ΥΠΟΙΚ: Ακίνητα-Τι ισχύει με φόρους κληρονομιάς, γονικής παροχής, μεταβιβάσεις

Οι φόροι για τις κλη­ρο­νο­μιές, τις γονικές παροχές και τις μετα­βι­βά­σεις ακι­νή­των βασα­νί­ζουν κάθε χρόνο εκα­το­ντά­δες χιλιά­δες φορο­λο­γού­με­νους. Το υπουρ­γείο Οικο­νο­μι­κών εξέδωσε έναν διευ­κρι­νι­στικό οδηγό για το τι ισχύει για τους φόρους καθώς και για τα αφο­ρο­λό­γητα όρια στην από­κτηση πρώτης κατοι­κίας.

Οι αλλαγές περι­γρά­φο­νται υπό μορφή απα­ντή­σεων στα συνη­θέ­στερα ερω­τή­ματα που υπο­βάλ­λουν οι πολίτες.

1. Ποιος είναι υπό­χρεος για την υποβολή της δήλωσης φόρου κλη­ρο­νο­μιάς;
Ο κλη­ρο­νό­μος ή ο νόμιμος αντι­πρό­σω­πός του (άρθρο 61 του Κώδικα Φορο­λο­γίας Κλη­ρο­νο­μιών – Δωρεών – Γονικών Παροχών, ο οποίος κυρώ­θηκε με το ν. 2961/2001).

2. Ποια είναι η προ­θε­σμία υπο­βο­λής της δήλωσης φόρου κλη­ρο­νο­μιάς;
Η δήλωση φόρου κλη­ρο­νο­μιάς πρέπει να υπο­βλη­θεί μέσα σε έξι μήνες, αν ο κλη­ρο­νο­μού­με­νος πέθανε στην Ελλάδα, ή μέσα σε ένα χρόνο, αν ο κλη­ρο­νο­μού­με­νος απε­βί­ωσε στην αλλο­δαπή ή οι κλη­ρο­νό­μοι ή οι κλη­ρο­δό­χοι διέ­με­ναν κατά το χρόνο θανάτου στην αλλο­δαπή. Η προ­θε­σμία αρχίζει από το θάνατο του κλη­ρο­νο­μου­μέ­νου ή τη δημο­σί­ευση της δια­θή­κης ή τη δημο­σί­ευση της τελε­σί­δι­κης από­φα­σης που κηρύσ­σει την αφάνεια ή το θάνατο του υπό­χρεου σε δήλωση, αν αυτός δεν υπέβαλε δήλωση ή το διο­ρι­σμό των κηδε­μό­νων σχο­λα­ζου­σών κλη­ρο­νο­μιών, των εκτε­λε­στών δια­θή­κης, των συν­δί­κων πτώ­χευ­σης ή την ανα­γνώ­ρισή τους, σε περί­πτωση κλη­ρο­νό­μων σχο­λα­ζου­σών κλη­ρο­νο­μιών. Η κατά τα άνω εξάμηνη ή ετήσια προ­θε­σμία μπορεί να παρα­τα­θεί για τρεις (3) κατ’ ανώτατο όριο μήνες, με απόφαση του προϊ­στα­μέ­νου της αρμό­διας ΔΟΥ, αν συντρέ­χουν απο­χρώ­ντες λόγοι.

3. Ποια δικαιο­λο­γη­τικά απαι­τού­νται κατά την υποβολή δηλώ­σεων φόρου κλη­ρο­νο­μιάς;
α) Ληξιαρ­χική πράξη θανάτου.
β) Αντί­γραφο δια­θή­κης.
γ) Κλη­ρο­νο­μη­τή­ριο ή πιστο­ποι­η­τικό της αρμό­διας δημο­τι­κής ή κοι­νο­τι­κής Αρχής περί του είδους και του βαθμού συγ­γε­νείας προς τον κλη­ρο­νο­μού­μενο.
δ) Πιστο­ποι­η­τικό του γραμ­μα­τέα του Ειρη­νο­δι­κείου περί μη δημο­σιεύ­σεως νεό­τε­ρης δια­θή­κης ή περί μη δημο­σιεύ­σεως δια­θή­κης στην περί­πτωση της εξ αδια­θέ­του δια­δο­χής.
ε) Πιστο­ποι­η­τικό για την ηλικία του επι­καρ­πωτή, όταν για τον προσ­διο­ρι­σμό της αξίας λαμ­βά­νε­ται υπόψη η ηλικία αυτού.
στ) Εγγραφο νομι­μο­ποι­ή­σεως, σε περί­πτωση πλη­ρε­ξου­σίου.
ζ) Τα έγγραφα που απο­δει­κνύ­ουν τη μετά­θεση του χρόνου γένεσης της φορο­λο­γι­κής υπο­χρέ­ω­σης.
η) Απο­δει­κτικά χρεών της κλη­ρο­νο­μιάς (σχετικό άρθρο 67 του Κώδικα).

