Στο κενό η απόπειρα καταγραφής γεωτρήσεων

Πόσο μάταιο είναι να προ­σπα­θούμε για μια καλύ­τερη χρήση των υδα­τι­κών μας πόρων, όταν δεν γνω­ρί­ζουμε πόσοι αντλούν νερό, από πού και πόσο; Τα παρα­δείγ­ματα των περιο­χών που αντι­με­τω­πί­ζουν οξύ υδατικό πρό­βλημα (και) επειδή η γη τους έχει μετα­τρα­πεί σε «σου­ρω­τήρι» από τις ανε­ξέ­λεγ­κτες ιδιω­τι­κές γεω­τρή­σεις είναι πολλά: αργο­λικό πεδίο, θεσ­σα­λι­κός κάμπος, νησιά του Αιγαίου. Και δυστυ­χώς, όπως όλα δεί­χνουν, οι κινή­σεις της Πολι­τείας για να κατα­γρά­ψει τις γεω­τρή­σεις τα τελευ­ταία χρόνια πέφτουν στο κενό. Ενα νέο πρό­γραμμα παρα­κο­λού­θη­σης και μια νέα νομο­θε­σία έρχο­νται να επα­νεκ­κι­νή­σουν την προ­σπά­θεια, χωρίς ιδιαί­τερη φιλο­δο­ξία.

Η σημε­ρινή Παγκό­σμια Ημέρα Νερού βρίσκει τη χώρα μας να πασχί­ζει για την εφαρ­μογή της Οδηγίας 2000/60 για τη δια­χεί­ριση των υδάτων, έχοντας χάσει κάθε προ­θε­σμία του χρο­νο­δια­γράμ­μα­τος. Ενα χαρα­κτη­ρι­στικό παρά­δειγμα είναι ο έλεγχος των γεω­τρή­σεων. Η τελευ­ταία προ­σπά­θεια έγινε το 2011 από την Ειδική Γραμ­μα­τεία Υδάτων: η νέα δια­δι­κα­σία για τη χορή­γηση αδειών για τα «υφι­στά­μενα δικαιώ­ματα χρήσης νερού» ήταν ένα «παρά­θυρο» για τη νομι­μο­ποί­ηση των εκα­το­ντά­δων χιλιά­δων παρά­νο­μων γεω­τρή­σεων (η προη­γού­μενη νομο­θε­σία είχε γίνει το 2005). Σύμφωνα με το νομο­θέ­τημα, όλες οι αρδευ­τι­κές γεω­τρή­σεις έπρεπε να δηλω­θούν έως το τέλος του 2011 και οι υπό­λοι­πες έως τον Ιούνιο του 2012.

Σχεδόν τρία χρόνια αργό­τερα, η δια­δι­κα­σία έχει πάρει πέντε παρα­τά­σεις (η τελευ­ταία έληξε τον Ιανουά­ριο) και έχει τρο­πο­ποι­η­θεί αρκετά, προ­κει­μέ­νου να διευ­κο­λυν­θούν κυρίως οι αγρότες, που είναι και ο κύριος στόχος της προ­σπά­θειας, να δηλώ­σουν τις γεω­τρή­σεις τους. Τι απο­τε­λέ­σματα είχε η προ­σπά­θεια; Στις περισ­σό­τε­ρες περιο­χές, η αντα­πό­κριση ήταν μικρή. «Λάβαμε περίπου 4.000 αιτή­σεις που αντι­προ­σω­πεύ­ουν τελικά ένα πολύ μικρό μέρος των υδρο­λη­ψιών», λέει στην «Κ» ο κ. Ηλίας Νόκας, διευ­θυ­ντής Υδάτων στην Περι­φέ­ρεια Νοτίου Αιγαίου. «Ειδικά στα Δωδε­κά­νησα και δη στα μεγάλα νησιά, όπως η Ρόδος και η Κως, δεν έχει δηλωθεί ούτε το 1% των γεω­τρή­σεων. Στις Κυκλά­δες υπήρχε μια πιο σοβαρή αντι­με­τώ­πιση, καθώς δηλώ­θηκε περίπου το ένα τρίτο του εκτι­μώ­με­νου αριθμού των γεω­τρή­σεων». Λιγοστά ήταν τα απο­τε­λέ­σματα και στη Θεσ­σα­λία. «Πρέπει να έχουν υπο­βλη­θεί περί τις 1.000 αιτή­σεις σε εκτι­μώ­μενο σύνολο 20.000», λέει στην «Κ» ο κ. Γρη­γό­ρης Σου­λιώ­της, διευ­θυ­ντής Υδάτων στη Θεσ­σα­λία. «Νομίζω πάντως ότι μέχρι το τέλος της άνοιξης θα συνε­χι­στεί η προ­σέ­λευση».

