Οι δημοσκοπήσεις πέθαναν, ζήτω οι δημοσκοπήσεις – Πολιτική Aνάλυση

Πολλοί ισχυ­ρί­ζο­νται ότι οι «δημο­σκο­πι­κές» εται­ρείες μαγει­ρεύ­ουν νούμερα και «ψαλι­δί­ζουν» δια­φο­ρές. Και αυτή η άποψη βασί­ζε­ται σε δύο θεωρίες. Η μια παρου­σιά­ζει τις δημο­σκο­πι­κές εται­ρείες εξαρ­τη­μέ­νες από συμ­φέ­ρο­ντα, ενώ ή άλλη εστιά­ζει στις μεθο­δο­λο­γι­κές ανε­πάρ­κειες των εται­ρειών μέτρη­σης της κοινής γνώμης. Και οι δύο θεωρίες ενέχουν όψεις αλή­θειας αλλά στην πραγ­μα­τι­κό­τητα το μεγάλο και ορατό «πρό­βλημα» για την πλειο­ψη­φία των εται­ρειών μέτρη­σης της κοινής γνώμης σχε­τί­ζε­ται με την μεθο­δο­λο­γία, η οποία με τη σειρά της συν­δέ­ε­ται άρρηκτα με την πολι­τική ρευ­στό­τητα και την υπο­χώ­ρηση των αυστηρά κομ­μα­τι­κών ταυ­τί­σεων σε Ελλάδα και Ευρώπη, ιδίως όταν πρό­κει­ται για δια­δι­κα­σίες που δεν έχουν αυστηρά κομ­μα­τικό χαρα­κτήρα, όπως οι δημο­τι­κές και οι περι­φε­ρεια­κές εκλογές. Επειδή όμως δεν είναι πάντα εύκολο να δια­κρί­νουμε ποιο από τα 3 (υπο­χώ­ρηση κομ­μα­τι­κών ταυ­τί­σεων, μεθο­δο­λο­γία ή εξαρ­τή­σεις) ευθύ­νε­ται ανά περί­πτωση για το γεγονός ότι η εκά­στοτε εται­ρεία παρου­σιά­ζει «περί­εργα» νούμερα και «περί­ερ­γες» μετα­βο­λές, κυρί­αρχο κρι­τή­ριο αξιο­λό­γη­σης οφείλει να είναι η ίδια η τελική εκτί­μηση τις κάθε εται­ρίας.

Του Άγγελου Σεριά­του, υπεύ­θυ­νου πολι­τι­κής ανά­λυ­σης της PRORATA

(MSc Political Communication, University of Amsterdam)

Και υπό αυτήν την έννοια θα είχε αξία να θυμη­θούμε την απο­τυ­χία των περισ­σό­τε­ρων δημο­σκο­πι­κών εταίρων ως προς την πρό­βλεψη του απο­τε­λέ­σμα­τος του δημο­ψη­φί­σμα­τος της 5ης Ιουλίου 2015, όπου καμία δεν κατά­φερε να εκτι­μή­σει την διαφορά του «όχι» και του «ναι» (διαφορά περίπου 22,5% υπέρ του «όχι»), με τις περισ­σό­τε­ρες μάλιστα να παρου­σιά­ζουν μια εικόνα ντέρμπυ ή οριακής επι­κρά­τη­σης του «ναι».

Η Prorata δεν δίστασε τότε όμως να παρου­σιά­σει αυτό που πράγ­ματι ανί­χνευε, δηλαδή μια άνετη επι­κρά­τηση του «όχι» έναντι του «ναι».