4. Ποια είναι αρμόδια ΔΟΥ για την παρα­λαβή δηλώ­σεων φόρου κλη­ρο­νο­μιάς;
Η ΔΟΥ της κατοι­κίας του κλη­ρο­νο­μου­μέ­νου ή η ΔΟΥ κατοί­κων εξω­τε­ρι­κού, αν ο κλη­ρο­νο­μού­με­νος ήταν κάτοι­κος αλλο­δα­πής.

Αν όμως ο κλη­ρο­νο­μού­με­νος είχε την κατοι­κία του στην αλλο­δαπή αλλά πέθανε στην Ελλάδα, αρμόδια είναι η ΔΟΥ του τόπου θανάτου.

Ως κατοι­κία του κλη­ρο­νο­μου­μέ­νου θεω­ρεί­ται αυτή που προ­κύ­πτει από το ΑΦΜ αυτού.

5. Ποιος είναι υπό­χρεος υπο­βο­λής δήλωσης φόρου δωρεάς – γονικής παροχής;
Είναι οι συμ­βαλ­λό­με­νοι δωρητής – δωρε­ο­δό­χος, γονέας – τέκνο και, σε περί­πτωση άτυπης δωρεάς, ο δωρε­ο­δό­χος.

6. Ποια είναι αρμόδια ΔΟΥ για την παρα­λαβή δήλωσης φόρου δωρεάς – γονικής παροχής;
Ο προϊ­στά­με­νος της ΔΟΥ της κατοι­κίας του δωρητή. Ως κατοι­κία του δωρητή θεω­ρεί­ται αυτή που προ­κύ­πτει από τον ΑΦΜ αυτού.

7. Ποια είναι η προ­θε­σμία υπο­βο­λής της δήλωσης φόρου δωρεάς – γονικής παροχής;
Η δήλωση υπο­βάλ­λε­ται πριν από την κατάρ­τιση του συμ­βο­λαίου, το οποίο συντάσ­σε­ται με βάση θεω­ρη­μένο αντί­γραφο της δήλωσης, και, προ­κει­μέ­νου για άτυπες δωρεές, μέσα σε έξι μήνες από την παρά­δοση του αντι­κει­μέ­νου της δωρεάς στο δωρε­ο­δόχο.

8. Ποιες είναι οι προ­ϋ­πο­θέ­σεις απαλ­λα­γής της από­κτη­σης πρώτης κατοι­κίας από το φόρο κλη­ρο­νο­μιών και γονικών παροχών;
Ο κλη­ρο­νό­μος (σύζυγος ή τέκνο του κλη­ρο­νο­μου­μέ­νου) ή το τέκνο που αποκτά τη γονική παροχή ή ο σύζυγος αυτού ή τα ανήλικα τέκνα τους να μην έχουν δικαί­ωμα πλήρους κυριό­τη­τας ή επι­καρ­πίας ή οίκησης σε άλλη κατοι­κία ή ιδανικό μερίδιο κατοι­κίας που πληροί τις στε­γα­στι­κές ανάγκες της οικο­γέ­νειας ή δικαί­ωμα πλήρους κυριό­τη­τας επί οικο­πέ­δου οικο­δο­μή­σι­μου ή επί ιδα­νι­κού μερι­δίου οικο­πέ­δου, στα οποία αντι­στοι­χεί εμβαδόν κτί­σμα­τος που πληροί τις στε­γα­στι­κές τους ανάγκες και βρί­σκο­νται σε δήμο ή κοι­νό­τητα με πλη­θυ­σμό άνω των 3.000 κατοί­κων.
Οι στε­γα­στι­κές ανάγκες θεω­ρεί­ται ότι καλύ­πτο­νται αν το συνο­λικό εμβαδόν των ανωτέρω ακι­νή­των (και των λοιπών αντί­στοι­χων κλη­ρο­νο­μιαίων ακι­νή­των) είναι 70 τ.μ. προ­σαυ­ξα­νό­μενα κατά 20 τ.μ. για καθένα από τα δύο πρώτα τέκνα και κατά 25 τ.μ. για το τρίτο και καθένα από τα επόμενα τέκνα του δικαιού­χου.