Στην Κρήτη πάνε καλά

Σε κάποιες περιο­χές, πάντως, τα απο­τε­λέ­σματα ήταν ενθαρ­ρυ­ντικά. «Μέχρι στιγμής έχουμε δεχθεί περί τις 5.000 αιτή­σεις σε όλη την Κρήτη και υπο­λο­γί­ζουμε ότι πρέπει να πλη­σιά­ζουμε τον πραγ­μα­τικό αριθμό των γεω­τρή­σεων στο νησί», λέει στην «Κ» ο κ. Μαρίνος Κρι­τσω­τά­κης, διευ­θυ­ντής Υδάτων στην Περι­φέ­ρεια Κρήτης. «Η Απο­κε­ντρω­μένη Διοί­κηση έβαζε συνεχώς ανα­κοι­νώ­σεις στις τοπικές εφη­με­ρί­δες, στους δήμους, κάναμε ενη­με­ρώ­σεις στα χωριά. Αν δηλώσει ο γεί­το­νάς σου τη γεώ­τρηση, το πιθα­νό­τερο είναι να το κάνεις και εσύ».

Πριν από λίγο καιρό, η Ειδική Γραμ­μα­τεία Υδάτων ανα­κοί­νωσε ότι ανέθεσε στο ΙΓΜΕ μέσω κοι­νο­τι­κής χρη­μα­το­δό­τη­σης ένα πρό­γραμμα κατα­γρα­φής των γεω­τρή­σεων. «Θα κατα­γρά­ψουμε όλες τις γεω­τρή­σεις, και τα ποιο­τικά και ποσο­τικά στοι­χεία που θα συλ­λε­χθούν θα δημιουρ­γή­σουν το πρώτο εθνικό μητρώο υδρο­γε­ω­τρή­σεων έως το τέλος του 2015», λέει στην «Κ» ο υπεύ­θυ­νος του προ­γράμ­μα­τος, υδρο­γε­ω­λό­γος Παν. Σαμπα­τα­κά­κης. «Η εκτί­μηση του ΙΓΜΕ είναι ότι όλες οι γεω­τρή­σεις, νόμιμες και παρά­νο­μες, φθάνουν τις 200.000. Μια πρώτη απο­γραφή έχει γίνει από το ΙΓΜΕ με προ­γράμ­ματα των τριών πρώτων κοι­νο­τι­κών πλαι­σίων. Θα προ­σθέ­σουμε και επι­τό­πιους ελέγ­χους για να απο­κτή­σουμε πλήρη εικόνα». Πάντως η κριτική που έχει δεχθεί το πρό­γραμμα δεν είναι αμε­λη­τέα. Το Συν­δι­κάτο ΙΓΜΕ εκτί­μησε ότι στόχος του προ­γράμ­μα­τος είναι απλά η κατα­γραφή των παρά­νο­μων γεω­τρή­σεων προ­κει­μέ­νου να επι­βλη­θούν πρό­στιμα και πως το έργο είναι τόσο υπο­τι­μο­λο­γη­μένο που «δεν βγαίνει». «Οποιοι σχε­διά­ζουν αυτά τα προ­γράμ­ματα είναι εκτός πραγ­μα­τι­κό­τη­τας», λέει ο κ. Νόκας. «Επειδή έχουμε κάνει αυτή τη δουλειά και γνω­ρί­ζουμε, κανο­νικά πρέπει να καθί­σουν μία βδομάδα σε κάθε χωριό της χώρας. Με ποιο προ­σω­πικό, ποια χρήματα και σε πόσο χρόνο θα γίνει αυτό;».