Πιο συγκε­κρι­μένα, σε μια προ­σπά­θεια ανα­νέ­ω­σης των μεθο­δο­λο­γι­κών της εργα­λείων (με ταυ­τό­χρονη μέτρηση της δια­κύ­μαν­σης των συναι­σθη­μά­των των πολιτών, online panels και συνερ­γα­σία με γαλ­λι­κές εται­ρίες μετρή­σεων) δημο­σί­ευσε την διαφορά του «όχι» πριν από την εφαρ­μογή των capital controls στο 27% και την αδιευ­κρί­νι­στη ψήφο στο 13%, ενώ κατά την μέτρηση που διε­νερ­γή­θηκε μετά την εφαρ­μογή των τρα­πε­ζι­κών ελέγχων, εκτί­μησε την διαφορά περίπου στο 10%, με το ύψος της αδιευ­κρί­νι­στης ψήφου στο 17%.

Ας θυμη­θούμε τέλος και τις εκλογές του Σεπτεμ­βρίου του 2015, τις οποίες ο ΣΥΡΙΖΑ κέρδισε με διαφορά 6,5% έναντι της Νέας Δημο­κρα­τίας.

Δύο ημέρες πριν από την εκλο­γική ανα­μέ­τρηση η συντρι­πτική πλειο­ψη­φία των δημο­σκο­πι­κών εται­ρειών, είτε δεν κατά­φερε να προ­σεγ­γί­σει το πραγ­μα­τικό απο­τέ­λε­σμα, παρου­σιά­ζο­ντας μια εικόνα ντέρμπυ μεταξύ των δύο κομ­μά­των, είτε σε ορι­σμέ­νες περι­πτώ­σεις προ­έ­βλεπε ως νική­τρια τη σημε­ρινή αξιω­μα­τική αντι­πο­λί­τευση. Απέ­να­ντι σε αυτή τη σκαν­δα­λώδη αστοχία του χώρου, η Prorata, τόλμησε και ξεχώ­ρισε.

Τόλμησε να ανα­προ­σαρ­μό­σει την μεθο­δο­λο­γία της, αξιο­ποιώ­ντας όλη την διεθνή επι­στη­μο­νική εμπει­ρία στον κλάδο. Τόλμησε να δημο­σιο­ποι­ή­σει ανοιχτά τα ευρή­ματά της, ενώ παρα­κο­λου­θούσε ότι αυτά έρχο­νται σε αντί­θεση με το γενι­κό­τερο ρεύμα. Τόλμησε εν τέλει και επι­βρα­βεύ­θηκε από την πραγ­μα­τι­κό­τητα, καθώς προ­σέγ­γισε όσο καμία άλλη εται­ρεία το τελικό απο­τέ­λε­σμα, εκτι­μώ­ντας την διαφορά μεταξύ ΣΥΡΙΖΑ και Νέας Δημο­κρα­τίας στο 3% υπέρ του πρώτου (χωρίς αναγωγή ανα­πο­φά­σι­στων).

Η Prorata, ως δια­πι­στευ­μένο μέλος της Esomar, διε­νήρ­γησε και μια σειρά μετρή­σεων ενόψει των δημο­τι­κών και περι­φε­ρεια­κών εκλογών, μεταξύ των οποίων και για την περι­φέ­ρεια Νοτίου Αιγαίου αλλά και τον δήμο της Ρόδου, όπου πέτυχε με εντυ­πω­σιακή ακρί­βεια να αφου­γκρα­στεί τις στάσεις και τις τάσεις της κοινής γνώμης.

Η εται­ρεία κατά­φερε να απο­τυ­πώ­σει με ακρί­βεια όχι μόνο την σειρά των υπο­ψη­φίων (την οποία ενίοτε δεν κατορ­θώ­νουν να προ­βλέ­ψουν και οι πιο πετυ­χη­μέ­νες εται­ρείες του χώρου παγκο­σμίως, όπως συνέβη σε Ολλαν­δία, Γαλλία και Η ΠΑ, καθώς καμία επι­στήμη δεν είναι τέλεια) αλλά και να κινηθεί εντός των ορίων που επι­τρέ­πει η επι­στήμη της Στα­τι­στι­κής ως προς το ύψος των ποσο­στών.