9. Ποια είναι τα αφο­ρο­λό­γητα ποσά για την από­κτηση πρώτης κατοι­κίας αιτία θανάτου ή γονικής παροχής;
Η απαλ­λαγή παρέ­χε­ται για αξία κατοι­κίας μέχρι 200.000 € για κάθε ανήλικο ή άγαμο κλη­ρο­νόμο και μέχρι 250.000 € για έγγαμο ή για συνά­ψα­ντα σύμφωνο συμ­βί­ω­σης. Η απαλ­λασ­σό­μενη αξία για τον έγγαμο ή το συνά­ψα­ντα σύμφωνο συμ­βί­ω­σης προ­σαυ­ξά­νε­ται κατά 25.000 € για καθένα από τα δύο πρώτα τέκνα του και κατά 30.000 € για το τρίτο και καθένα από τα επόμενα τέκνα του.
Στο ποσό της απαλ­λα­γής περι­λαμ­βά­νε­ται και η αξία μιας θέσης στάθ­μευ­σης αυτο­κι­νή­του και ενός απο­θη­κευ­τι­κού χώρου, για επι­φά­νεια εκάστου έως 20 τ.μ., εφόσον βρί­σκο­νται στο ίδιο ακίνητο και απο­κτώ­νται ταυ­τό­χρονα. Επίσης χορη­γεί­ται απαλ­λαγή για οικό­πεδο αξίας μέχρι 50.000 € για κάθε ανήλικο ή άγαμο κλη­ρο­νόμο και μέχρι 100.000 € για κάθε έγγαμο ή συνά­ψα­ντα σύμφωνο συμ­βί­ω­σης κλη­ρο­νόμο.
Η απαλ­λασ­σό­μενη αξία για τον έγγαμο ή το συνά­ψα­ντα σύμφωνο συμ­βί­ω­σης προ­σαυ­ξά­νε­ται κατά 10.000 € για καθένα από τα δύο πρώτα τέκνα του και κατά 15.000 € για το τρίτο και καθένα από τα επόμενα τέκνα του. Τα παρα­πάνω ισχύουν εφόσον στο δικαιούχο κλη­ρο­νόμο ή κλη­ρο­δόχο περιέρ­χε­ται ένα οικό­πεδο εξ ολο­κλή­ρου και κατά πλήρη κυριό­τητα και όχι ποσοστό εξ αδιαι­ρέ­του.
Αντί­στοιχη απαλ­λαγή παρέ­χε­ται και κατά τη γονική παροχή πρώτης κατοι­κίας (άρθρα 26 ενότητα Α’ και 43 ενότητα Α’).

10. Ισχύουν ειδικές απαλ­λα­γές για τους αγρότες;
Από 23-4-2010 καταρ­γή­θη­καν οι γεωρ­γι­κές απαλ­λα­γές και ο φόρος υπο­λο­γί­ζε­ται πλέον με βάση τα αφο­ρο­λό­γητα ποσά και τους φορο­λο­γι­κούς συντε­λε­στές της αντί­στοι­χης κατη­γο­ρίας, όπως και τα λοιπά περιου­σιακά στοι­χεία.

11. Σε πόσες δόσεις κατα­βάλ­λε­ται ο φόρος κλη­ρο­νο­μιών, δωρεών και γονικών παροχών;
Ο βάσει δήλωσης φόρος κατα­βάλ­λε­ται σε 12 ίσες διμη­νιαίες δόσεις των 500 €.
Σε περί­πτωση κλη­ρο­νο­μιάς, αν ο κλη­ρο­νό­μος είναι ανή­λι­κος, ο αριθμός των δόσεων διπλα­σιά­ζε­ται, με την προ­ϋ­πό­θεση ότι κάθε δόση δεν θα είναι μικρό­τερη των 500 €, πλην της τελευ­ταίας.

12. Ποιος είναι ο χρόνος φορο­λο­γίας για την κτήση αιτία θανάτου;
Κατά κανόνα χρόνος φορο­λο­γίας είναι ο χρόνος θανάτου. Ο χρόνος φορο­λο­γίας μετα­τί­θε­ται σε μετα­γε­νέ­στερο του θανάτου χρονικό σημείο αυτο­δί­καια στις περι­πτώ­σεις ανα­βλη­τι­κής αίρεσης, επι­δι­κίας περί το κλη­ρο­νο­μικό δικαί­ωμα ή περί την κλη­ρο­νο­μιά, δια­χω­ρι­σμού επι­καρ­πίας από την κυριό­τητα κ.λπ. ή με απόφαση του προϊ­στα­μέ­νου της αρμό­διας ΔΟΥ.

13. Πότε παρα­γρά­φε­ται το δικαί­ωμα του Δημο­σίου για επιβολή φόρου κλη­ρο­νο­μιάς ή δωρεάς, γονικής παροχής;
Παρα­γρά­φε­ται μετά την πάροδο 10 ετών αν υπο­βλή­θηκε δήλωση ή 15 ετών αν δεν υπο­βλή­θηκε δήλωση. Ανε­ξάρ­τητα από τα παρα­πάνω το δικαί­ωμα του Δημο­σίου είναι παρα­γραμ­μένο για όλες τις υπο­θέ­σεις για τις οποίες η φορο­λο­γική υπο­χρέ­ωση γεν­νή­θηκε μέχρι 31-12-1994.

