μας με κατα­στά­σεις έκτα­κτης ανάγκης, θεω­ρεί­ται δεδο­μένο πως η ανάγκη για ψυχο­κοι­νω­νική υπο­στή­ριξη θα αυξηθεί σημα­ντικά στο επόμενο διά­στημα. Πρό­κει­ται λοιπόν για μια ιστο­ρική ευκαι­ρία να τοπο­θε­τή­σουμε την ψυχική υγεία ακόμη πιο ψηλά στην παγκό­σμια ατζέντα. Ακόμα και πριν από την παν­δη­μία, η ψυχική υγεία απο­κτούσε δυνα­μική και ανα­γό­ταν στα­διακά σε παγκό­σμια προ­τε­ραιό­τητα. Αξιο­ποιώ­ντας αυτήν την δυνα­μική, φέτος ο στόχος του ΠΟΥ για την Παγκό­σμια Ημέρα Ψυχικής Υγείας είναι η αύξηση των επεν­δύ­σεων για την ψυχική υγεία, σε ατομικό, εθνικό αλλά και διεθνές επίπεδο.

Άλλωστε, η ψυχική υγεία απο­τε­λεί εμβλη­μα­τική πρω­το­βου­λία και ανα­πό­σπα­στο κομμάτι του Ευρω­παϊ­κού Προ­γράμ­μα­τος Εργα­σίας του ΠΟΥ 2020-2025: “Κοινή Δράση για Καλύ­τερη Υγεία”, το οποίο εγκρί­θηκε ομόφωνα από τα κράτη μέλη κατά την 70η σύνοδο της περι­φε­ρεια­κής επι­τρο­πής του ΠΟΥ για την Ευρώπη που πραγ­μα­το­ποι­ή­θηκε τον Σεπτέμ­βριο.

Τα καλά νέα είναι ότι η ψυχική υγεία δεν απο­τε­λεί μη αντι­με­τω­πί­σιμη πρό­κληση. Οι πιο κοινές ψυχικές παθή­σεις – όπως η κατά­θλιψη και το άγχος – μπορούν να αντι­με­τω­πι­στούν επι­τυ­χώς με ψυχο­θε­ρα­πευ­τι­κές παρεμ­βά­σεις, φάρμακα ή συν­δυα­σμό των δύο. Οι τακτι­κοί έλεγχοι της υγείας των ατόμων με σοβαρές ψυχικές δια­τα­ρα­χές μπορούν να απο­τρέ­ψουν τους πρό­ω­ρους θανά­τους, ενώ η ποιό­τητα ζωής των ανθρώ­πων με παθή­σεις όπως ο αυτι­σμός και η άνοια μπορεί να βελ­τιω­θεί σημα­ντικά όταν οι φρο­ντι­στές λαμ­βά­νουν κατάλ­ληλη εκπαί­δευση. Η ανά­πτυξη προ­σι­τών και ποιο­τι­κών υπη­ρε­σιών ψυχικής υγείας και η ένταξη των ατόμων με ψυχο­κοι­νω­νικά νοσή­ματα στην κοι­νω­νία – και ιδιαί­τερα στην αγορά εργα­σίας – είναι ισχυρά εργα­λεία στην εργα­λειο­θήκη μας, και επι­βάλ­λε­ται να τα χρη­σι­μο­ποι­ή­σουμε ώστε να μήν αφή­σουμε κανέναν πίσω.

Είμαστε πεπει­σμέ­νοι πως με περισ­σό­τε­ρες επεν­δύ­σεις, περισ­σό­τε­ρες υπη­ρε­σίες και πιο ανοι­χτές συζη­τή­σεις σχετικά με την ψυχική υγεία, μπο­ρούμε να κατα­πο­λε­μή­σουμε απο­τε­λε­σμα­τικά το κοι­νω­νικό στίγμα, να μειώ­σουμε το βάρος των ψυχικών δια­τα­ρα­χών, και να προ­ω­θή­σουμε την ψυχική υγεία – όχι ως προ­νό­μιο, αλλά ως βασικό ανθρώ­πινο δικαί­ωμα.

Η δυνα­μική για αλλαγή βρί­σκε­ται μπροστά μας. Ας την αξιο­ποι­ή­σουμε.