Πιο συγκε­κρι­μένα, για την μεγάλη έρευνα στην Περι­φέ­ρεια Αιγαίου (22-23 Μαΐου σε δείγμα 1000 ατόμων) η επι­στη­μο­νική ομάδα της Prorata προ­έ­βλεψε δύο βασικά στοι­χεία σε σχέση με το τελικό εκλο­γικό απο­τέ­λε­σμα: (α) ένα ξεκά­θαρο προ­βά­δι­σμα του κ. Γλυνού για την δεύτερη θέση έναντι των υπό­λοι­πων ανθυ­πο­ψη­φίων (Ντου­νια­δά­κης, Κόκ­κι­νος, Αττίτης) και (β) μια ξεκά­θαρη υπεροχή του κ. Χατζη­μάρ­κου έναντι όλων, το ύψος της οποίας δεν απέ­κλειε το ενδε­χό­μενο να μην υπάρξει δεύ­τε­ρος γύρος, όπως είχε χαρα­κτη­ρι­στικά ανα­φερ­θεί και στο αντί­στοιχο κείμενο ανά­λυ­σης που συνό­δευε την παρου­σί­αση της έρευνας. Φυσικά, όπως είχε τονι­στεί στο ίδιο κείμενο πολι­τι­κής ανά­λυ­σης, το ύψος της αδιευ­κρί­νι­στης ψήφου (24%) δεν θα μπο­ρούσε να επι­τρέ­ψει μια ασφαλή εκτί­μηση για το τελικό απο­τέ­λε­σμα αλλά παράλ­ληλα υπο­γράμ­μιζε με σαφή τρόπο τις ελά­χι­στες πιθα­νό­τη­τες ανα­τρο­πής της νικη­φό­ρας τάσης που κατα­γρα­φό­ταν υπέρ του κ. Χατζη­μάρ­κου. Φυσικά τα παρα­πάνω επι­βε­βαιώ­θη­καν και από το απο­τέ­λε­σμα της κάλπης (βλ. πίνακα 1).

Σε σχέση με τις δύο έρευνες που διε­ξή­γαγε η Prorata για τον Δήμο της Ρόδου (18-22 Μαρτίου σε δείγμα 1200 ατόμων & 27 Μαΐου σε δείγμα 1000 ατόμων) τα ευρή­ματα ήταν ακόμα πιο εντυ­πω­σιακά: Η εται­ρεία όχι μόνο προ­έ­βλεψε με ακρί­βεια την σειρά των συν­δυα­σμών αλλά και την διαφορά των δύο βασικών υπο­ψη­φίων στον 1° εκλο­γικό γύρο. Όπως είχε τονι­στεί άλλωστε και στο κείμενο που συνό­δευε την παρου­σί­αση της έρευνας στην εφη­με­ρίδα «Δημο­κρα­τική της Ρόδου», ο κ. Καμπου­ρά­κης είχε σαφές προ­βά­δι­σμα νίκης στον πρώτο γύρο, ενώ ο κ. Χατζη­διά­κος ακόμα πιο προφανή υπεροχή έναντι των υπο­λοί­πων υπο­ψη­φίων (Καρίκης, Κρη­τι­κός, Πότσος) για είσοδο στον δεύτερο γύρο.

Το ύψος της αδιευ­κρί­νι­στης ψήφου και σε αυτή την περί­πτωση (20%) δεν επέ­τρεπε μια ασφαλή επι­στη­μο­νικά πρό­βλεψη και ως εκ τούτου το τμήμα Πολι­τι­κής Ανά­λυ­σης επέλεξε να παρου­σιά­σει στο κείμενο ανά­λυ­σης όσα η Στα­τι­στική επι­στήμη επέ­τρεπε να παρου­σια­στούν. Εν τούτοις, όπως είχε άλλωστε γραφτεί και στο σχετικό κείμενο «η τάση της εκλο­γι­κής συμπε­ρι­φο­ράς των δημοτών της Ρόδου είναι σαφής» (βλ. πίνακα 2).