Τα αφο­ρο­λό­γητα όρια και οι φορο­λο­γι­κοί συντε­λε­στές
Η αιτία θανάτου κτήση πάσης φύσεως περιου­σια­κών στοι­χείων, καθώς και η αιτία δωρεάς ή γονικής παροχής κτήση ακι­νή­των ή εμπράγ­μα­των ή ενο­χι­κών δικαιω­μά­των επί ακι­νή­των, μετοχών, καθώς και λοιπών περιου­σια­κών στοι­χείων (δηλ. όλων των περιου­σια­κών στοι­χείων πλην μετρη­τών) υπό­κει­νται σε φόρο, ο οποίος υπο­λο­γί­ζε­ται με βάση τις πιο κάτω φορο­λο­γι­κές κλί­μα­κες:

ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ Α’: Στην κατη­γο­ρία αυτή υπά­γο­νται: α) ο σύζυγος του κλη­ρο­νο­μου­μέ­νου, β) το πρόσωπο το οποίο είχε συνάψει σύμφωνο συμ­βί­ω­σης με τον κλη­ρο­νο­μού­μενο κατά τις δια­τά­ξεις του ν. 3719/2008 και το οποίο λύθηκε με το θάνατο αυτού, εφόσον η συμ­βί­ωση είχε διάρ­κεια του­λά­χι­στον δύο ετών, γ) οι κατιό­ντες πρώτου βαθμού (τέκνα από νόμιμο γάμο, τέκνα χωρίς γάμο έναντι της μητέρας, ανα­γνω­ρι­σθέ­ντα εκούσια ή δικα­στικά έναντι του πατέρα, νομι­μο­ποι­η­θέ­ντα με επι­γε­νό­μενο γάμο ή δικα­στικά έναντι και των δύο γονέων), δ) οι κατιό­ντες εξ αίματος δεύ­τε­ρου βαθμού και ε) οι ανιό­ντες εξ αίματος πρώτου βαθμού.

ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ Β’: Στην κατη­γο­ρία αυτή υπά­γο­νται: α) οι κατιό­ντες εξ αίματος τρίτου και επό­με­νων βαθμών, β) οι ανιό­ντες εξ αίματος δεύ­τε­ρου και επό­με­νων βαθμών, γ) τα εκούσια ή δικα­στικά ανα­γνω­ρι­σθέ­ντα τέκνα έναντι των ανιό­ντων του πατέρα που τα ανα­γνώ­ρισε, δ) οι κατιό­ντες του ανα­γνω­ρι­σθέ­ντος έναντι του ανα­γνω­ρί­σα­ντος και των ανιό­ντων αυτού, ε) οι αδελφοί (αμφι­θα­λείς ή ετε­ρο­θα­λείς), στ) οι συγ­γε­νείς εξ αίματος τρίτου βαθμού εκ πλαγίου, ζ) οι πατριοί και οι μητριές, η) τα τέκνα από προη­γού­μενο γάμο του συζύγου, θ) τα τέκνα εξ αγχι­στείας (γαμπροί – νύφες) και ι) οι ανιό­ντες εξ αγχι­στείας (πεθεροί – πεθερές).

ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ Γ’: Στην κατη­γο­ρία αυτή υπά­γε­ται οποιοσ­δή­ποτε άλλος εξ αίματος ή εξ αγχι­στείας συγ­γε­νής του κλη­ρο­νο­μου­μέ­νου ή εξω­τι­κός.

Η αιτία γονικής παροχής κτήση μετρη­τών φορο­λο­γεί­ται αυτο­τε­λώς, με συντε­λε­στή δέκα τοις εκατό (10%), ενώ η αιτία δωρεάς κτήση μετρη­τών φορο­λο­γεί­ται αυτο­τε­λώς με συντε­λε­στή δέκα τοις εκατό (10%) για δωρε­ο­δό­χους που υπά­γο­νται στην Α’ κατη­γο­ρία, είκοσι τοις εκατό (20%) για δωρε­ο­δό­χους που υπά­γο­νται στη Β’ κατη­γο­ρία και σαράντα τοις εκατό (40%) για δωρε­ο­δό­χους που υπά­γο­νται στη Γ’ κατη­γο­ρία.

Σημεί­ωση: Μετά την 26-1-2010, όταν κλη­ρο­νό­μος είναι σύζυγος ή ανήλικο τέκνο του κλη­ρο­νο­μου­μέ­νου, απαλ­λάσ­σε­ται από το φόρο κλη­ρο­νο­μιάς αξία κλη­ρο­νο­μιαίας περιου­σίας μέχρι 400.000 € για κάθε κλη­ρο­νόμο (με αντί­στοιχο περιο­ρι­σμό των κλι­μα­κίων υπο­λο­γι­σμού του φόρου της Α’ κατη­γο­ρίας).