Τι προ­βλέ­πε­ται για άδειες και πρό­στιμα

Μία νέα ιαδι­κα­σία για τη δήλωση των γεω­τρή­σεων, αλλά και γενικά για κάθε έργο αξιο­ποί­η­σης υδάτων, έθεσε σε δια­βού­λευση προ δύο εβδο­μά­δων η Ειδική Γραμ­μα­τεία Υδάτων. Σύμφωνα με το νέο πλαίσιο, οι αιτή­σεις για άδεια θα κατα­τί­θε­νται στους δήμους και θα εκδί­δο­νται από την Απο­κε­ντρω­μένη Διοί­κηση. Ολοι όσοι λαμ­βά­νουν άδεια θα πρέπει να τοπο­θε­τή­σουν στη γεώ­τρηση μετρητή ή υδρό­με­τρο. Οι παρά­νο­μες γεω­τρή­σεις πάντως θα αντι­με­τω­πί­ζο­νται κατά τη δήλωσή τους ως νέες υδρο­λη­ψίες, έπειτα από την κατα­βολή προ­στί­μου. Το σχέδιο κοινής υπουρ­γι­κής από­φα­σης αφορά τον ορισμό των κατη­γο­ριών αδειών χρήσης και εκτέ­λε­σης έργων αξιο­ποί­η­σης υδάτων. Οπως ανα­φέ­ρει:

Δεν απαι­τεί­ται άδεια χρήσης νερού για ανε­νερ­γές πηγές υδρο­λη­ψίας, όπως τα παλιά πηγάδια (τα οποία ωστόσο πρέπει να σφρα­γί­ζο­νται), για την άντληση νερού από υπό κατα­σκευή κτίριο, για οικιακά συστή­ματα γεω­θερ­μίας. Η διάταξη αφήνει ένα περι­θώ­ριο να απο­φύ­γουν την αδειο­δό­τηση όσοι έχουν μικρές γεω­τρή­σεις ή πηγάδια (που θα δηλώ­νο­νται ως έχοντα μικρή παροχή ύδατος).

Οι άδειες εκδί­δο­νται από την Απο­κε­ντρω­μένη Διοί­κηση, όμως οι αιτή­σεις υπο­βάλ­λο­νται στους δήμους.

Δεν υπάρχει συγκε­κρι­μένη χρονική διάρ­κεια ισχύος των αδειών. Ωστόσο ο γ.γ. της Απο­κε­ντρω­μέ­νης Διοί­κη­σης μπορεί να θέτει περιο­ρι­σμούς. Η επι­τρε­πό­μενη απο­λή­ψιμη ποσό­τητα καθο­ρί­ζε­ται από τις κατά τόπους διευ­θύν­σεις Υδάτων.

Αξιο­ση­μεί­ωτο είναι πως όταν μια περιοχή καλύ­πτε­ται από συλ­λο­γικό δίκτυο, δεν επι­τρέ­πε­ται η χορή­γηση νέων αδειών.

Τα πρό­στιμα για παρά­νομη χρήση νερού ή απόληψη μεγα­λύ­τε­ρης ποσό­τη­τας από αυτή που ορίζει η άδεια κυμαί­νο­νται από 500 ευρώ έως 3.000 ευρώ.

Τα νέα μεγάλα έργα (κατη­γο­ρίας Α) πρέπει να έχουν απόφαση έγκρι­σης περι­βαλ­λο­ντι­κών όρων.

Τα νέα, μεσαία σε μέγεθος έργα (κατη­γο­ρίας Β) εκδί­δουν μόνο άδεια χρήσης νερού, χωρίς να χρειά­ζο­νται ούτε καν τις πρό­τυ­πες περι­βαλ­λο­ντι­κές δεσμεύ­σεις (που ούτως ή άλλως είναι μια δια­δι­κα­σία υπεύ­θυ­νης δήλωσης).

Τα υφι­στά­μενα έργα και των δύο κατη­γο­ριών που αφορούν σε απο­λή­ψεις από επι­φα­νειακά και υπόγεια νερά δεν χρειά­ζο­νται περι­βαλ­λο­ντική αδειο­δό­τηση. Με άλλα λόγια δίνεται «συγ­χω­ρο­χάρτι» όποια και αν είναι η απο­λή­ψιμη ποσό­τητα ή η χρήση του νερού.

Το σχέδιο κοινής από­φα­σης των υπουρ­γείων Περι­βάλ­λο­ντος, Αγρο­τι­κής Ανά­πτυ­ξης, Ανά­πτυ­ξης και Εσω­τε­ρι­κών είχε τεθεί σε δημόσια δια­βού­λευση μέχρι προχθές.