Και στον δεύτερο γύρο όμως, η Prorata παρου­σί­ασε με ακρί­βεια τις σκέψεις της κοινής γνώμης, ανι­χνεύ­ο­ντας την πρόθεση ψήφου προς τον κ. Καμπου­ράκη στο 51%, την αντί­στοιχη προς τον κ. Χατζη­διάκο στο 38%, το ύψος των ανα­πο­φά­σι­στων στο 11% και φυσικά όλα τα ποιο­τικά ευρή­ματα να συνη­γο­ρούν υπέρ της νίκης του κ. Καμπου­ράκη (προ­βά­δι­σμα σε όλες τις δημο­τι­κές ενό­τη­τες, τις ηλι­κια­κές κατη­γο­ρίες κ.α.) Και πράγ­ματι, ενώ ο κ. Χατζη­διά­κος, όπως ανα­μέ­νο­νταν και από τα ποιο­τικά στοι­χεία της έρευνας (θετικές απόψεις, πιθανή ευρεία στήριξη από πολίτες του «προ­ο­δευ­τι­κού χώρου» στον δεύτερο γύρο κ.α.) κέρδισε την ψήφο του συντρι­πτι­κού τμή­μα­τος των ανα­πο­φά­σι­στων πολιτών, εν τούτοις δεν θα μπο­ρούσε σε καμία περί­πτωση να ξεπε­ρά­σει το 50% στον δεύτερο γύρο, εκτός αν έπειθε την τελευ­ταία στιγμή ψηφο­φό­ρους του κ. Χατζη­διά­κου να αλλά­ξουν την ψήφο τους, το οποίο όμως γνω­ρί­ζουμε εμπει­ρικά ότι είναι εξαι­ρε­τικά δύσκολο(βλ. πίνακα 3).

Στην πραγ­μα­τι­κό­τητα, η συζή­τηση που έχει ξεκι­νή­σει εδώ και κάποια χρόνια σχετικά με το λεγό­μενο «δημο­σκο­πικο πρό­βλημα» δεν είναι πάντοτε εκ του πονηρού. Τα προ­βλή­ματα του χώρου των δημο­σκο­πή­σεων στην Ελλάδα δεν απο­τε­λούν ελλη­νικό φαι­νό­μενο αλλά απα­σχο­λούν την ακα­δη­μαϊκή κοι­νό­τητα παγκο­σμίως, με μια σειρά απο­τυ­χη­μέ­νες προ­βλέ­ψεις σε εκλο­γι­κές μάχες υψίστης σημα­σίας.

Εντού­τοις, το αμιγώς «ελλη­νικό πρό­βλημα» έγκει­ται κυρί­αρχα στο ότι κάποιοι άμεσα ενδια­φε­ρό­με­νοι για το παρα­γό­μενο προϊόν, όπως μερίδα πολι­τι­κών και μέσων ενη­μέ­ρω­σης, είτε από σκο­πι­μό­τητα, είτε από άγνοια, λαμ­βά­νουν υπόψη τους αριθ­μούς, όποτε αυτοί είναι καλοί μαζί τους ή ερμη­νεύ­ουν τα νούμερα κατά το δοκούν, παρα­βλέ­πο­ντας τα κείμενα των πολι­τι­κών επι­στη­μό­νων που συνο­δεύ­ουν τις έρευνες. Και στις δύο περι­πτώ­σεις ζημιω­μέ­νοι δεν βγαί­νουν μόνο ο κλάδος των μετρή­σεων της κοινής γνώμης, οι πολι­τι­κοί και τα MM Ε, αλλά συνο­λικά η Δημο­κρα­τία μας. Και αυτή του­λά­χι­στον πρέπει να την προ­στα­τέ­ψουμε.